จากแนวคิดระดับชาติสู่โจทย์ที่ต้องทำให้เกิดจริง
Scientific Wellness Economy คือการใช้วิทยาศาสตร์ งานวิจัย และนวัตกรรมยกระดับบริการและผลิตภัณฑ์สุขภาพ โดยเชื่อมโรงพยาบาล ผู้ประกอบการ ชุมชน และทรัพยากรท้องถิ่นให้สร้างคุณค่าทางเศรษฐกิจควบคู่กับสุขภาวะของผู้คน วันที่ 4 พฤศจิกายน 2569 ศ.ดร.ยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม ประกาศแนวคิดขับเคลื่อนประเทศสู่เศรษฐกิจสุขภาพในการประชุมคณะกรรมการส่งเสริมและพัฒนาเศรษฐกิจสุขภาพของประเทศไทย วันถัดมา ดร.ทพ.อนุศักดิ์ คงมาลัย นายกสมาคมการท่องเที่ยวเชิงการแพทย์และสุขภาพไทย เสนอความเห็นจากภาคเอกชน โดยชี้ว่าการมีเทคโนโลยีหรือโรงพยาบาลชั้นนำยังไม่พอ หากความรู้ไม่ไปถึงธุรกิจและประชาชน เป้าหมายที่ประกาศคือมูลค่าเศรษฐกิจสุขภาพ 3.5 ล้านล้านบาทภายในปี 2575 พร้อมวางตำแหน่งประเทศเป็นศูนย์กลางสุขภาพและอายุยืนแห่งเอเชีย หรือ Longevity Hub of Asia ทั้งนี้ ตัวเลขเป้าหมายจะมีความหมายก็ต่อเมื่อมีแผนปฏิบัติที่วัดผลได้
เจ็ดแนวทางที่เริ่มจากผู้ประกอบการ
ข้อเสนอของสมาคมฯ ชวนให้ภาครัฐใช้กรอบ VUCA ในทางสร้างสรรค์เป็นแนวทางสนับสนุนธุรกิจสุขภาพทั้งเจ็ดมิติ ได้แก่ มองไกลด้วยวิสัยทัศน์ร่วม เข้าใจข้อจำกัดของกิจการแต่ละแบบและแต่ละพื้นที่ ทำกติกาให้ชัด ลดความซ้ำซ้อน เปิดทางให้ปรับตัวรวดเร็ว และเชื่อมความรู้กับเครือข่ายที่ธุรกิจต้องใช้ หัวใจอีกข้อคือการยกระดับภูมิปัญญาและทรัพยากรไทยด้วยวิทยาศาสตร์ เพื่อให้ผลิตภัณฑ์และบริการมีมาตรฐาน มีหลักฐานรองรับ และแตกต่างในตลาดโลก ควบคู่กันนั้นควรสร้างโครงสร้างพื้นฐานระบบนิเวศสุขภาพ เชื่อมโรงพยาบาล คลินิก โรงแรม สปา ศูนย์ฟื้นฟู อาหารสุขภาพ สมุนไพร การท่องเที่ยว และชุมชนเข้าด้วยกัน การนับจำนวนกิจกรรมจึงไม่ควรเป็นตัวชี้วัดหลัก สิ่งที่ควรวัดคือความสามารถแข่งขันและการปรับตัวของผู้ประกอบการ รวมถึงมูลค่าที่เกิดขึ้นจริงกับบริการและชุมชน
นี่เป็นจุดที่แผนมีโอกาสเปลี่ยนจากยุทธศาสตร์บนกระดาษเป็นรายได้และบริการที่กระจายตัวได้ หากมีการนำ Medical & Wellness Tourism มาเชื่อมกับเกษตรมูลค่าสูง อาหารฟังก์ชัน นวัตกรรมชีวภาพ และสมุนไพรไทย ตั้งแต่เกษตรกรและชุมชนไปจนถึงสตาร์ทอัพและภาคอุตสาหกรรม การเชื่อมโยงเช่นนี้ยังทำให้แนวคิดอายุยืนมีความหมายมากกว่าการรักษาระดับพรีเมียม คือช่วยให้คนไทยและผู้มาเยือนได้เข้าถึงการดูแลสุขภาพที่ต่อเนื่องและมีคุณภาพ
เอสเอ็มอีคือฐาน ไม่ใช่ผู้ตาม
