โดรนเปลี่ยนเกมบรรเทาภัยพิบัติ จากอุทกภัยถึงภารกิจกู้ภัยน้ำลึก

โดรนบรรเทาภัยพิบัติ คืออะไร และกำลังเปลี่ยนความคาดหวังการกู้ภัยอย่างไร

โดรนบรรเทาภัยพิบัติ คือการใช้อากาศยานไร้คนขับและโดรนใต้น้ำเพื่อสนับสนุนงานช่วยเหลือผู้ประสบภัยในสถานการณ์ฉุกเฉิน เช่น น้ำท่วม น้ำป่าไหลหลาก หรือเหตุทางทะเล ทำหน้าที่สำรวจพื้นที่ภัย ลำเลียงอาหารและเวชภัณฑ์ ค้นหาและกู้ภัยในจุดที่คนเข้าไม่ถึง เพื่อลดเวลา เพิ่มความปลอดภัยของเจ้าหน้าที่ และเพิ่มโอกาสรอดชีวิตของประชาชนที่ติดอยู่ในพื้นที่เสี่ยงสูง หัวใจของแนวคิดนี้คือการยอมรับว่าโครงสร้างพื้นฐานบนพื้นดินมักพังทลายก่อนในภาวะวิกฤต เส้นทางถูกตัดขาด การส่งกำลังบำรุงล่าช้า และการติดตามสถานการณ์ทำได้จำกัด โดรนจึงไม่ใช่แค่เทคโนโลยีใหม่ แต่เป็นเครื่องมือเชิงยุทธศาสตร์ที่กำลังยกระดับมาตรฐานระบบกู้ภัยโดรนและการส่งมอบอุทกภัยให้ตอบสนองต่อความเปลี่ยนแปลงของสภาพภูมิอากาศที่รุนแรงขึ้น

กรณีศึกษาน่าน: เมื่อโดรนพระราชทานกลายเป็นสะพานอาหารกลางน้ำป่า

เหตุอุทกภัยและน้ำป่าไหลหลากในจังหวัดน่าน ทำให้ชุมชนบนพื้นที่สูงหลายแห่งถูกตัดขาด เส้นทางคมนาคมเสียหายจนรถยนต์ไม่สามารถเข้าถึง สำนักงานตำรวจแห่งชาติจึงสั่งการให้กองบัญชาการตำรวจตระเวนชายแดนใช้โดรนพระราชทานลำเลียงอาหาร เครื่องอุปโภคบริโภค และเวชภัณฑ์เข้าไปถึงผู้ประสบภัยอย่างเร่งด่วน จุดเปลี่ยนของภารกิจนี้คือการที่ชุดปฏิบัติการบินโดรน ตชด. นำโดรนขึ้นปฏิบัติการต่อเนื่อง 7 วันเต็ม ระหว่างวันที่ 22–28 สิงหาคม เพื่อช่วยผู้ที่ได้รับผลกระทบจากน้ำป่าไหลหลากในอำเภอปัวที่ถูกตัดขาดจากเส้นทางคมนาคม นี่คือภาพชัดของการส่งมอบอุทกภัยผ่านอากาศ แทนที่จะรอให้ถนนซ่อมเสร็จหรือเรือเข้าถึง ซึ่งมักช้าเกินไปสำหรับคนที่ไม่มีทั้งอาหารและยา โดรนในภารกิจนี้ไม่ได้ใช้เพื่อถ่ายภาพบรรยากาศ แต่ถูกออกแบบให้ทำหน้าที่แทบเทียบเท่ารถขนส่งและเฮลิคอปเตอร์ในพื้นที่ที่การใช้กำลังจากภาคพื้นดินเป็นไปไม่ได้

ระบบกู้ภัยโดรน: การจับคู่โดรนสำรวจและโดรนลำเลียงในสนามจริง

สิ่งที่น่าสนใจในภารกิจน่านคือการจัดรูปแบบระบบกู้ภัยโดรนแบบครบวงจร ตชด. ใช้โดรนพระราชทานสองประเภทคือ DJI FlyCart 30 สำหรับลำเลียงสิ่งของหนัก และ DJI Matrice 4T สำหรับสำรวจและตรวจการณ์ ร่วมกับโดรน Matrice 4T และ Autel ของหน่วยเอง พร้อมกำลังสนับสนุนภาคพื้นด้วยรถกระบะ การผสมผสานนี้สะท้อนมุมมองใหม่ต่อการสำรวจพื้นที่ภัย ไม่ใช่เพียงถ่ายภาพมุมสูง แต่คือการสร้างห่วงโซ่การปฏิบัติการที่เริ่มจากการสำรวจเส้นทางบิน ปักพิกัดลงของ และประเมินความปลอดภัย ก่อนส่งโดรนลำเลียงเข้าพื้นที่จริง การมอบอากาศยานไร้คนขับค้นหา DJI Matrice 4T หน่วยงานละ 5 ลำ รวม 25 ลำ และโดรนลำเลียง DJI FlyCart 30 หน่วยงานละ 5 ลำ รวม 25 ลำ รวมทั้งสิ้น 50 ลำ มูลค่ารวม 30 ล้านบาท แก่กองบัญชาการกองทัพไทย กองทัพบก กองทัพเรือ กองทัพอากาศ และสำนักงานตำรวจแห่งชาติ จึงไม่ใช่การเพิ่มอุปกรณ์ แต่คือการเพิ่มโครงข่ายความสามารถในการค้นหา ช่วยเหลือ และลำเลียงในเวลาเดียวกัน คำถามเชิงนโยบายที่ตามมาคือ หากโครงข่ายโดรนแบบนี้ถูกฝึกและเชื่อมระบบระหว่างหน่วยงานอย่างต่อเนื่อง ทุกอุทกภัยใหญ่ในอนาคตควรจะมี “กำลังทางอากาศไร้คนขับ” ตั้งรับอยู่แล้ว ไม่ใช่เพิ่งเริ่มทดลองใช้เมื่อเกิดเหตุรุนแรงขึ้น

