ระบบภาษี 3 ขั้นคืออะไร และทำไมถึงเขย่าตลาด EV
ระบบภาษี 3 ขั้นสำหรับรถยนต์ไฟฟ้า คือโครงสร้างภาษีสรรพสามิตแบบใหม่ที่แบ่งอัตราจัดเก็บตามระดับการลงทุนและการใช้ชิ้นส่วนในประเทศ โดยให้ภาษีต่ำสุดกับรถที่ผลิตและใช้ Local Content ไทยในสัดส่วนสูง ภาษีปานกลางกับค่ายที่เริ่มนำเข้าทดลองตลาดพร้อมมีแผนตั้งโรงงาน และภาษีสูงสุดกับรถนำเข้าทั้งคันเพื่อขายอย่างเดียวโดยไม่ลงทุนฐานผลิตในประเทศ เป้าหมายคือให้ภาษีกลายเป็นคันเร่งดึงการผลิตเข้ามาในประเทศ แทนการปล่อยให้ราคารถ EV นำเข้าถูกกว่ารถที่ประกอบในประเทศจากการใช้สิทธิภาษีนำเข้าและภาษีสรรพสามิตเดิมที่เอื้อการนำเข้า CBU มากเกินไป
หัวใจของนโยบายใหม่นี้คือการยอมรับว่า ยุคขาย EV นำเข้าแบบกินง่ายขายสบายกำลังจะจบลง ผู้ที่ได้ประโยชน์สูงสุดจะไม่ใช่นักล่าโอกาสที่นำเข้า CBU ราคาถูกอีกต่อไป แต่เป็นค่ายที่ยอมลงหลักปักฐานในห่วงโซ่การผลิตเต็มรูปแบบ ภาษีรถยนต์ไฟฟ้าจึงถูกออกแบบให้กลายเป็นตัวกรองว่าใครพร้อมจริง ใครมาแค่ขายของแล้วจากไป และนี่คือการเลือกข้างอย่างชัดเจนของภาครัฐ
ถอดรหัสโครงสร้าง 3 ระดับ ใครโดนภาษีเท่าไร
ข้อเสนอระบบภาษี 3 ขั้นกำหนดภาพชัดเจนว่าใครควรได้สิทธิ์ภาษีต่ำ ใครต้องแบกรับต้นทุนสูง ระดับที่ 1 เสียภาษีต่ำสุดเพียงร้อยละ 2 สำหรับค่ายที่มีฐานการผลิตในประเทศและใช้ Local Content ไทยตามเกณฑ์ที่กำหนด ระดับนี้คือรางวัลของผู้ที่ลงทุนจริง ทั้งโรงงาน แรงงาน และซัพพลายเออร์ชิ้นส่วนในห่วงโซ่เต็มรูปแบบ
ระดับที่ 2 ภาษีร้อยละ 10 สำหรับค่ายที่ยังต้องนำเข้ารถทั้งคันมาทดลองตลาด แต่มีแผนลงทุนตั้งโรงงานและประกอบรถอย่างเป็นทางการผูกพันไว้ชัดเจน ถือเป็นช่วงผ่อนผันให้แบรนด์ต่างชาติค่อย ๆ เปลี่ยนผ่านจากการนำเข้าไปสู่การผลิตจริงในประเทศ ส่วนระดับที่ 3 คือไม้แข็ง ภาษีร้อยละ 30 สำหรับผู้นำเข้า CBU ที่ไม่มีแผนตั้งโรงงานเลย ระบบภาษี 3 ขั้นจึงไม่ใช่แค่เก็บเงินเพิ่ม แต่เป็นสัญญาณชัดว่าใครไม่คิดแชร์อนาคตกับอุตสาหกรรมในประเทศก็ต้องจ่ายแพง
ราคาจริงหน้าโชว์รูม: ผู้ซื้อ EV นำเข้าต้องจ่ายเพิ่มแค่ไหน
ถ้าดูเฉพาะตัวเลข การยกภาษีสรรพสามิตรถยนต์ไฟฟ้า CBU ที่ไม่มีฐานผลิตในประเทศจากร้อยละ 10 เป็นร้อยละ 30 ทำให้ราคาขายปลีกหน้าโชว์รูมขยับขึ้นเฉลี่ยร้อยละ 18–25 เมื่อรวมผลจากภาษีมูลค่าเพิ่ม 7 แล้ว รถช่วงราคา 400,000–800,000 บาทมีโอกาสแพงขึ้นราว 80,000–160,000 บาท ขณะที่รถ 1,000,000–1,800,000 บาทจ่อขึ้น 200,000–400,000 บาท ส่วนรถหรูเกิน 2,000,000 บาทอาจทะยานตั้งแต่ 400,000 บาทไปจนถึงระดับหลักล้านบาทต่อคัน
