การรีไซเคิลแบตเตอรี่ EV กำลังคนใหม่และนิคมแบตเตอรี่ในอนาคต

การรีไซเคิลแบตเตอรี่ EV คืออะไร และทำไมต้องเริ่มจากการศึกษา

การรีไซเคิลแบตเตอรี่ EV คือกระบวนการจัดการแบตเตอรี่รถยนต์ไฟฟ้าที่หมดอายุหรือถูกถอดออกจากตัวรถอย่างปลอดภัย ตั้งแต่การรวบรวม การปลดประจุไฟฟ้า การแยกชิ้นส่วน ไปจนถึงการนำวัสดุมีค่ากลับมาใช้ใหม่ในระบบผลิตพลังงานและยานยนต์ การรีไซเคิลแบตเตอรี่ EV จึงเป็นหัวใจของเศรษฐกิจหมุนเวียนด้านพลังงาน ลดกากอุตสาหกรรมอันตรายและการใช้ทรัพยากรดิบครั้งแรก พร้อมสร้างโอกาสอาชีพใหม่ด้านทักษะรถยนต์ไฟฟ้าและการศึกษาวิศวกรรมไฟฟ้าให้คนทำงานรุ่นต่อไป

จุดเปลี่ยนที่สำคัญคือการยอมรับว่า ความรู้ด้านการรีไซเคิลแบตเตอรี่ EV ไม่ใช่เรื่องเสริม แต่เป็นวิชาหลักที่ต้องอยู่ในห้องเรียนสายเทคนิคและวิศวกรรม หากคนทำงานขาดความสามารถในการถอดประกอบ วิเคราะห์ และประเมินสภาพแบตเตอรี่ วงจรเศรษฐกิจหมุนเวียนก็ไม่มีทางเกิดขึ้นได้จริง ดังนั้นการลงทุนในหลักสูตร การฝึกปฏิบัติ และการเชื่อมต่อกับภาคเอกชนจึงเป็นยุทธศาสตร์ทรัพยากรมนุษย์ มากกว่าจะเป็นเพียงโครงการสิ่งแวดล้อมสวยหรู

รถและแบตเตอรี่บริจาคในภาคใต้ ห้องทดลองจริงของทักษะรถยนต์ไฟฟ้า

กรณีของวิทยาลัยเทคนิคนครศรีธรรมราชและมหาวิทยาลัยทักษิณ วิทยาเขตพัทลุง แสดงให้เห็นชัดว่า การสร้างทักษะรถยนต์ไฟฟ้าต้องใช้ของจริงเป็นครู บริษัท ธนชาตประกันภัย จำกัด ส่งมอบรถยนต์ไฟฟ้า NETA V และแบตเตอรี่รถยนต์ไฮบริดที่สิ้นสุดการใช้งานบนท้องถนนให้แก่สองสถาบัน เพื่อนำไปใช้เป็นสื่อการเรียนรู้ เสริมทักษะด้านเทคโนโลยียานยนต์ไฟฟ้า และต่อยอดสู่เส้นทางอาชีพในอนาคต นักศึกษาจึงไม่เรียนแค่จากสไลด์ แต่ได้จับต้องโครงสร้าง แกะดูระบบการทำงาน ฝึกตรวจสอบ วิเคราะห์ และซ่อมบำรุงยานยนต์สมัยใหม่จากชิ้นส่วนจริง

ประโยคที่น่าจดจำจากโครงการนี้คือ สินทรัพย์ที่สิ้นสุดการใช้งานบนท้องถนนยังสามารถต่อยอดคุณค่าในฐานะสื่อการศึกษา การบริจาคเช่นนี้ทำให้แบตเตอรี่เสื่อมสภาพไม่ถูกทิ้งเป็นขยะทันที แต่กลายเป็นห้องทดลองการรีไซเคิลแบตเตอรี่ EV และการจัดการความปลอดภัย ช่วยให้ผู้เรียนเข้าใจวงจรชีวิตแบตเตอรี่ ตั้งแต่การใช้งาน การเสื่อม ไปจนถึงแนวทางนำกลับมาใช้ใหม่หรือรีไซเคิล เป็นการผูกโยงการศึกษาวิศวกรรมไฟฟ้าเข้ากับเศรษฐกิจหมุนเวียนอย่างเป็นรูปธรรม

