รัฐเร่งกฎระเบียบแอปเรียกรถ ดันค่าตอบแทนไรเดอร์ยุติธรรมและโปร่งใส

เมื่อแพลตฟอร์มไม่ใช่แค่คนกลาง ทำไมจึงต้องควบคุมเข้ม

การกำกับดูแลแพลตฟอร์มเรียกรถและแพลตฟอร์มจัดส่งออนดีมานด์คือการออกกฎระเบียบแอปเรียกรถและแอปส่งของที่กำหนดมาตรฐานการตรวจสอบคนขับ การจัดสรรงานผ่านอัลกอริทึ่ม โครงสร้างค่าตอบแทนไรเดอร์ยุติธรรม และความโปร่งใสด้านราคา เพื่อป้องกันพฤติกรรมทางการค้าที่ไม่เป็นธรรมของผู้ให้บริการแพลตฟอร์มและสร้างการแข่งขันตลาดแอปพลิเคชันบนฐานเดียวกันสำหรับทุกฝ่าย ไม่ใช่ปล่อยให้เทคโนโลยีตัดสินชะตาคนทำงานและร้านค้าอย่างลำพัง จุดเปลี่ยนสำคัญในตอนนี้คือหน่วยงานกำกับการแข่งขันทางการค้าเร่งวางกติกาดูแลแพลตฟอร์ม Ride-hailing และบริการจัดส่งออนดีมานด์ หลังจำนวนผู้เล่นจากเดิมหลายรายเหลือเพียงสองราย ทำให้ตลาดมีลักษณะกระจุกตัวและเสี่ยงที่อำนาจต่อรองจะเอนไปเข้มข้นทางฝั่งแพลตฟอร์มมากเกินไป รัฐจึงเริ่มมองว่าแพลตฟอร์มไม่ใช่แค่คนกลางรับงานส่งต่อ แต่เป็นส่วนหนึ่งของกระบวนการที่ควบคุมทั้งราคา การคัดเลือกคนขับ และการให้บริการ จึงต้องมีความรับผิดชอบร่วมต่อผลกระทบที่เกิดกับไรเดอร์และร้านค้า

ตลาดแอปเรียกรถโตหลายหมื่นล้าน แต่รวมศูนย์จนเสี่ยงอำนาจล้นมือ

เบื้องหลังการขยับตัวด้านกฎระเบียบ ไม่ใช่แค่เสียงร้องเรียนจากไรเดอร์ แต่คือภาพรวมเศรษฐกิจแพลตฟอร์มที่เติบโตอย่างรวดเร็ว ข้อมูลของสำนักงานกำกับการแข่งขันทางการค้าระบุว่าตลาดบริการเรียกรถผ่านแอปพลิเคชันปี 2568 มีมูลค่าประมาณ 45,000 ล้านบาท และคาดว่าจะเพิ่มเป็นมากกว่า 49,000 ล้านบาทภายในปี 2572 ตัวเลขนี้สะท้อนว่าเศรษฐกิจบนแอปกำลังกลายเป็นโครงสร้างพื้นฐานใหม่ของการเดินทางและการส่งของ แต่การเติบโตที่พุ่งสูงมาพร้อมโครงสร้างตลาดที่เปลี่ยนไปอย่างรวดเร็ว จำนวนผู้ให้บริการจาก 5-6 รายเหลือเพียง 2 ราย นั่นหมายความว่าพื้นที่แข่งขันหดลง ขณะที่อำนาจกำหนดกติกาอยู่ในมือแพลตฟอร์มไม่กี่เจ้า หากปล่อยให้ระบบอัลกอริทึ่มที่ออกแบบโดยฝ่ายทุนเพียงข้างเดียวตัดสินว่าใครได้งานในราคาเท่าไร การแข่งขันตลาดแอปพลิเคชันย่อมบิดเบี้ยว และแนวคิดค่าตอบแทนไรเดอร์ยุติธรรมก็จะกลายเป็นเพียงคำโฆษณา ไม่ใช่หลักการทำงานจริง

เสียงไรเดอร์ Lalamove สะท้อนความไม่เป็นธรรม รัฐตั้งโต๊ะเจรจา

การแตกหักครั้งนี้เริ่มจากสิ่งที่ดูเหมือนข้อร้องเรียนเฉพาะแพลตฟอร์มเดียว แต่แท้จริงสะท้อนปัญหาโครงสร้างทั้งอุตสาหกรรม ช่วงสัปดาห์ที่ผ่านมา กลุ่มคนทำงานบนแพลตฟอร์ม Lalamove รวมตัวกันยื่นข้อเรียกร้องให้บริษัททบทวนระบบค่าตอบแทนและการเรียกงาน โดยชี้ว่าระบบจัดสรรงานผ่านอัลกอริทึ่มไม่โปร่งใส และโครงสร้างค่ารอบไม่สอดคล้องกับต้นทุน เมื่อไม่ได้รับคำตอบจากบริษัท คนทำงานจึงหันไปพึ่งรัฐและองค์กรด้านแรงงาน ผลคือกระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคมรับบทตัวกลาง เปิดโต๊ะประชุมหารือระหว่างกระทรวง แพลตฟอร์ม Lalamove ตัวแทนไรเดอร์ และหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเมื่อวันที่ 27 สิงหาคม เพื่อหาทางออกเรื่องค่าตอบแทนที่เป็นธรรมและเงื่อนไขการส่งงานที่โปร่งใส นี่ไม่ใช่เวทีร้องทุกข์ทั่วไป แต่คือการส่งสัญญาณว่ารัฐยอมรับแล้วว่าอัลกอริทึ่มแพลตฟอร์มสามารถสร้างความเหลื่อมล้ำในการทำงานได้จริง และจำเป็นต้องมีคนกลางเข้าไปถ่วงดุล

