จากคุณค่าทางวัฒนธรรมสู่ช่องทางทำมาหากิน
Cultural NEXUS คือกรอบความร่วมมือสามปีระหว่างกระทรวงวัฒนธรรมกับแกร็บ ประเทศไทย ที่ใช้เทคโนโลยีดิจิทัลเชื่อมทุนทางวัฒนธรรมเข้ากับโอกาสทางเศรษฐกิจ การท่องเที่ยว และรายได้ของชุมชน เพื่อให้มรดกท้องถิ่นเข้าถึงผู้คนได้กว้างขึ้นโดยไม่ตัดขาดจากรากเดิม เมื่อวันที่ 22 ตุลาคม 2569 ทั้งสองฝ่ายลงนามบันทึกความเข้าใจเพื่อส่งเสริมวัฒนธรรมไทย ยกระดับการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ และพัฒนาเศรษฐกิจเชิงวัฒนธรรม โดยกำหนดการดำเนินงานไว้สี่ด้านตลอดระยะเวลาความร่วมมือสามปี จุดแข็งของแนวทางนี้คือไม่ได้วางวัฒนธรรมไว้ในพิพิธภัณฑ์หรือเทศกาลเพียงอย่างเดียว แต่พยายามพาไปอยู่ในกิจวัตรของผู้บริโภค ตั้งแต่การสั่งอาหารและเลือกซื้อสินค้า ไปจนถึงการเดินทางไปยังแหล่งท่องเที่ยว
จังหวะนี้มีเหตุผลรองรับ เพราะข้อมูลที่แกร็บอ้างระบุว่า นักท่องเที่ยวในเอเชียแปซิฟิกกว่า 37% วางแผนเดินทางเพื่อค้นหาประสบการณ์ท้องถิ่นที่มีเอกลักษณ์ โดยเฉพาะอาหารและวัฒนธรรม ขณะเดียวกัน แนวคิด Cultural NEXUS ของกระทรวงต้องการเชื่อมวัฒนธรรมเข้ากับความคิดสร้างสรรค์และเทคโนโลยี เพื่อสร้างรายได้ให้ชุมชนและเชื่อมศักยภาพของคนไทยกับตลาดโลก นี่จึงไม่ใช่แค่การประชาสัมพันธ์วัฒนธรรม แต่เป็นการทดลองสร้างเส้นทางจากเรื่องเล่าของชุมชนไปสู่การซื้อขายจริง

สินค้า CPOT และอาหารท้องถิ่นต้องไปถึงผู้ซื้อ
หัวใจของการสร้างตลาดดิจิทัลสินค้าวัฒนธรรมคือการทำให้ของที่มีเรื่องราวมีช่องทางจำหน่ายที่ผู้คนใช้อยู่แล้ว โครงการจะนำร้านค้าผลิตภัณฑ์วัฒนธรรมไทย หรือ CPOT และสินค้าชุมชนที่กระทรวงคัดเลือก เข้าสู่ GrabMart เพื่อเพิ่มโอกาสในการขาย การเปิดทางให้สินค้า CPOT ออนไลน์จึงเป็นก้าวที่มีความหมาย แต่การมีหน้าร้านบนแพลตฟอร์มยังไม่ใช่คำตอบทั้งหมด ผู้ประกอบการยังต้องสื่อสารที่มา คุณภาพ และเอกลักษณ์ของสินค้าให้ลูกค้าเข้าใจได้ในเวลาสั้น ๆ มิฉะนั้นสินค้าที่มีคุณค่าทางวัฒนธรรมก็อาจถูกกลืนไปกับตัวเลือกจำนวนมาก
ฝั่งอาหาร โครงการจะโปรโมตร้านกว่า 150 แห่งในโครงการ “รสชาติ…ที่หายไป The Lost Taste” ผ่าน GrabFood เพื่อเพิ่มการรับรู้และชวนผู้คนไปสัมผัสอาหารถึงถิ่น ร้านเหล่านี้สะท้อนโมเดลที่ธุรกิจดั้งเดิมใช้เครือข่ายจัดจำหน่ายดิจิทัลเพื่อพบลูกค้ากลุ่มใหม่ โดยไม่จำเป็นต้องละทิ้งสูตรหรืออัตลักษณ์ท้องถิ่น แพลตฟอร์มเดลิเวอรี่จึงมีบทบาทมากกว่าการส่งอาหาร หากช่วยเล่าเรื่องร้านและนำผู้บริโภคไปสู่ประสบการณ์จริงได้ อย่างไรก็ดี การโปรโมตต้องทำให้ความเฉพาะตัวของอาหารเด่นชัด ไม่ใช่เหลือเพียงภาพเมนูและรายการสั่งซื้อ