ความร่วมมือกับมหาวิทยาลัยเทคโนโลยี รถไฟฟ้าคันเดียวที่เปลี่ยนทั้งหลักสูตร

เมื่อบริษัทผู้ผลิตรถยนต์ไฟฟ้าเลือกส่งรถเข้าห้องแลปแทนโชว์รูม ผลที่ตามมาคือการยกระดับการศึกษาวิศวกรรมไฟฟ้าแบบทันโลก บริษัท นิสสัน มอเตอร์ ประเทศไทยมอบรถยนต์ไฟฟ้านิสสัน ลีฟ ให้แก่สถาบันเทคโนโลยีพระจอมเกล้าเจ้าคุณทหารลาดกระบัง เพื่อสนับสนุนการศึกษาค้นคว้าและวิจัยเกี่ยวกับระบบจัดการแบตเตอรี่ เพื่อนำกลับมาใช้งานต่อหรือใช้ใหม่ในระบบอื่น ๆ หรือที่รู้จักในทางเทคนิคว่า Second Life นี่ไม่ใช่แค่การทดสอบสมรรถนะรถ แต่คือการสอนให้บุคลากรเข้าใจว่าแบตเตอรี่หนึ่งชุดสามารถเปลี่ยนบทบาทจากการขับเคลื่อนรถ ไปเป็นระบบกักเก็บพลังงานได้อย่างไร

ความร่วมมือยังขยายไปสู่โครงการ Train the Trainer เทคโนโลยียานยนต์ไฟฟ้าสำหรับคณาจารย์ และการพานักศึกษาคณะวิศวกรรมศาสตร์เข้าศึกษาสายการผลิตรถยนต์และแบตเตอรี่ High voltage ที่โรงงานในจังหวัดสมุทรปราการ เพื่อสร้างประสบการณ์ด้านยานยนต์พลังงานไฟฟ้า พร้อมปลูกฝังนักศึกษาที่จะเป็นกำลังสำคัญของชาติในการพัฒนานวัตกรรมในอนาคต มุมมองเชิงความคิดเห็นที่ควรเน้นคือ หากหลักสูตรยังแยกห้องเรียนออกจากไลน์ผลิตจริง คนทำงานรุ่นใหม่ก็จะไม่มีความกล้าและความเข้าใจเพียงพอในการออกแบบระบบรีไซเคิลแบตเตอรี่ EV ที่ตอบโจทย์ทั้งอุตสาหกรรมและสิ่งแวดล้อม

นิคมแบตเตอรี่ในโมเดลเศรษฐกิจหมุนเวียน โรงงานต้องรอกำลังคนที่พร้อม

ด้านโครงสร้างอุตสาหกรรม ภาครัฐกำลังผลักดันให้เกิดนิคมแบตเตอรี่สำหรับรถยนต์ไฟฟ้าภายใต้โมเดลเศรษฐกิจหมุนเวียน โดยการนิคมอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทยประเมินว่าการพัฒนานิคมจัดการแบตเตอรี่ EV แบบครบวงจรตั้งแต่ต้นน้ำถึงปลายน้ำอาจต้องใช้เงินลงทุนสูงถึง 4,000-5,000 ล้านบาท ในพื้นที่เขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก มีการพิจารณาที่ดินหลายแปลง ตั้งแต่ขนาดประมาณ 5,000 ไร่ที่ต้องตัดออกบางส่วนจากปัญหาน้ำท่วม จนเหลือพื้นที่ที่สามารถพัฒนาได้ราว 1,600 ไร่ แสดงให้เห็นว่าการวางนิคมแบตเตอรี่ไม่ใช่แค่เรื่องพื้นที่ แต่เป็นการออกแบบความปลอดภัยและผลกระทบต่อชุมชนอย่างจริงจัง

