เมืองเดินได้ เมืองสุขภาพดี ยาแรงสู้โรคไม่ติดต่อและฝุ่นพิษ

เมืองเดินได้คืออะไร และเกี่ยวข้องกับสุขภาพเราทุกคนอย่างไร

เมืองเดินได้ คือรูปแบบการออกแบบเมืองที่จัดโครงสร้างถนน ทางเท้า เลนจักรยาน และพื้นที่สาธารณะให้คนสามารถเดินและใช้จักรยานได้สะดวก ปลอดภัย และต่อเนื่อง โดยเชื่อมกับระบบขนส่งสาธารณะและพื้นที่กิจกรรมของชุมชนอย่างทั่วถึง เมืองเดินได้จึงไม่ใช่แค่เรื่องภูมิทัศน์สวยงาม แต่คือการออกแบบวิถีชีวิตใหม่ที่ให้กิจกรรมทางกายเป็นส่วนหนึ่งของการเดินทางในแต่ละวัน ลดเวลานั่งเนือยนิ่ง และลดการพึ่งพารถยนต์ส่วนบุคคล

กรมอนามัยกำลังเดินหน้าขับเคลื่อนแนวคิด เมืองเดินได้ เมืองสุขภาพดี ร่วมกับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น เพื่อชวนทุกภาคส่วนร่วมออกแบบเมืองโดยมีคนเป็นศูนย์กลาง เพิ่มทางเท้าและเลนจักรยานที่ปลอดภัย เชื่อมต่อระบบขนส่งและพื้นที่สาธารณะ เพื่อให้คนทุกวัยเดินทางและมีกิจกรรมทางกายได้สะดวก ควบคู่การลดมลพิษ ฝุ่น PM2.5 และความเสี่ยงโรคไม่ติดต่อหรือ NCDs แนวคิดนี้ตั้งคำถามกับรูปแบบเมืองเดิมที่ยกให้รถยนต์เป็นพระเอก และผลักคนเดินไปอยู่ขอบถนนทั้งที่เป็นคนส่วนใหญ่ของเมือง

จากทางเท้าปลอดภัยถึงเลนจักรยาน เมืองกำหนดพฤติกรรมร่างกายเรา

ถ้าเมืองบังคับให้เราต้องขับรถเพราะทางเท้าแคบ ขรุขระ หรือถูกยึดไปเป็นที่จอดรถ เมืองนั้นก็กำลังบังคับให้เรานั่งเนือยนิ่งและป่วย กรมอนามัยย้ำว่าเมืองที่ดีไม่ควรถูกออกแบบเพื่อรถยนต์เป็นหลัก แต่ต้องมีคนเป็นศูนย์กลาง ด้วยทางเท้าที่ปลอดภัย กว้างพอ ร่มรื่น และเชื่อมกับระบบขนส่งสาธารณะอย่างสะดวก นี่ไม่ใช่รายละเอียดเล็กน้อย แต่คือเส้นแบ่งระหว่างเมืองที่คนกล้าเดินกับเมืองที่ทุกคนต้องปีนขอบฟุตปาธเพื่อเอาชีวิตรอด

การสร้างเลนจักรยานที่ปลอดภัยก็เป็นอีกชิ้นส่วนสำคัญของเมืองเดินได้ เพราะทำให้จักรยานกลายเป็นตัวเลือกจริงในชีวิตประจำวัน ไม่ใช่แค่ของเล่นในสวนสาธารณะ เมื่อโครงสร้างพื้นฐานเอื้อ คนจะเพิ่มกิจกรรมทางกายโดยอัตโนมัติจากการเดินทางไปเรียน ไปทำงาน ไปจับจ่าย ไม่ต้องรอเวลาว่างไปฟิตเนส เมืองที่ออกแบบดีจึงเป็นเหมือนเครื่องช่วยออกกำลังกายขนาดยักษ์ที่ทำงานตลอดวัน และช่วยลดพฤติกรรมเนือยนิ่งซึ่งเป็นปัจจัยเสี่ยงของโรคไม่ติดต่อหลายชนิด

เมืองคนเป็นศูนย์กลาง ลด PM2.5 และโรคไม่ติดต่อได้อย่างไร

การออกแบบเมืองโดยมีคนเป็นศูนย์กลางไม่ได้แค่ทำให้เดินสะดวก แต่ยังเชื่อมตรงไปยังปัญหาสิ่งแวดล้อมและโรคไม่ติดต่อ กรมอนามัยชี้ว่าเมื่อเมืองเอื้อต่อการเดินและปั่นจักรยาน ประชาชนจะลดการใช้รถยนต์ส่วนบุคคล ส่งผลให้การปล่อยก๊าซเรือนกระจกและฝุ่น PM2.5 ลดลง เมืองเดินได้จึงไม่ใช่แค่คำสวยหรู แต่เป็นเครื่องมือจัดการมลพิษทางอากาศที่จับต้องได้ผ่านการออกแบบถนนและพื้นที่สาธารณะ

