ค่าเหยียบแผ่นดิน 450 บาท คืออะไร และสำคัญแค่ไหน
ค่าเหยียบแผ่นดิน 450 บาท คือค่าธรรมเนียมต่างชาติที่เสนอให้จัดเก็บจากนักท่องเที่ยวชาวต่างชาติเมื่อเดินทางเข้าเมือง เพื่อใช้เป็นกองทุนพัฒนาการท่องเที่ยวและซื้อประกันนักท่องเที่ยวขั้นพื้นฐาน ทำให้ผู้เดินทางได้รับความคุ้มครองอุบัติเหตุและการรักษาพยาบาลฉุกเฉิน ขณะเดียวกันช่วยลดภาระงบประมาณของรัฐที่ต้องจ่ายแทนเมื่อต่างชาติเกิดเหตุไม่คาดฝันระหว่างท่องเที่ยว
ประเด็นที่ต้องทำความเข้าใจคือ นี่ไม่ใช่เพียงค่าเข้าประเทศไทยแบบภาษีด่านตรวจคนเข้าเมืองทั่วไป แต่เป็นการออกแบบกองทุนท่องเที่ยวเฉพาะกิจที่ผูกกับสิทธิประกันภัยอย่างชัดเจน ร่างประกาศกำหนดให้เก็บค่าธรรมเนียม 450 บาทต่อคน และเปิดให้เดินทางเข้าออกได้หลายครั้งภายใน 30 วันโดยไม่ต้องจ่ายซ้ำ หากยังอยู่ในความคุ้มครองของประกันภัยที่จัดไว้ให้ แนวคิดนี้จึงสะท้อนการขยับจากการท่องเที่ยวเชิงปริมาณไปสู่การท่องเที่ยวเชิงคุณภาพ นักเดินทางต้องจ่ายเพิ่มเล็กน้อย แต่แลกกับระบบคุ้มครองที่เป็นระบบมากขึ้น และแหล่งท่องเที่ยวที่ควรได้รับการดูแลดีขึ้นในระยะยาว
ระบบเก็บเงินทำงานอย่างไร ต่างจากค่าเข้าประเทศแบบเดิมอย่างไร
จุดแข็งของร่างนโยบายนี้อยู่ที่การออกแบบขั้นตอนเก็บเงินไม่ให้กลายเป็นคอขวดหน้าด่านตรวจคนเข้าเมือง หน่วยงานที่เกี่ยวข้องเสนอทางเลือกหลายช่องทาง ทั้งให้สายการบินขายค่าธรรมเนียมพ่วงในฐานะบริการเสริมเพิ่มเติมจากตั๋วเครื่องบิน โดยสายการบินสามารถหักค่าบริการจัดการได้ รวมถึงระบบออนไลน์ที่ผูกกับแบบฟอร์ม ตม.6 ซึ่งผู้เดินทางสามารถลงทะเบียนและชำระเงินได้ก่อนออกเดินทางหรือเมื่อเดินทางมาถึง
สำหรับผู้ที่ยังไม่ได้ชำระเงินล่วงหน้า จะมีตู้คีออสและ QR Code ให้ชำระในสนามบินเพื่ออำนวยความสะดวกสูงสุด ด้านระยะเวลาการเริ่มจัดเก็บ ร่างประกาศระบุให้การเดินทางทางอากาศเริ่มเก็บทันทีเมื่อมีผลบังคับใช้ ส่วนทางบกและทางน้ำจะเลื่อนออกไปอีก 1 ปีเพื่อลดผลกระทบและเตรียมระบบ อีกจุดที่น่าสนใจคือสิทธิเดินทางเข้าออกได้หลายครั้งใน 30 วันโดยยังอยู่ในความคุ้มครอง ทำให้ค่าธรรมเนียมต่างชาตินี้แตกต่างจากค่าธรรมเนียมเข้าประเทศแบบครั้งต่อครั้งที่หลายคนคุ้นเคย
จากค่าธรรมเนียมสู่ประกันนักท่องเที่ยว 3 ชั้น
