Kodak ฟื้นจากขอบเหวสู่ตัวเลือกหลักของช่างภาพฟิล์ม
การกลับมาแรงของฟิล์ม Kodak คือการฟื้นตัวของธุรกิจฟิล์มและเคมีภัณฑ์ที่กลายเป็นแรงขับเคลื่อนหลักให้รายได้บริษัทเติบโตต่อเนื่อง พร้อมกับการแซงหน้า Fujifilm ขึ้นเป็นฟิล์มที่ช่างภาพใช้มากที่สุด สะท้อนว่าตลาดฟิล์มสีกลับมาแรงด้วยการรวมศูนย์รอบแบรนด์เดียวแทนที่จะกระจายไปหลายรายเล็ก ๆ อย่างในอดีต. ผลประกอบการไตรมาสสองล่าสุดเผยให้เห็นว่ารายได้รวมของ Kodak เติบโต 18% เมื่อเทียบปีต่อปี โดยเกือบทั้งหมดมาจากกลุ่มผลิตภัณฑ์ฟิล์มและเคมีภัณฑ์ที่เพิ่มจาก 68 เป็น 97 ล้านในไตรมาสเดียว นี่คือไตรมาสที่สี่ติดต่อกันที่ตัวเลขดีขึ้น ขณะที่ปีก่อนหน้าเคยมีภาษาทางบัญชีถึงขั้นตั้งคำถามว่าบริษัทจะไปต่อได้หรือไม่ ก่อนจะพลิกมามีกำไรสุทธิและลดหนี้ระยะยาวลงอย่างมาก. การที่ผู้ผลิตฟิล์มนั่งอยู่บนฐานะเงินสดสุทธิ แทนที่จะเสี่ยงล้มจากปัญหาสภาพคล่อง ทำให้ช่างภาพและผู้สร้างภาพยนตร์มั่นใจได้มากขึ้นว่า “ฟิล์มที่ใช้ถ่ายวันนี้ จะยังมีขายให้โปรเจกต์ในอีกสองปีข้างหน้า”. ในมุมมองของผู้ใช้ทั่วไป นี่หมายถึงโอกาสที่ฟิล์มจะไม่หายจากตลาดแบบกะทันหัน และมีความต่อเนื่องในการพัฒนาสต็อกใหม่ ๆ ให้เลือกมากขึ้น.
จากแบบสำรวจช่างภาพ: Kodak แซง Fujifilm เพราะอะไร
หัวใจของเรื่องนี้อยู่ที่พฤติกรรมช่างภาพมากกว่าตัวเลขงบการเงิน แบบสำรวจล่าสุดของชุมชนฟิล์มในญี่ปุ่นพบว่าช่างภาพ 71% ใช้ฟิล์ม Kodak ในปีที่ผ่านมา แซง Fujifilm ที่ 68% และสลับตำแหน่งจากปีก่อนหน้าที่ Fujifilm เคยนำมาก่อน. คำถามคือ ทำไมช่างภาพจึงพร้อมหันมาเทใจให้แบรนด์เก่าแก่รายนี้มากขึ้น ในเมื่อค่าฟิล์มและค่าล้างสแกนแพงขึ้นเรื่อย ๆ? ขณะเดียวกัน ใช้งานของแบรนด์อื่นกลับลดลงแทบทั้งหมด ทั้ง Ilford ที่ร่วงจาก 52% เหลือ 41% และ Lomography จาก 38% เหลือ 30% ขณะที่จำนวน “ยี่ห้อฟิล์มหลัก” ที่ช่างภาพแต่ละคนใช้ลดจากเฉลี่ย 3 เหลือ 2.2 แบรนด์. ภาพนี้ชัดเจนมาก: เมื่อการถ่ายฟิล์มกลายเป็นงานอดิเรกหรืออาชีพที่มีต้นทุนสูง คนจะยอมจ่ายให้ของที่ไว้ใจได้เท่านั้น และตอนนี้ Kodak คือคำตอบของหลายคน. ที่สำคัญ แม้ต้นทุนสูงขึ้น ช่างภาพส่วนใหญ่ยังไม่ยอมทิ้งฟิล์ม โดยค่าเฉลี่ยม้วนที่ใช้ต่อปียังเกือบเท่าเดิม และเกือบ 30% ระบุว่าตัวเองถ่ายฟิล์มมากขึ้น ไม่ใช่น้อยลง.
