จาก CIB AI Day ถึงภาพใหม่ของการสอบสวน ปัญญาประดิษฐ์
การสอบสวน ปัญญาประดิษฐ์ คือการนำเทคโนโลยี AI เข้ามาช่วยวิเคราะห์ข้อมูลคดี พยานหลักฐานดิจิทัล และขั้นตอนเอกสารในงานสืบสวนสอบสวน เพื่อเพิ่มความเร็ว ความแม่นยำ และความโปร่งใส โดยยังยึดมนุษย์เป็นศูนย์กลางทั้งในด้านการตัดสินใจ การรับผิดชอบผลลัพธ์ และการคุ้มครองสิทธิของประชาชน วันนี้ที่กองบัญชาการตำรวจสอบสวนกลาง พลตำรวจโท ณัฐศักดิ์ เชาวนาศัย ผู้บัญชาการตำรวจสอบสวนกลาง เปิดงาน CIB AI Day และพิธีมอบรางวัล CIB Mastermind AI Challenge ภายใต้แนวคิด Next-Gen CIB ยกระดับการพัฒนาระบบสู่ยุค AI เพื่อขับเคลื่อนองค์กรสู่ดิจิทัลเต็มรูปแบบ นี่ไม่ใช่งานประกวดเทคโนโลยีเพื่อความหวือหวา แต่เป็นจุดเปลี่ยนเชิงยุทธศาสตร์ที่บอกชัดว่าตำรวจกำลังก้าวจากการเป็นเพียงผู้ใช้ระบบสำเร็จรูปไปสู่การเป็นผู้สร้างนวัตกรรมด้วยตัวเอง ตำรวจ AI นวัตกรรม จึงเริ่มต้นจากในองค์กร ไม่ใช่จากเอกชนเพียงอย่างเดียว
46 นวัตกรรม AI ของตำรวจ: จากร้อยเวร AI ถึงระบบสืบสวน Next-Gen
หัวใจของงานนี้คือการเปิดตัว 46 นวัตกรรม AI ที่ข้าราชการตำรวจพัฒนาขึ้นจากปัญหาหน้างานจริง ครอบคลุมทั้ง AI Automation งานเอกสารประจำ AI Agent ผู้ช่วยอัจฉริยะเฉพาะด้าน และ Agentic AI ที่วางแผนและประสานงานหลายขั้นตอนต่อเนื่อง ตัวอย่างเช่น CPPD ร้อยเวร AI ผู้ช่วยพนักงานสอบสวนที่ผูก AI Agent กับกระบวนงาน ให้จัดเตรียมสำนวนและข้อมูลประกอบคำให้การได้อย่างเป็นระบบ ลดเวลาที่สิ้นเปลืองกับงานเอกสาร แล้วคืนเวลาให้พนักงานสอบสวนไปอยู่กับประชาชนและพื้นที่จริงมากขึ้น ระบบสืบสวน Next-Gen ยังมาพร้อม SU Intelligence Platform ระบบวิเคราะห์ข้อมูลคดีที่ช่วยเชื่อมโยงข้อมูลกระจัดกระจายให้มองเห็นภาพเครือข่ายอาชญากรรมได้เร็วขึ้น ถ้ามีการขยายผลใช้ทั่วทั้ง บช.ก. ผ่านการสาธิต Live Demo ที่ประกาศว่าพร้อมนำไปใช้งานจริงแล้ว นี่คือการเปลี่ยนโฉมทั้งห่วงโซ่งานสืบสวนไม่ใช่แค่จุดเล็กจุดเดียว
สามเสาหลัก Security Responsibility Privacy กับโจทย์ธรรมาภิบาล AI ไทย