จากผืนน้ำขุ่นถึงน้ำทะเลลึก: โดรนใต้น้ำในแนวหน้าใหม่ของการกู้ภัย

แม้โดรนทางอากาศจะดึงดูดความสนใจมากที่สุด แต่สนามที่กำลังเปลี่ยนแปลงเงียบๆ คือการกู้ภัยในน้ำลึกและน้ำขุ่น โดรนใต้น้ำรุ่นใหม่ที่หน่วยกู้ภัยในลอนดอนนำมาใช้สามารถปฏิบัติงานในน้ำขุ่นและไหลเชี่ยว มีสายเคเบิลยาว 100 เมตร ดำน้ำได้ลึกถึง 200 เมตร พร้อมส่งภาพใต้น้ำแบบเรียลไทม์ขึ้นสู่หน้าจอของเจ้าหน้าที่ จุดแข็งของระบบนี้คือบทบาทในฐานะ “ดวงตาที่มองเห็นทุกสิ่ง” ใต้น้ำขุ่น ช่วยให้ทีมกู้ภัยประเมินสถานการณ์และระบุตำแหน่งผู้ประสบภัยในพื้นที่น้ำท่วมสูงหรือแม่น้ำเชี่ยวได้รวดเร็วกว่าวิธีดั้งเดิม นอกจากนี้ โดรนที่ติดตั้งระบบโซนาร์ยังสามารถระบุตำแหน่งวัตถุใต้น้ำและส่งข้อมูลความลึกและอุณหภูมิ สนับสนุนการตัดสินใจภาคสนาม ผลทดสอบพบว่าสามารถปล่อยโดรนเข้าปฏิบัติการได้ภายในเวลาไม่ถึงสองนาที ซึ่งในภาวะฉุกเฉิน ทุกนาทีคือเส้นแบ่งระหว่างการค้นพบผู้ประสบภัยหรือการสูญเสียโอกาสช่วยเหลือ หากมองจากมุมยุทธศาสตร์ นี่คือการต่อยอดระบบกู้ภัยโดรนจากอากาศลงสู่ใต้น้ำ ทำให้การสำรวจพื้นที่ภัยครอบคลุมทั้งมิติแนวนอนและแนวลึก

บทสรุป: ถึงเวลายกระดับโดรนจากของแถมเป็นโครงสร้างพื้นฐานกู้ภัย

กรณีน่านแสดงให้เห็นชัดว่า เมื่อโดรนถูกวางไว้ใจกลางยุทธศาสตร์บรรเทาภัยพิบัติ การส่งมอบอุทกภัยไม่จำเป็นต้องรอถนนหรือสะพานกลับมาใช้งานได้อีกต่อไป ชุดโดรนค้นหาและโดรนลำเลียงที่ถูกออกแบบให้ทำงานร่วมกับกำลังภาคพื้นช่วยให้หน่วยงานความมั่นคงเข้าถึงประชาชนได้เร็วขึ้น ปลอดภัยขึ้น และตรงจุดกว่าเดิม ขณะที่แนวโน้มของโดรนใต้น้ำชี้ให้เห็นว่าการกู้ภัยสมัยใหม่จะถูกกำหนดด้วยความสามารถในการมองเห็นในสภาพที่มนุษย์แทบมองไม่เห็น ไม่ว่าจะเป็นน้ำขุ่น น้ำลึก หรือกระแสน้ำเชี่ยว หากผู้กำหนดนโยบายมองโดรนเป็นเพียงอุปกรณ์เสริม เราจะติดอยู่กับวัฏจักรเดิม คือช่วยเหลือช้าและเสี่ยงสูง แต่ถ้ามองโดรนบรรเทาภัยพิบัติเป็นโครงสร้างพื้นฐานด้านความปลอดภัยระดับชาติ แผนรับมืออุทกภัยและภัยทางน้ำในอนาคตย่อมต้องเริ่มจากคำถามว่า โดรนชุดไหนจะขึ้นบินหรือดำน้ำก่อน ไม่ใช่รถคันไหนจะออกก่อน