เทคโนโลยีต้องมาพร้อมทักษะและการเดินทาง
การเข้าถึงช่องทางออนไลน์จะเกิดประโยชน์จริงเมื่อคนขายใช้เครื่องมือเป็น แผนงานจึงรวมการอบรมและเวิร์กช็อปผ่าน GrabAcademy เพื่อพัฒนาทักษะดิจิทัลให้ผู้ประกอบการท้องถิ่น และถ่ายทอดวิธีประยุกต์ใช้เทคโนโลยีกับแพลตฟอร์มเพื่อพัฒนาธุรกิจและเพิ่มมูลค่าสินค้าชุมชน นี่เป็นองค์ประกอบที่ไม่ควรถูกมองเป็นกิจกรรมเสริม เพราะผู้ผลิตและร้านอาหารต้องจัดการข้อมูลสินค้า การสื่อสารกับลูกค้า และการนำเสนอออนไลน์ให้สอดคล้องกับลักษณะของตน การเสริมทักษะจึงช่วยให้ธุรกิจวัฒนธรรมไทยมีโอกาสใช้ช่องทางดิจิทัลได้ต่อเนื่อง มากกว่าการถูกนำขึ้นระบบแล้วปล่อยให้หาทางต่อเอง
ความร่วมมือยังเชื่อมการเดินทางไปยังวัด พิพิธภัณฑ์ และโบราณสถาน รวมถึงการสนับสนุนเทศกาลสำคัญ มีแผนจัดจุดรับส่งและสิ่งอำนวยความสะดวกในแหล่งท่องเที่ยวบางแห่ง พร้อมม้านั่งที่มีคิวอาร์โค้ดให้นักท่องเที่ยวเปิดแผนที่ออนไลน์ซึ่งรวบรวมสถานที่แนะนำโดยคนท้องถิ่น ประโยชน์ต่อผู้ใช้จึงเป็นรูปธรรมกว่าการเห็นโฆษณา เพราะช่วยต่อการเดินทางจากจุดรับส่งไปสู่สถานที่และคำแนะนำในพื้นที่ เมื่อรวมการเรียกรถ ฟู้ดเดลิเวอรี่ และบริการสั่งซื้อสินค้าเข้าด้วยกัน แพลตฟอร์มเดียวอาจเชื่อมทั้งการค้นพบและการเข้าถึงวัฒนธรรมได้

ความสำเร็จต้องวัดที่รายได้ซึ่งชุมชนรักษาไว้ได้
แกร็บระบุว่ามีผู้ใช้บริการกว่า 54 ล้านคนต่อเดือน ครอบคลุม 8 ประเทศในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ฐานผู้ใช้ขนาดนี้เปิดโอกาสให้สินค้าและอาหารท้องถิ่นถูกค้นพบโดยคนจำนวนมากขึ้น แต่ยอดเข้าถึงไม่ควรถูกสับสนกับความมั่นคงทางธุรกิจ การประเมิน Cultural NEXUS จึงควรมองต่อไปว่า ผู้ประกอบการมีทักษะและช่องทางขายที่ใช้ได้จริงหรือไม่ สินค้ารักษาคุณภาพและอัตลักษณ์ได้เพียงใด และรายได้ที่เกิดขึ้นกลับไปหล่อเลี้ยงชุมชนอย่างต่อเนื่องหรือไม่ ตัวเลขผู้ใช้เป็นเพียงประตู ส่วนความยั่งยืนต้องเกิดจากความสามารถของผู้ผลิตในการยืนอยู่บนตลาดได้ด้วยตนเอง
คุณค่าของโครงการอยู่ที่ความพยายามประสานการอนุรักษ์กับการค้าสมัยใหม่ ไม่ใช่บังคับให้ชุมชนเลือกระหว่างรักษาประเพณีกับหารายได้ หากการนำเสนอสินค้าช่วยเล่าที่มา การอบรมเพิ่มอำนาจให้ผู้ประกอบการ และแพลตฟอร์มพาคนไปพบร้านหรือแหล่งวัฒนธรรมจริง ความร่วมมือสามปีก็อาจวางรากฐานให้ตลาดดิจิทัลสินค้าวัฒนธรรมเติบโตต่อได้ แต่หากความสำเร็จหยุดอยู่ที่การเปิดหน้าร้านหรือการมองเห็นชั่วคราว เป้าหมายเรื่องรายได้ที่ยั่งยืนก็ยังไม่เกิดขึ้น Cultural NEXUS จึงควรถูกตัดสินจากสิ่งที่ชุมชนทำต่อได้หลังการประชาสัมพันธ์ มากกว่าจำนวนครั้งที่วัฒนธรรมปรากฏบนหน้าจอ







