ทุนญี่ปุ่นชะลอ ไม่ใช่เรื่องที่ไทยควรมองข้าม
การลงทุนญี่ปุ่นหมายถึงเงินทุนและกิจกรรมทางธุรกิจจากบริษัทญี่ปุ่นที่เข้ามาสร้างกำลังผลิต งาน และห่วงโซ่อุปทานในประเทศ ซึ่งมีความสำคัญต่ออุตสาหกรรมไทยมายาวนาน และกำลังเผชิญโจทย์ใหม่จากการแข่งขันด้านเทคโนโลยีและนโยบายการค้า ขณะนี้การลงทุนญี่ปุ่นในไทยเริ่มทรงตัว ขณะที่ทุนจีนรุกตลาดหลายภาคส่วน โดยเฉพาะรถยนต์ไฟฟ้า และมีผู้เชี่ยวชาญเตือนว่านักลงทุนญี่ปุ่นลังเลต่อการขยายกิจการ ท่ามกลางความรู้สึกว่านโยบายไทยเอนเอียงไปทางจีน แรงกดดันนี้เกิดในช่วงที่เศรษฐกิจโลกผันผวนจากสงครามการค้าและความขัดแย้งทางภูมิรัฐศาสตร์ การมาเยือนญี่ปุ่นของรองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง เอกนิติ นิติทัณฑ์ประภาศ พร้อมบีโอไอและภาคเอกชน ระหว่างวันที่ 18–20 พฤศจิกายน 2569 จึงเป็นภารกิจสร้างความเชื่อมั่นและชักชวนค่ายรถยนต์ญี่ปุ่น 6 รายให้ลงทุนต่อ ไม่ใช่เพียงการพบปะตามพิธีการ
อย่างไรก็ดี การดึงทุนกลับมาด้วยคำรับรองอย่างเดียวไม่พอ ไทยต้องทำให้กติกาแข่งขันเป็นธรรมและคาดการณ์ได้ ผู้เชี่ยวชาญเสนอให้ทบทวนภาษีสรรพสามิตรถยนต์และกรอบความตกลงหุ้นส่วนเศรษฐกิจไทย–ญี่ปุ่น หรือ JTEPA เพื่อแก้ความเสียเปรียบด้านภาษีของค่ายรถญี่ปุ่น ประเด็นนี้มีผลต่อผู้บริโภคด้วย เพราะการแข่งขันที่บิดเบือนอาจจำกัดทางเลือกและทำให้การลงทุนในรุ่นใหม่ไม่เกิดขึ้น แต่การปรับภาษีควรผูกกับเงื่อนไขที่สร้างประโยชน์ในประเทศ เช่น การผลิต การใช้ชิ้นส่วนท้องถิ่น และการพัฒนาทักษะ ไม่ใช่ลดภาระให้ผู้ผลิตโดยไม่มีผลตอบแทนต่อเศรษฐกิจไทย
EV, AI และชิป ต้องมาพร้อมฐานการผลิตจริง
บีโอไอวางแผนดึงการลงทุนญี่ปุ่นในยานยนต์ไฟฟ้า ปัญญาประดิษฐ์ และเซมิคอนดักเตอร์ โดยต่อยอดฐานธุรกิจเดิมไปสู่อุตสาหกรรมเทคโนโลยีขั้นสูง นี่เป็นทิศทางที่จำเป็น แต่ความสำเร็จไม่ควรวัดจากยอดคำขอส่งเสริมการลงทุนหรือโรงงานที่เปิดใหม่เท่านั้น หากค่ายรถญี่ปุ่นจะตั้งฐานในอุตสาหกรรม EV ไทยควรสร้างแรงจูงใจให้ผลิตในประเทศ พร้อมเชื่อมผู้ผลิตชิ้นส่วนไทยเข้ากับห่วงโซ่อุปทาน แทนการเป็นเพียงตลาดขายรถนำเข้า เช่นเดียวกัน เป้าหมายเซมิคอนดักเตอร์ไทยต้องมีแผนพัฒนาบุคลากร ผู้ผลิตในประเทศ และกลไกความร่วมมือเฉพาะสาขาเพื่อติดตามผลต่อเนื่อง มิฉะนั้นการลงทุนเทคโนโลยีสูงอาจสร้างมูลค่าเพิ่มน้อยกว่าที่คาด และไม่ช่วยให้ธุรกิจไทยขยับขึ้นในห่วงโซ่การผลิต