การยกเอสเอ็มอีเป็นระบบนิเวศพื้นฐานคือข้อเสนอที่ควรได้รับน้ำหนักมากที่สุด เพราะกิจการขนาดเล็กและกลางเป็นจุดสัมผัสใกล้ตัวของผู้บริโภค ตั้งแต่คลินิกเฉพาะทาง สปาและนวดเพื่อสุขภาพ ศูนย์ฟื้นฟู โรงแรมขนาดกลาง ธุรกิจอาหาร ไปจนถึงผู้ผลิตสมุนไพรและผู้จัดประสบการณ์ท่องเที่ยวสุขภาพ หากกิจการเหล่านี้เชื่อมโยงกันได้ ประเทศจะมีเครือข่ายบริการที่หลากหลายกว่าการพึ่งโรงพยาบาลใหญ่ไม่กี่แห่ง แต่การช่วยเหลือไม่ควรแปลว่าลดข้อกำหนดด้านความปลอดภัย ข้อเสนอคือวางมาตรฐานเป็นขั้นตามประเภท ขนาด และความเสี่ยง พร้อมให้คำแนะนำและเครื่องมือแก่รายเล็ก แล้วเปิดทางให้ผู้พร้อมยกระดับต่อได้ วิธีนี้ช่วยรักษาความน่าเชื่อถือของธุรกิจสุขภาพ พร้อมไม่ปิดประตูใส่กิจการในท้องถิ่นที่ยังต้องพัฒนา
เหตุผลที่ต้องเร่งคือสภาพแวดล้อมโลกมีความผันผวน ไม่แน่นอน ซับซ้อน และคลุมเครือ พฤติกรรมผู้บริโภค เทคโนโลยี ต้นทุน และกำลังคนเปลี่ยนแปลงได้ตลอดเวลา นโยบายที่ใช้แบบเดียวกับทุกกิจการจึงเสี่ยงทิ้งผู้ประกอบการไว้ข้างหลัง ภาครัฐควรเข้าใจความต่างของแต่ละพื้นที่ ทำกติกาที่คาดการณ์ได้ และตอบสนองต่อปัญหาจริง พร้อมใช้วิทยาศาสตร์เพิ่มมูลค่าอาหาร สมุนไพร การแพทย์แผนไทย และวิถีชีวิต แทนการขายภาพลักษณ์โดยไม่มีหลักฐานรองรับ
บอร์ด Wellness ต้องเชื่อมนโยบายกับผลลัพธ์
การตั้งบอร์ด Wellness แห่งชาติเป็นโอกาสสำคัญ เพราะมีหน้าที่กำหนดนโยบาย ทิศทาง ยุทธศาสตร์ มาตรการ และแผนพัฒนาเศรษฐกิจสุขภาพ ตลอดจนส่งเสริมกำลังคน องค์ความรู้ เทคโนโลยี และนวัตกรรม อีกบทบาทคือประสานภาครัฐ เอกชน สถาบันการศึกษา และภาคประชาสังคม รวมถึงเสนอการแก้กฎหมาย ระเบียบ สิทธิประโยชน์ และอุปสรรคต่อการดำเนินงาน อย่างไรก็ตาม คณะกรรมการจะมีคุณค่าก็ต่อเมื่อทำมากกว่าประกาศทิศทางจากส่วนกลาง ต้องเชื่อมหน่วยงานให้ทำงานต่อเนื่อง และกำกับให้การสนับสนุนลงถึงผู้ประกอบการจริง จุดแข็งด้านการแพทย์ สมุนไพร อาหาร วัฒนธรรมการดูแล และธรรมชาติจะยังเป็นเพียงต้นทุน หากไม่มีเจ้าภาพที่ประสานให้กลายเป็นบริการและผลิตภัณฑ์ที่เชื่อถือได้
ขั้นต่อไปจึงควรจัดทำแผนที่ระบุเป้าหมาย ระยะเวลา หน่วยงานเจ้าภาพ ผู้ร่วมดำเนินงาน ตัวชี้วัด และระบบติดตามประเมินผลที่เปิดเผยตรวจสอบได้ การรายงานควรตอบว่าแต่ละหน่วยงานสร้างผลลัพธ์อะไร ไม่ใช่เพียงจัดกิจกรรมกี่ครั้งหรือใช้งบประมาณเท่าใด หากบอร์ดทำหน้าที่เชื่อมนโยบาย งานวิจัย และธุรกิจได้จริง เป้าหมาย 3.5 ล้านล้านบาทในปี 2575 ก็จะเป็นแรงขับให้ผู้ประกอบการและประชาชนได้ประโยชน์ร่วมกัน แต่หากขาดการติดตาม เป้าหมาย Longevity Hub ก็เสี่ยงเหลือเพียงคำประกาศ