ภายในนิคมแบตเตอรี่ กระบวนการจัดการเริ่มตั้งแต่รถ EV หมดอายุหรือแบตเตอรี่เสื่อมสภาพ ต้องถูกนำเข้าสู่จุดรวบรวมเพื่อเข้าสู่ขั้นตอนการแยกชิ้นส่วนและทำการ Discharge หรือการทำให้แบตเตอรี่ปลอดประจุไฟฟ้า เพื่อขจัดความเสี่ยงจากไฟฟ้าคงค้างก่อนเริ่มกระบวนการถัดไป จากนั้นจะแบ่งการจัดการเป็นสองแนวทางคือ Repurpose สำหรับแบตเตอรี่ที่ยังมีประสิทธิภาพเพื่อนำไปเป็นระบบกักเก็บพลังงาน และ Recycle เพื่อสกัดวัสดุมีค่าอย่างลิเธียมกลับมาเป็นวัตถุดิบผลิตใหม่ อย่างไรก็ตาม หากไม่มีแรงงานที่เข้าใจกระบวนการเหล่านี้ตั้งแต่ระดับห้องเรียน การตั้งนิคมแบตเตอรี่ขนาดใหญ่ก็เสี่ยงกลายเป็นโครงการที่ขาดคนขับเคลื่อน

จากห้องเรียนวิศวกรรมยานยนต์ไฟฟ้าสู่อนาคตกำลังคนรีไซเคิล

แนวโน้มการสร้างคนด้านการรีไซเคิลแบตเตอรี่ EV ไม่ได้เกิดขึ้นเฉพาะในระดับมหาวิทยาลัยวิจัย สถาบันเทคโนโลยีราชมงคลสุวรรณภูมิเดินหน้าสร้างเครือข่ายการเรียนรู้ด้านเทคโนโลยีแห่งอนาคต โดยคณะวิศวกรรมศาสตร์และสถาปัตยกรรมศาสตร์ต้อนรับคณะผู้บริหาร ครู และเจ้าหน้าที่จากโรงเรียนพระดาบส เข้าเยี่ยมชมและศึกษาดูงานด้านการจัดการเรียนการสอนหลักสูตรวิศวกรรมศาสตรบัณฑิต สาขาวิชาวิศวกรรมยานยนต์ไฟฟ้า การแลกเปลี่ยนครั้งนี้เน้นทั้งการเยี่ยมชมห้องปฏิบัติการและอุปกรณ์ รวมถึงแนวทางพัฒนาทักษะด้านเทคโนโลยียานยนต์ไฟฟ้าสำหรับผู้เรียนเพื่อนำไปปรับใช้ในโรงเรียนพระดาบสต่อไป

สิ่งที่สะท้อนชัดคือสถาบันการศึกษากำลังมองวิศวกรรมยานยนต์ไฟฟ้าไม่ใช่เพียงสาขาเฉพาะทาง แต่เป็นฐานทักษะสำคัญสำหรับเศรษฐกิจหมุนเวียนในอนาคต เพราะช่างเทคนิคและวิศวกรที่ออกจากหลักสูตรเหล่านี้จะต้องรับบททั้งผู้ซ่อมบำรุง ผู้วิเคราะห์สภาพแบตเตอรี่ และผู้ร่วมออกแบบระบบรีไซเคิลในนิคมแบตเตอรี่ การที่สถาบันเชื่อมโยงองค์ความรู้ด้านวิศวกรรมและเทคโนโลยีกับความต้องการของภาคอุตสาหกรรมยานยนต์ไฟฟ้า จึงเท่ากับการสร้างกำลังคนที่ตอบโจทย์โลกยุคใหม่ไม่ใช่แค่ด้านการผลิต แต่รวมถึงการจัดการปลายทางของแบตเตอรี่ด้วย