หัวใจของแนวคิด “Made with Thailand” คือขยับจากการผลิตในไทยให้เป็นการร่วมคิด ร่วมพัฒนา และร่วมสร้างมูลค่ากับนักลงทุน พร้อมเปิดพื้นที่ให้ผู้ประกอบการไทย โดยเฉพาะเอสเอ็มอีและสตาร์ทอัพ เข้าถึงเทคโนโลยีและตลาดใหม่ แนวทางนี้เหมาะกว่าการแข่งขันด้วยสิทธิประโยชน์เพียงอย่างเดียว เพราะช่วยให้ความรู้และรายได้เชื่อมโยงกับธุรกิจในประเทศจริง การเยือนญี่ปุ่นยังใช้โอกาสครบรอบ 140 ปีความสัมพันธ์ทางการทูตในปี 2570 เป็นแรงขับเคลื่อนความร่วมมือระยะใหม่ และมีแนวคิดใช้ระยองเป็นพื้นที่นำร่องด้านเมืองคาร์บอนต่ำและการผลิตอัจฉริยะ ไทยควรใช้พื้นที่นำร่องพิสูจน์ผลลัพธ์ที่จับต้องได้ ก่อนขยายมาตรการไปยังพื้นที่อื่น
เปลี่ยนทักษะเดิมให้เป็นชิ้นส่วนหุ่นยนต์
การปรับฐานการผลิตไม่ได้หมายความว่าต้องทิ้งความเชี่ยวชาญเดิมทั้งหมด อุตสาหกรรมยานยนต์สร้างทักษะและเครือข่ายผู้ผลิตที่ต่อยอดสู่อุตสาหกรรมใหม่ได้ โดยเฉพาะชิ้นส่วนหุ่นยนต์ ซึ่งมีโอกาสเติบโตและเชื่อมโยงกับความชำนาญด้านกลไกจากการผลิตยานยนต์ ผู้ผลิตลูกปืน เฟือง ระบบไฮดรอลิก และสายไฟฟ้า สามารถปรับความรู้เดิมไปสู่อุปกรณ์หุ่นยนต์ได้ ขณะที่เอสเอ็มอีซึ่งเคยทำชิ้นส่วนรถยนต์เครื่องยนต์สันดาปไม่จำเป็นต้องเริ่มต้นจากศูนย์ นี่คือทางออกที่เป็นรูปธรรมสำหรับผู้ประกอบการซึ่งอาจเผชิญความต้องการชิ้นส่วนบางประเภทลดลงเมื่ออุตสาหกรรม EV เติบโต แต่การเปลี่ยนผ่านต้องมีมาตรฐาน การฝึกอบรม และเงินทุนเพื่อปรับเครื่องจักร ไม่เช่นนั้นโอกาสจะตกอยู่กับผู้ผลิตรายใหญ่ที่พร้อมกว่า
โจทย์ของรัฐจึงไม่ใช่เลือกระหว่างทุนญี่ปุ่นกับทุนจีน แต่ต้องกำหนดกติกาที่รักษาการแข่งขันและทำให้ทุกการลงทุนเพิ่มขีดความสามารถของประเทศ การลงทุนต่อเนื่องในอุตสาหกรรมใหม่อาจเปิดทางให้เศรษฐกิจไทยเติบโต 3.5–4.5% ภายใน 3–5 ปี ตามการประเมินของผู้เชี่ยวชาญ แต่ตัวเลขดังกล่าวจะเป็นไปได้ก็ต่อเมื่อไทยสร้างผู้ผลิตไทยที่ทำเทคโนโลยีได้จริง ไม่ใช่พึ่งการประกอบสินค้าหรือแรงจูงใจระยะสั้น ข้อสรุปจึงชัดเจน: ต้องทบทวนภาษีและ JTEPA อย่างรอบคอบ ดึงญี่ปุ่นสู่ EV, AI และเซมิคอนดักเตอร์ พร้อมให้ผู้ประกอบการไทยร่วมพัฒนาและรับมูลค่าที่เกิดขึ้น มิฉะนั้นการแข่งขันจากทุนจีนจะเร่งให้ฐานเดิมอ่อนแรง โดยที่ฐานใหม่ยังไม่เกิด







