จากรู้จัก AI สู่คิดค้นเทคโนโลยีเอง เป้าหมายใหญ่ที่เดิมพันทั้งเศรษฐกิจ
ยุทธศาสตร์ AI ฝึกอบรมคนไทย คือแผนพัฒนากำลังคนขนาดใหญ่ที่ตั้งเป้าให้ประชากรจำนวนมากเข้าใจพื้นฐานปัญญาประดิษฐ์ ใช้เครื่องมือ AI เพิ่มผลิตภาพแรงงาน AI ผลิตภาพ และต่อยอดสู่การสร้างเทคโนโลยีไทยเอง โดยเชื่อมการลงทุนโครงสร้างพื้นฐาน การฝึกทักษะ AI ประเทศ และการสร้างระบบนิเวศนวัตกรรมให้ทำงานสอดประสานกัน ไม่ใช่เพียงจัดอบรมระยะสั้นแล้วจบ
หัวใจของแผนนี้ชัดเจนตั้งแต่คำประกาศว่าเป้าหมายไม่ใช่แข่งสร้างชิปให้ใหญ่ที่สุดหรือไล่ตามซิลิคอนแวลลีย์ทุกด้าน แต่คือการใช้ข้อมูลและความเชี่ยวชาญเฉพาะด้านของตัวเองให้เกิดมูลค่าทางเศรษฐกิจ นั่นทำให้การฝึกคนไม่ใช่ภารกิจด้านการศึกษาอย่างเดียว แต่กลายเป็นยุทธศาสตร์เศรษฐกิจเต็มตัว รัฐมนตรีด้านวิทยาศาสตร์และนวัตกรรมประกาศเป้าหมายให้ 20 ล้านคนรู้เท่าทัน AI ภายใน 4 ปี และยกระดับอีก 5 ล้านคนให้ใช้ AI ทำงานได้จริง พร้อมสร้างบุคลากรด้านวิศวกรรม AI 20,000 คนที่ร่วมพัฒนาและสร้างนวัตกรรมได้ หากทำสำเร็จ โครงสร้างแรงงานทั้งระบบจะเปลี่ยนจากผู้ใช้เทคโนโลยี เป็นผู้คิด ออกแบบ และสร้างเทคโนโลยีเอง
Skill Bridge โครงการ: สะพานเชื่อมเงินลงทุน ห้องเรียน และตำแหน่งงานจริง
หากเป้าหมาย 20 ล้านคนคือภาพใหญ่ Skill Bridge โครงการ คือฟันเฟืองเชิงปฏิบัติที่เริ่มหมุนแล้ว รัฐบาลใช้กรอบนโยบายสามด้าน All in AI, AI in All และ AI for All เพื่อเชื่อมตั้งแต่การลงทุนศูนย์ข้อมูล คลาวด์ และอุตสาหกรรมดิจิทัล เข้ากับการฝึกทักษะและโอกาสงานของประชาชน จุดยืนที่น่าสนใจคือเงินสนับสนุนไม่ได้จ่ายตรงให้ผู้เรียน แต่ผูกกับโครงการของบริษัท มหาวิทยาลัย และสถาบันฝึกอบรม เพื่อบังคับให้ภาคการผลิตและภาคการศึกษาต้องออกแบบหลักสูตรร่วมกัน
ตัวเลขที่ประกาศบนเวทีธนาคารโลกสะท้อนความจริงจัง Skill Bridge อนุมัติแล้ว 42 โครงการ วงเงินสนับสนุนสะสมประมาณ 2.03 พันล้านบาท และตั้งเป้าฝึก 76,728 คน โดยรอบล่าสุดเมื่อ 9 กันยายนมีการเห็นชอบเพิ่มอีก 7 โครงการ วงเงิน 307 ล้านบาท สำหรับแผนพัฒนาคน 10,180 คน รวมเป็นวงเงิน 2,029 ล้านบาทและแผนฝึก 76,728 คน นี่คือคำประกาศเชิงนโยบายที่จับต้องได้ว่า "เงิน Skill Bridge อนุมัติให้โครงการฝึก ไม่ใช่จ่ายตรงให้ผู้เรียน" อย่างไรก็ตาม สิ่งที่จะตัดสินความสำเร็จไม่ใช่ยอดอนุมัติ แต่คือจำนวนหลักสูตรที่เปิดจริง จำนวนคนเรียนจบ และการเชื่อมต่อกับงานหลังฝึก

สามแกน All in AI – AI in All – AI for All: AI ต้องแตะชีวิตคนทำงานทุกกลุ่ม
นโยบายสามแกนไม่ได้ออกแบบมาเพื่อคนไอทีเท่านั้น แต่ตั้งใจให้ AI แตะชีวิตแรงงานทุกกลุ่มอย่างเป็นขั้นเป็นตอน เริ่มจาก All in AI ที่วางการลงทุนโครงสร้างพื้นฐานดิจิทัลคู่กับการพัฒนาคนและงานวิจัย เพื่อให้ตำแหน่งงานที่เกิดจากการลงทุนใหม่กลายเป็นโอกาสของแรงงานในประเทศ ไม่ใช่ของผู้เชี่ยวชาญจากต่างถิ่นเพียงฝ่ายเดียว Skill Bridge จึงถูกวางเป็นตัวเชื่อมระหว่างนักลงทุน สถาบันการศึกษา และกำลังคนในประเทศ
