ห้าทักษะที่ทำให้วิศวกรยังมีบทบาทในยุค AI
ทักษะวิศวกรยุคใหม่คือความสามารถในการใช้พื้นฐานทางวิศวกรรมคิดและแก้ปัญหาจริง พร้อมสื่อสาร ทำงานร่วมกับผู้อื่น และกำกับการใช้ AI อย่างรับผิดชอบ เพื่อเปลี่ยนความรู้ทางเทคนิคให้เป็นผลลัพธ์ที่มีประโยชน์ต่อผู้ใช้และองค์กร AI เขียนโค้ด วิเคราะห์ข้อมูล และจัดการโจทย์ซับซ้อนได้เร็วขึ้น แต่เหตุผลนี้ยิ่งทำให้ความรู้พื้นฐานสำคัญกว่าเดิม ไม่ใช่หมดความหมาย เมื่อระบบให้คำตอบ วิศวกรต้องตรวจสอบได้ว่าคำตอบนั้นถูกต้อง เหมาะกับโจทย์ และไม่สร้างผลเสียโดยไม่ตั้งใจ
- พื้นฐานคณิตศาสตร์และตรรกะการเขียนโปรแกรม สำหรับตรวจสอบและต่อยอดคำตอบจากเครื่องมือ
- การคิดวิเคราะห์และคิดเชิงระบบ เพื่อแยกโจทย์และออกแบบทางแก้ที่ใช้ได้จริง
- การสื่อสารและทำงานร่วมกัน เพื่ออธิบายเรื่องยากให้ทีมต่างสายงานเข้าใจ
- ภาษาอังกฤษ เพื่อสื่อสารและเข้าถึงองค์ความรู้ใหม่
- ความยืดหยุ่นและเรียนรู้สิ่งใหม่ต่อเนื่อง เพื่อรับมือกับเทคโนโลยีที่เปลี่ยนแปลง
ศ. ดร.ธีรณี อจลากุล ระบุว่าคณิตศาสตร์และตรรกะการเขียนโปรแกรมยังเป็นทักษะจำเป็น ส่วนมุมมองจากตลาดแรงงานชี้ว่า ความสามารถร่วมงานกับผู้อื่นและอธิบายเรื่องเทคนิคซับซ้อนให้เข้าใจง่ายก็เป็นสิ่งที่องค์กรต้องการ ภาษาอังกฤษและความยืดหยุ่นจึงไม่ใช่ทักษะเสริมที่ค่อยฝึกเมื่อมีเวลา แต่เป็นส่วนหนึ่งของการทำงานในอาชีพยุค AI

ใช้ AI เป็นกับสร้างทางแก้ให้ธุรกิจ ไม่ใช่เรื่องเดียวกัน
ทักษะข้อที่สี่ที่มักถูกเข้าใจคลาดเคลื่อนคือความสามารถด้าน AI การใช้เครื่องมือเพื่อสร้างข้อความหรือโค้ดเป็นเพียงจุดเริ่มต้น ส่วนการนำ AI ไปพัฒนาเป็นโซลูชันทางธุรกิจต้องอาศัยความเข้าใจหลักการและการคิดเชิงระบบมากกว่า วิศวกรต้องรู้ว่าโจทย์คืออะไร ข้อมูลและผลลัพธ์เหมาะสมหรือไม่ และควรวัดความสำเร็จอย่างไร ความต่างนี้สำคัญ เพราะเครื่องมืออาจสร้างคำตอบได้ แต่ไม่ได้ตัดสินแทนมนุษย์ว่าแนวทางนั้นปลอดภัย น่าเชื่อถือ หรือแก้ปัญหาของผู้ใช้ได้จริง
คุณอนุชิต จิตภิรมย์ อธิบายว่ามนุษย์ยังต้องกำหนดทิศทาง ควบคุม และวางกรอบการทำงาน เพื่อให้ AI ถูกนำไปใช้อย่างถูกต้องและน่าเชื่อถือ นี่ไม่ใช่เหตุผลให้วิศวกรหลีกเลี่ยง AI แต่เป็นเหตุผลให้เรียนรู้ทั้งการใช้และการตรวจสอบผลลัพธ์ ความรู้ทางวิศวกรรมช่วยวางเกณฑ์ ส่วนการสื่อสารช่วยให้ทีมเห็นข้อจำกัดและตัดสินใจร่วมกันได้
ทักษะมนุษย์จึงไม่ได้มาแทนความรู้เทคนิค และความรู้เทคนิคก็ไม่อาจทดแทนความเข้าใจคน การคิดวิเคราะห์ทำให้เลือกแนวทางได้ การสื่อสารช่วยแปลงแนวทางนั้นเป็นงานร่วมกัน และความรู้พื้นฐานทำให้ตรวจสอบสิ่งที่ AI เสนอได้ครบด้าน