ฟิล์มสีกลับมาแรง: จาก Ultramax สู่สต็อกเฉพาะทางอย่าง Verita 200
เหตุผลสำคัญที่ Kodak ขึ้นมาครองใจช่างภาพวินเทจ คือสายผลิตภัณฑ์ฟิล์มสีที่ตอบโจทย์ทั้งสายประหยัดและสายมืออาชีพ ฟิล์มสำหรับผู้ใช้ทั่วไปอย่างตระกูลความไวแสงปานกลางจนถึงสูงในตลาด 35mm ทำให้คนที่เพิ่งเริ่มเล่นกล้องวินเทจยอดนิยมสามารถเข้าถึงโทนสีแบบคลาสสิกได้โดยไม่ต้องลงทุนระดับโปร ส่วนฝั่งมืออาชีพ Kodak ใช้ความต่อเนื่องของสต็อกภาพยนตร์เป็นจุดแข็ง และขยายไปสู่ฟิล์มเฉพาะทาง เช่น VERITA 200D ฟิล์มเนกาทีฟสี ISO 200 แบบ daylight ในฟอร์แมต 65mm, 35mm และ 16mm ที่พัฒนามาจากงานในซีซันล่าสุดของซีรีส์ชื่อดัง และเปิดเป็นสต็อกพิเศษสำหรับผู้ขอใช้งาน. การมีฟิล์มระดับ consumer และฟิล์ม specialty ใน ecosystem เดียวกัน ทำให้ช่างภาพที่เริ่มจากฟิล์มราคาย่อมเยา สามารถไต่ไปสู่สต็อกมืออาชีพโดยไม่ต้องเปลี่ยนแบรนด์ ช่วยเสริมความรู้สึกภักดีต่อแบรนด์และเพิ่มความเป็นไปได้ที่งานฟิล์มจะพัฒนาต่อเนื่องในระยะยาว.
ต้นทุนสูงไม่ทำให้คนทิ้งฟิล์ม แต่ทำให้ตลาดหันมารวมศูนย์ที่ Kodak
เมื่อค่าฟิล์มและค่าล้างเพิ่มขึ้น ช่างภาพส่วนหนึ่งลดจำนวนม้วนที่ถ่าย แต่ภาพรวมกลับไม่ใช่การถอยจากฟิล์ม ตรงกันข้าม ตัวเลขแสดงว่าเฉลี่ยแล้วคนยังใช้ฟิล์ม 35mm ราวเดิม และยังมีสัดส่วน 28% ที่บอกว่าถ่ายฟิล์มมากขึ้นในปีที่ผ่านมา. สิ่งที่เปลี่ยนคือความ “เลือกมากขึ้น” ของผู้ใช้ พวกเขาลดจำนวนแบรนด์ที่ใช้ แล้วเทงบที่เหลือไปให้ยี่ห้อที่เชื่อใจ ผลคือ usage ของเกือบทุกแบรนด์ลดลง ยกเว้น Kodak ที่ขึ้นมาอันดับหนึ่ง. ที่น่าสนใจคือแม้ค่าล้างสแกนแพงขึ้น ผู้ใช้ส่วนใหญ่ยังให้ความสำคัญกับคุณภาพการล้างและสแกนมากกว่าราคา โดย 41% ระบุว่าให้ความสำคัญคุณภาพเป็นอันดับแรก เทียบกับ 24% ที่เลือกตามราคาถูก. สำหรับช่างภาพวินเทจ นี่คือการยืนยันว่าเวลาและความตั้งใจที่ใส่ลงไปในแต่ละเฟรมมีค่ามากพอให้เลือกของที่มั่นใจ ไม่ใช่ตัวเลือกที่ถูกสุด. ในมุมของ Kodak การรวมศูนย์ของตลาดแบบนี้คือฐานความภักดีที่แข็งแรง ซึ่งยากที่คู่แข่งจะดึงกลับได้ในระยะสั้น.
อนาคตของฟิล์มภายใต้แผนลงทุนใหม่ของ Kodak
คำถามสุดท้ายคือ ฟิล์มจะไปไกลแค่ไหน และ Kodak จะทำอะไรต่อกับโมเมนตัมนี้ ในเอกสารกลยุทธ์ล่าสุด บริษัทระบุชัดว่ากลุ่ม Advanced Materials and Chemicals ซึ่งมีฟิล์มอยู่ภายใน ถูกมองว่าเป็น “เซ็กเมนต์ที่เติบโตสูงที่สุด” และจะเดินหน้าขยายปริมาณการผลิตด้วย “การลงทุนด้านนวัตกรรมผลิตภัณฑ์และการขยายกำลังการผลิต”. แม้ยังไม่มีตัวเลขหรือแผนจ้างงานเฉพาะออกมา จึงควรมองเป็นเจตนารมณ์มากกว่าโครงการที่ลงมือแล้ว แต่การอัดฉีดเงินเพื่อพัฒนาสต็อกใหม่ ๆ และลงทุนโครงสร้างการผลิต ล้วนเป็นสิ่งที่มีเหตุผลก็ต่อเมื่อบริษัทเชื่อว่าจะผลิตฟิล์มต่อไปอีกยาว. สำหรับผู้ใช้ทั่วไปและช่างภาพที่วางแผนโปรเจกต์ระยะยาว นี่คือข่าวดีอย่างชัดเจน ผู้สร้างภาพยนตร์ที่ต้องวางแผนถ่ายล่วงหน้าหลายปีบอกได้ว่า “ซัพพลายเออร์ที่มีฐานะเงินสดสุทธิ คือคนละประเภทกับบริษัทที่ผู้สอบบัญชีเคยเตือนเรื่องความสามารถในการดำเนินงานต่อเนื่อง”. เมื่อรวมกับเทรนด์ผู้เล่นหน้าใหม่ที่เริ่มถ่ายฟิล์มแล้วเพิ่มการใช้งานมากกว่าลดลง ภาพอนาคตฟิล์มจึงดูไม่ใช่แค่กระแสย้อนยุคชั่วครั้ง แต่เป็นนิชตลาดที่นิ่งขึ้น แข็งแรงขึ้น และมี Kodak ยืนอยู่ตรงกลางวง.