การผลักดัน AI ในงานสืบสวนโดยไม่พูดถึงธรรมาภิบาลคือสูตรสำเร็จของความเสี่ยง บช.ก.จึงวางสามเสาหลักชัดเจนคือ Security Responsibility และ Privacy เพื่อกันไม่ให้นวัตกรรมกลายเป็นดาบสองคมด้านความมั่นคงและสิทธิประชาชน Security ต้องเริ่มจากความปลอดภัยของระบบ มีเกราะป้องกันไซเบอร์และโครงสร้างพื้นฐานที่รัดกุมจากการถูกแทรกแซงหรือเจาะระบบ Responsibility ยึดหลัก Human-in-the-Loop AI สนับสนุนการวิเคราะห์ข้อมูล แต่ดุลยพินิจและความรับผิดชอบสุดท้ายยังเป็นของตำรวจเสมอ ส่วน Privacy กำหนดมาตรการคุมเข้มเพื่อปกป้องข้อมูลส่วนบุคคลของประชาชนและข้อมูลสำคัญทางราชการไม่ให้รั่วไหล นี่คือรูปธรรมของ ธรรมาภิบาล AI ไทย ในภาคความมั่นคง ที่พยายามผสานประสิทธิภาพของระบบเข้ากับคุณค่าของมนุษย์ ไม่ใช่ให้คะแนนความสำเร็จจากความเร็วเพียงอย่างเดียว
จาก Smart Police สู่ Wise Governance: ยึดมนุษย์และความไว้วางใจเป็นศูนย์กลาง
ถ้าเปรียบงานสายตรวจและสอบสวนคือบริการสาธารณะขั้นแรกของรัฐ การนำตำรวจ AI นวัตกรรม เข้าสู่หน้างานต้องไม่หยุดแค่การเป็น Smart Police ที่ทำงานเร็วขึ้น แต่ต้องเดินไปสู่ Wise Governance ที่ตั้งคำถามว่า เราใช้ AI ไปในทิศทางที่ถูกและเป็นธรรมต่อประชาชนหรือไม่ แนวคิดธรรมาภิบาล AI ระดับโลกชี้ว่าความท้าทายสำคัญไม่ใช่แค่ว่า AI ฉลาดแค่ไหน แต่สถาบันจะมีปัญญาพอจะเลือกและใช้ AI อย่างเหมาะสมหรือไม่ และต้องยึดมนุษย์เป็นศูนย์กลาง ผ่านความโปร่งใส ความรับผิดชอบ การมีส่วนร่วมอย่างทั่วถึง และจริยธรรมที่ฝังอยู่ตั้งแต่ขั้นออกแบบระบบ เมื่อ AI กลายเป็นโครงสร้างพื้นฐานในชีวิตประจำวัน การสืบสวน ปัญญาประดิษฐ์ ที่ตัดสินชะตาคนยิ่งต้องสร้างความไว้วางใจเป็นเงื่อนไขตั้งต้น ไม่ใช่ของแถมท้ายโครงการ
ทำไมตอนนี้ และต่อไปตำรวจควรเดินเกม AI อย่างไร
คลื่นการใช้ AI ในภาครัฐไม่ได้เกิดขึ้นโดดเดี่ยว จุดเปลี่ยนใหญ่หลังการเปิดตัว ChatGPT 3.5 ในเดือนพฤศจิกายน 2022 ทำให้สังคมเห็นว่า AI มีศักยภาพเปลี่ยนทั้งสถาบันและทิศทางสังคม ไม่ใช่เปลี่ยนแค่วิธีทำงาน ขณะเดียวกัน AI เองกำลังก้าวจากเครื่องมือเฉพาะด้านสู่โครงสร้างพื้นฐานที่แทรกอยู่ในการตัดสินใจของคนในหลายมิติ การที่ตำรวจสอบสวนกลางเร่งพัฒนา ระบบสืบสวน Next-Gen และเริ่มขยายผลนวัตกรรมที่ชนะการประกวดไปใช้ทั่วทั้ง บช.ก.จึงเป็นการตอบสนองภัยอาชญากรรมยุคใหม่ที่มีพยานหลักฐานดิจิทัลเติบโตมหาศาล โจทย์ต่อไปคือการยึดกรอบวัดความพร้อมเชิงยุทธศาสตร์แบบที่มหาวิทยาลัยชั้นนำใช้ในการวาง AI Strategic Plan 2026–2030 มาปรับใช้กับองค์กรตำรวจ เช่น การประเมินความพร้อมเชิงข้อมูล คน ระบบ และธรรมาภิบาล แล้วตั้งเป้าหมายชัดว่าต้องทำให้ AI ช่วยยกระดับความยุติธรรม ความไว้วางใจ และคุณภาพชีวิตประชาชน ไม่ใช่ตอบสนองตัวเลขผลงานอย่างเดียว