ประสบการณ์จริงคือหลักฐานว่าทำงานได้
การเรียนรู้ในห้องเรียนจะมีน้ำหนักมากขึ้นเมื่อผู้เรียนได้พิสูจน์ความสามารถกับโจทย์จริง โครงงานวิศวกรรมปีสุดท้ายเปิดโอกาสให้ฝึกทำงานแบบองค์รวม ตั้งแต่กำหนดเกณฑ์วัดผลไปจนถึงพิจารณาผลกระทบต่อสังคมของเทคโนโลยี การฝึกงานและการลงมือทำก็สำคัญไม่แพ้กัน เพราะช่วยให้ผู้สมัครมีตัวอย่างชัดเจนว่าได้รับผิดชอบอะไร แก้ปัญหาอย่างไร และผลงานเกิดผลแบบใด
ผู้เชี่ยวชาญด้านตลาดแรงงานชี้ว่า การฝึกงานและประสบการณ์ลงมือปฏิบัติช่วยสร้างความได้เปรียบ โดยผู้สมัครควรอธิบายบทบาทและผลลัพธ์จากโครงการได้ชัดเจน นี่คือเหตุผลที่พอร์ตโฟลิโอหรือประสบการณ์โครงการมีความหมายกว่าการรวบรวมรายชื่อเครื่องมือที่เคยใช้ นายจ้างต้องการเห็นทั้งความสามารถทางเทคนิคและวิธีทำงานกับผู้อื่น
ทักษะแรงงานอนาคตยังรวมถึงการพร้อมเรียนรู้สิ่งใหม่และเรียนรู้ใหม่เมื่อความรู้เดิมไม่ทันสถานการณ์ เทคโนโลยีเปลี่ยนเร็ว การยึดติดกับเครื่องมือหรือวิธีทำงานชุดเดียวจึงเสี่ยงกว่าการยอมรับว่าต้องปรับตัว วิศวกรที่เรียนรู้ต่อเนื่องย่อมมีโอกาสใช้ AI เป็นผู้ช่วยได้อย่างมีวิจารณญาณ ไม่ใช่ปล่อยให้เครื่องมือกำหนดวิธีคิดแทน

หลักสูตรสองปริญญาควรเชื่อมความรู้กับการทำงาน
หลักสูตรวิศวกรรมศาสตร์นานาชาติแบบสองปริญญาเป็นหนึ่งในแนวทางเตรียมผู้เรียนสำหรับตลาดงาน เพราะตั้งเป้าผสานรากฐานวิชาการระดับสากล ประสบการณ์ลงมือปฏิบัติ และทักษะทำงานร่วมกับ AI ความร่วมมือระหว่าง Queen Mary University of London กับมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรีเปิดตัวหลักสูตร 3 สาขา ได้แก่ วิศวกรรมข้อมูลและปัญญาประดิษฐ์ วิศวกรรมระบบไฟฟ้าและอิเล็กทรอนิกส์อัจฉริยะ และวิศวกรรมหุ่นยนต์และปัญญาประดิษฐ์
จุดแข็งของแนวทางนี้ไม่ควรถูกวัดจากชื่อปริญญาหรือความเป็นนานาชาติเพียงอย่างเดียว แต่ควรดูว่าผู้เรียนได้ฝึกแก้ปัญหาจริง สื่อสารกับทีม และเข้าใจการประยุกต์ AI อย่างมีความรับผิดชอบหรือไม่ ความร่วมมือดังกล่าวมุ่งเตรียมวิศวกรให้มีพื้นฐานวิชาการ ประสบการณ์ปฏิบัติ และทักษะทำงานกับ AI เพื่อแข่งขันในตลาดแรงงานนานาชาติหลังสำเร็จการศึกษา
ท้ายที่สุด วิศวกรที่พร้อมสำหรับอนาคตไม่ใช่คนที่ใช้ AI ได้มากที่สุด แต่เป็นคนที่รู้ว่าเมื่อใดควรใช้ ตรวจสอบผลอย่างไร และทำให้เทคโนโลยีตอบโจทย์มนุษย์ได้จริง พื้นฐานวิศวกรรมทำให้ตัดสินใจแม่นยำ ส่วนการสื่อสาร ภาษาอังกฤษ การทำงานร่วมกัน และการเรียนรู้อย่างต่อเนื่องทำให้ความรู้นั้นเกิดผลในโลกการทำงาน การเลือกเรียนจึงควรมองหาประสบการณ์ที่พัฒนาทักษะเหล่านี้ควบคู่กัน