ด้าน AI in All หันไปมองกิจการที่มีอยู่แล้ว ตั้งแต่ร้านค้ารายย่อยจนถึงเอสเอ็มอี โดยใช้เครื่องมือ AI ขนาดเล็กช่วยอ่านยอดขาย ต้นทุน และกำไร เพื่อให้ตัดสินใจเรื่องสินค้าและค่าใช้จ่ายได้ดีขึ้น ผลลัพธ์ที่คาดหวังคือแรงงาน AI ผลิตภาพ สูงขึ้นในงานเดิม มากกว่าการสร้างตำแหน่งใหม่ที่มีคำว่า AI ในชื่อ ส่วน AI for All รับผิดชอบโจทย์ใหญ่ที่สุด คือทำอย่างไรให้คนที่พร้อมไม่เท่ากันเข้าถึงทักษะใหม่ งาน สินเชื่อ และสวัสดิการที่ตรงความจำเป็น ผ่านข้อมูลและโครงสร้างพื้นฐานดิจิทัลภาครัฐ นี่คือการยอมรับตรงไปตรงมาว่าการเปลี่ยนผ่านสู่เศรษฐกิจ AI ต้องไม่ทิ้งใครไว้ข้างหลัง

จาก Made in สู่ Designed and Engineered in: ใช้ข้อมูลตัวเองสร้างความได้เปรียบ
วิสัยทัศน์ที่กล้าหาญที่สุดของยุทธศาสตร์นี้คือการประกาศเปลี่ยนบทบาทจาก Made in ไปสู่ Designed and Engineered in ซึ่งหมายถึงการเลิกพอใจกับการเป็นฐานรับจ้างผลิต แล้วหันมาสร้างเทคโนโลยีไทยเองให้ได้ รัฐมนตรีด้านวิทยาศาสตร์ชี้ว่าโลกกำลังเผชิญทั้งภัยพิบัติ ภาวะเศรษฐกิจถดถอย ความขัดแย้งทางภูมิรัฐศาสตร์ และการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ โดย AI กำลังกลายเป็นแรงเปลี่ยนแปลงสำคัญที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ คำถามจึงไม่ใช่จะสร้างชิปแข่งกับมหาอำนาจได้หรือไม่ แต่คือจะใช้จุดแข็งด้านข้อมูลของตัวเองอย่างไร
ข้อมูลเกษตร สุขภาพ ดิน ภูมิอากาศ ดาวเทียม และความหลากหลายทางชีวภาพ ถูกมองเป็นแต้มต่อ ไม่ใช่เพียงวัตถุดิบให้บริษัทต่างชาติ ตัวอย่างเช่น เกษตรกรที่เชี่ยวชาญการปลูกทุเรียน หากรวบรวมองค์ความรู้เรื่องสภาพดิน การดูแลต้น และปัจจัยที่กระทบคุณภาพผลผลิตอย่างเป็นระบบ แล้วผสมกับวิทยาศาสตร์และ AI ก็อาจพัฒนาวิธีเพาะปลูกใหม่ เพิ่มผลผลิต และสร้างสินค้าเกษตรมูลค่าสูงได้ แนวคิดนี้สะท้อนชัดว่าผู้กำหนดนโยบายไม่ได้ต้องการแค่คนที่ใช้เครื่องมือ AI เป็น แต่ต้องการคนที่แปลงความรู้และข้อมูลให้กลายเป็นผลิตภัณฑ์ บริการ และนวัตกรรมที่แข่งขันได้ในระดับโลก
สร้างคนคิดค้นเทคโนโลยีได้เอง: จากผู้หางานสู่ผู้สร้างงาน
อีกชั้นหนึ่งของยุทธศาสตร์คือการเตรียมรับโครงสร้างประชากรที่เข้าสู่สังคมสูงวัย แรงงานวัยทำงานลดลง หากยังพึ่งรูปแบบการผลิตและบริการแบบเดิม เศรษฐกิจจะโตจำกัด ทางออกที่เสนอคือสร้างเครื่องยนต์เศรษฐกิจใหม่ผ่านโครงการอย่าง Siam Silica, Siam Medica และ Siam Terra ที่เชื่อมการพัฒนาบุคลากร งานวิจัย และภาคอุตสาหกรรมเข้าด้วยกัน เป้าหมายไม่ใช่แค่ดึงโรงงานต่างชาติมาตั้ง แต่คือสร้างบุคลากรที่มีความรู้เชิงลึกด้านอิเล็กทรอนิกส์ วัสดุศาสตร์ และเทคโนโลยีที่เกี่ยวข้อง เพื่อพัฒนานวัตกรรมของตัวเองในระยะยาว
มุมมองนี้ชัดเจนว่า "เป้าหมายสำคัญไม่ใช่เพียงการทำให้ประเทศสามารถนำเทคโนโลยีจากต่างประเทศมาใช้ แต่ต้องสร้างความสามารถในการพัฒนาเทคโนโลยีและนวัตกรรมด้วยตนเอง" การวิจัยจึงไม่ควรจบแค่บทความวิชาการ แต่ต้องต่อยอดเป็นสินค้า บริการ หรือธุรกิจที่สร้างรายได้ แนวคิดดังกล่าวมุ่งเปลี่ยนบทบาทจากการผลิตผู้หางาน ไปสู่การสร้างผู้สร้างงาน ที่ใช้ทักษะ AI ประเทศ และวิทยาศาสตร์สร้างโอกาสใหม่ให้เศรษฐกิจ หากแผนฝึก 20 ล้านคนและ Skill Bridge สามารถเชื่อมกับอุตสาหกรรมเหล่านี้ได้จริง เราอาจได้เห็นแรงงานรุ่นใหม่ที่ไม่ได้รอเทคโนโลยีจากต่างประเทศ แต่ลงมือออกแบบและคิดค้นเองตั้งแต่ต้นน้ำ