ตัวอย่างราคารถ EV นำเข้าหลายรุ่นสะท้อนแรงสั่นสะเทือนนี้ชัด เช่น Forthing Friday EV จากเดิม 689,900–789,900 บาท เมื่อใช้ภาษี 30 เปอร์เซ็นต์ ราคาประมาณ 815,300–933,500 บาท หรือ Tesla Model 3 จาก 1,149,000–2,099,000 บาท ขยับเป็นราว 1,357,900–2,480,600 บาทหลังภาษีใหม่ ประโยคที่ควรถูกหยิบไปทบทวนคือ “การปรับภาษีสรรพสามิตจาก 10% ขึ้นเป็น 30% ส่งผลให้ราคาขายปลีกหน้าโชว์รูมปรับตัวสูงขึ้นเฉลี่ยประมาณ 18%–25%” ผู้ใช้ที่เล็ง EV นำเข้าจึงต้องกันงบเผื่อเพิ่มหลายแสนบาทเป็นอย่างน้อย
ทำไมรัฐเลือกปกป้อง Local Content และซัพพลายเออร์ในประเทศ
เบื้องหลังระบบภาษี 3 ขั้นคือความกังวลว่า ความไม่เท่าเทียมกำลังทำร้ายอุตสาหกรรมยานยนต์ในประเทศ เมื่อ EV นำเข้าจากบางตลาดอาศัยภาษีนำเข้า 0 ตาม FTA ร่วมกับภาษีสรรพสามิตต่ำ กดราคารถได้ต่ำกว่าค่ายที่ผลิตในประเทศแต่ไม่ได้รับลดหย่อนภาษี ผู้ที่ลงทุนโรงงานและสายการผลิต รวมถึงซัพพลายเออร์ชิ้นส่วนต้องเผชิญการแข่งขันที่ไม่เป็นธรรม ขณะที่ผู้ขาย CBU แทบไม่เหลืออะไรไว้ในระบบเศรษฐกิจนอกจากกำไรและยอดขาย
นั่นทำให้มีเสียงเรียกร้องให้รัฐเลิกอุดหนุนด้วยเงินสด แล้วหันมาใช้ “โครงสร้างภาษี” เป็นเงื่อนไขบังคับให้เกิด Local Content ไทยและฐานผลิตจริงในประเทศแทน การตั้งอัตราต่ำสุดให้กับรถที่ใช้ชิ้นส่วนในประเทศในสัดส่วนสูง คือการส่งสัญญาณว่าใครร่วมสร้างห่วงโซ่อุปทานใหม่ จะได้เป็นผู้ชนะในเกมภาษีรถยนต์ไฟฟ้า ขณะที่ผู้ประกอบการรายย่อยและแรงงานในอุตสาหกรรมชิ้นส่วนได้รับกันชน ไม่ต้องถูกคลื่น EV นำเข้ากลืนหายไปดื้อ ๆ
อนาคตตลาด EV: ผู้ผลิตต้องเร่งลงทุน ผู้บริโภคต้องคิดให้รอบ
ในมุมผู้กำหนดนโยบาย เรื่องเร่งด่วนคือการเคลียร์ทิศทางภาษีรถยนต์ไฟฟ้าโดยเฉพาะ BEV และ REEV ให้ชัด เพื่อให้ค่ายรถวางแผนผลิต จัดหาชิ้นส่วน และคำนวณต้นทุนในประเทศได้เร็วที่สุด รวมถึงรองรับการเปลี่ยนผ่านจากการนำเข้าไปสู่การผลิตจริงในประเทศ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลังได้มอบหมายให้กรมสรรพสามิตเร่งศึกษารายละเอียดและเปิดรับฟังความคิดเห็นจากภาคอุตสาหกรรมอย่างรอบด้าน ขณะเดียวกันอัตราภาษีแต่ละขั้นยังไม่ล็อกตัวเลขสุดท้าย แม้กรอบ 3 ขั้นถูกกำหนดแล้ว
จากมุมผู้บริโภค จุดเปลี่ยนนี้ทำให้การซื้อรถ EV กลายเป็นเรื่องยุทธศาสตร์ส่วนตัวมากขึ้น ถ้าเน้นราคารถ EV นำเข้าและแบรนด์ที่ยังไม่มีฐานผลิตในประเทศ ต้องเผื่อใจว่าราคามีโอกาสดีดขึ้นแรง เมื่อการคำนวณราคาขายปลีกใหม่เริ่มใช้ย่อมกระทบทั้งราคารถและทิศทางตลาดในอนาคต ในทางกลับกัน การเลือกแบรนด์ที่ประกอบในประเทศและใช้ Local Content ไทยสูงไม่เพียงช่วยประหยัดภาษีในระยะยาว แต่ยังเป็นการโหวตด้วยเงินให้ห่วงโซ่อุตสาหกรรมในประเทศเติบโต ไม่ถูกทิ้งไว้ข้างหลังในยุคไฟฟ้า