ดีอีดันราคาขั้นต่ำไม่ต่ำกว่าต้นทุน เปิดเกมตรวจข้อมูลค่ารอบต่ำ

หัวใจของการเจรจาไม่ใช่แค่ตัวเลขค่ารอบ แต่คือหลักการว่าใครต้องแบกรับต้นทุนการทำงาน รัฐมนตรีดิจิทัลย้ำชัดในที่ประชุมว่าหากไรเดอร์มีต้นทุนการทำงานที่ชัดเจน ค่าตอบแทนไม่ควรลดลงต่ำกว่าต้นทุน เพราะหากต่ำกว่าต้นทุน คนทำงานก็ไม่สามารถประกอบอาชีพต่อไปได้ แนวคิดนี้หากถูกนำไปออกเป็นกฎระเบียบแอปเรียกรถ จะกลายเป็นเส้นตั้งต้นสำคัญของการคุ้มครองแรงงานแพลตฟอร์ม อย่างไรก็ตาม การพิสูจน์ว่ามีงานที่ค่ารอบต่ำแค่ไหนกลับกลายเป็นสมรภูมิข้อมูล Lalamove ระบุว่าทริปที่มีค่ารอบประมาณ 3 บาทต่อกิโลเมตรมีเพียงราว 5% ของออเดอร์ทั้งหมด ขณะที่กลุ่มไรเดอร์ยืนยันว่ามีสัดส่วนสูงถึง 70-80% ของงานที่รับ เมื่อข้อมูลไม่ตรงกัน กระทรวงจึงให้ทั้งสองฝ่ายกลับไปจัดเตรียมข้อมูลจริงและกลับมาเจรจาใหม่ภายใน 15 วัน แนวทางนี้สะท้อนว่าหากต้องการกำหนดราคาขั้นต่ำแบบมีน้ำหนัก กฎย่อมต้องตั้งอยู่บนฐานข้อมูลร่วม ไม่ใช่ตัวเลขที่แต่ละฝ่ายเลือกมาพิสูจน์มุมของตนเอง

โรดแมปกฎใหม่และทางออกที่ควรเป็น: ไม่ใช่แค่ห้าม แต่ต้องสร้างสนามที่ยุติธรรม

ในระดับนโยบาย หน่วยงานกำกับการแข่งขันทางการค้าเริ่มเดินโรดแมปชัดเจน ช่วงกรกฎาคม-สิงหาคมเป็นระยะศึกษาโครงสร้างและพฤติกรรมตลาด พร้อมยกร่างมาตรฐานการให้บริการ ก่อนเปิดรับฟังความคิดเห็นจากผู้มีส่วนได้เสียและประชาชน แล้วสรุปโครงการวันที่ 23 กันยายน และเสนอข้อแนะนำเชิงนโยบายต่อบอร์ดในวันที่ 28 กันยายน อีกด้านสำนักงานเดียวกันเปิดรับฟังความคิดเห็นต่อเอกสารหลักการถึงวันที่ 31 สิงหาคม เพื่อใช้พัฒนาหลักเกณฑ์และกฎระเบียบ โดยคาดว่าจะประกาศใช้ได้ภายในสิ้นเดือนกันยายน รองโฆษกประจำสำนักนายกรัฐมนตรีย้ำว่ามาตรการเหล่านี้ไม่ใช่การห้ามทำธุรกิจหรือห้ามแพลตฟอร์มจัดโปรโมชัน แต่คือการออกแบบสนามแข่งขันใหม่ที่ทุกฝ่ายมีสิทธิ์ร่วมกำหนดกติกา ทั้งผู้ขับ ร้านค้า ผู้บริโภค และผู้ให้บริการแพลตฟอร์ม หากรัฐยึดหลักว่าแพลตฟอร์มต้องรับผิดชอบร่วม และกำหนดราคาขั้นต่ำไม่ต่ำกว่าต้นทุนได้จริง กฎระเบียบแอปเรียกรถและแพลตฟอร์มจัดส่งออนดีมานด์จะไม่เป็นแค่กรอบคุมธุรกิจ แต่จะกลายเป็นเกราะป้องกันคนทำงานและร้านค้าในยุคเศรษฐกิจดิจิทัล