ในด้านสุขภาพ การเพิ่มกิจกรรมทางกายจากการเดินและใช้จักรยานในชีวิตประจำวันช่วยลดพฤติกรรมเนือยนิ่ง ซึ่งเป็นปัจจัยเสี่ยงสำคัญของโรคไม่ติดต่อ เช่น โรคหัวใจ ความดันโลหิตสูง เบาหวาน และโรคทางเมตาบอลิซึมอื่นๆ แนวคิด เมืองเดินได้ เมืองสุขภาพดี จึงทำหน้าที่เหมือนวัคซีนเชิงโครงสร้าง ที่ทำให้คนทั้งเมืองได้รับการป้องกันพร้อมกัน ผ่านถนน ทางเท้า เลนจักรยาน และพื้นที่สีเขียวที่ใช้งานได้จริง

ขนส่งสาธารณะและพื้นที่สาธารณะ ทำให้การเดินเป็นนิสัยประจำวัน

หัวใจของเมืองเดินได้คือการเชื่อมต่อ ระบบขนส่งสาธารณะต้องผูกกับทางเท้า ทางข้าม และเลนจักรยานอย่างต่อเนื่อง เพื่อให้คนทุกวัยเดินทางและมีกิจกรรมทางกายได้สะดวก เมื่อเดินจากบ้านถึงป้ายรถเมล์ จากสถานีรถไฟฟ้าถึงที่ทำงาน หรือจากโรงเรียนถึงสวนสาธารณะได้ในระยะสบาย เมืองก็จะผลักให้การเดินกลายเป็นนิสัยโดยไม่ต้องออกแรงคิดเพิ่ม

พื้นที่สาธารณะอย่างสวน ลานกิจกรรม และพื้นที่สีเขียวทำหน้าที่เป็นห้องนั่งเล่นกลางของเมือง เปิดโอกาสให้คนทุกวัยออกกำลังกาย พบปะ และทำกิจกรรมร่วมกัน ช่วยทั้งสุขภาพกาย สุขภาพจิต ลดความเครียด และสร้างสายสัมพันธ์ในชุมชน เมื่อพื้นที่เหล่านี้เดินถึงได้ง่าย เมืองก็จะสร้างวัฒนธรรมการเคลื่อนไหวที่ต่อเนื่อง ตั้งแต่เด็กเล็กจนถึงผู้สูงอายุ ทำให้กิจกรรมทางกายไม่ใช่ภาระ แต่เป็นส่วนหนึ่งของชีวิตปกติ

จากนโยบายสู่ถนนจริง เมืองเดินได้ต้องอาศัยทุกคน

การผลักดันเมืองเดินได้จะสำเร็จไม่ได้ถ้ายังเป็นแค่แผนบนกระดาษ รองอธิบดีกรมอนามัยย้ำว่าการขับเคลื่อน เมืองเดินได้ เมืองสุขภาพดี ต้องอาศัยความร่วมมือจากทุกภาคส่วน ทั้งภาครัฐ เอกชน และประชาชน ในการออกแบบและใช้ประโยชน์จากพื้นที่เมืองอย่างเหมาะสม กรมอนามัยพร้อมบูรณาการกับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น โดยเฉพาะเทศบาลนครและเทศบาลเมือง ให้เป็นพื้นที่ต้นแบบ ก่อนขยายไปยังชุมชนอื่น

ในทางปฏิบัติ นั่นหมายความว่า องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นต้องกล้าจัดระเบียบทางเท้า ปรับผังจราจร และลงทุนกับเลนจักรยาน ชุมชนต้องร่วมกันปกป้องพื้นที่สาธารณะไม่ให้ถูกยึดไปใช้ผิดวัตถุประสงค์ และประชาชนต้องส่งเสียงเรียกร้องเมืองที่เดินได้ เมืองสุขภาพดีไม่ใช่ของหรูหรา แต่คือโครงสร้างพื้นฐานด้านสุขภาพที่เท่าเทียม และเป็นคำตอบสำคัญในการลดโรคไม่ติดต่อและมลพิษในระยะยาว เมืองที่เดินได้ในวันนี้คือระบบประกันสุขภาพเชิงสิ่งแวดล้อมของคนรุ่นต่อไป