หัวใจของค่าเหยียบแผ่นดิน 450 บาท คือการผูกเข้ากับประกันนักท่องเที่ยวโดยตรง เงินส่วนหนึ่งจากค่าธรรมเนียมจะถูกนำไปซื้อประกันภัยพื้นฐานให้ทุกคนที่เดินทางเข้าเมือง ครอบคลุมอุบัติเหตุและการรักษาพยาบาลฉุกเฉิน เพื่อลดภาระงบประมาณที่โรงพยาบาลรัฐต้องรับดูแลชาวต่างชาติโดยไม่มีแหล่งงบเฉพาะรองรับ แนวคิดนี้จึงตอบโจทย์คนไทยที่ไม่ต้องการให้เงินภาษีไปแบกรับความเสี่ยงของนักเดินทางทั้งหมด
นอกจากนี้ ยังมีข้อเสนอให้สร้างระบบประกัน 3 ชั้นอย่างเป็นทางการ ชั้นแรกคือความคุ้มครองพื้นฐานจากค่าธรรมเนียม 450 บาท ชั้นที่สองคือประกันกิจกรรมเสี่ยงภัยสูง เช่น ดำน้ำลึก ปีนหน้าผา หรือกระโดดบันจี้จัมพ์ ซึ่งนักท่องเที่ยวต้องซื้อเพิ่มหน้าแหล่งท่องเที่ยวผ่าน QR Code ของผู้ให้บริการในพื้นที่ ชั้นที่สามคือประกันความรับผิดจากการควบคุมยานพาหนะเอง เช่น รถยนต์ จักรยานยนต์ หรือเจ็ตสกี ที่กำหนดให้ผู้เช่าขับต้องซื้อประกันแยก เพื่อมีเงินชดเชยกรณีทำให้ผู้อื่นเสียหาย นี่คือการยอมรับว่าค่าธรรมเนียมเดียวไม่พอรองรับทุกความเสี่ยง นักเดินทางสายผจญภัยต้องเตรียมงบประกันเพิ่มตามกิจกรรมที่เลือก
กองทุนหมื่นล้านและการท่องเที่ยวเชิงคุณภาพ ใครได้ ใครเสี่ยงเสีย
จากการประเมิน ร่างการเก็บค่าธรรมเนียมนักท่องเที่ยวต่างชาตินี้อาจสร้างรายได้ประเภทนอกงบประมาณถึงเกือบหมื่นล้านบาทต่อปี กลายเป็นกองทุนขนาดใหญ่เพื่อพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานท่องเที่ยวเป็นครั้งแรก เงินก้อนนี้จะใช้เป็นเบี้ยประกันคุ้มครองนักท่องเที่ยว พัฒนาแหล่งท่องเที่ยว และสนับสนุนการวิจัยเพื่อยกระดับคุณภาพบริการ นักการเมืองที่ผลักดันแนวคิดนี้เสนอให้บริหารแบบ Open Government ตั้งคณะกรรมการร่วมรัฐและเอกชน เปิดเผยกระบวนการใช้เงินและถ่ายทอดการประชุมผ่านกล้องวงจรปิด เพื่อสร้างความเชื่อมั่นด้านความโปร่งใส
ในทางยุทธศาสตร์ นี่คือเครื่องมือคัดกรองตลาด นักเดินทางที่ไม่พร้อมจ่ายค่าธรรมเนียมอาจหายไปบางส่วน แต่ผู้ผลักดันเชื่อว่าหากซัพพลายดีขึ้น ดีมานด์จากกลุ่มที่เน้นคุณภาพจะยังแข็งแรง โดยมองว่าแนวทางประกัน 3 ชั้นจะเปลี่ยนผู้ดูแลกิจกรรมท้องถิ่นให้กลายเป็นนายหน้าประกันที่ถูกต้องตามกฎหมาย มีรายได้ค่าคอมมิชชันและเข้าสู่ระบบภาษี ทำให้รัฐมีฐานข้อมูลแรงงานในห่วงโซ่ท่องเที่ยวแม่นยำขึ้นจากเดิมที่ประเมินกว้างๆ ราว 4 ล้านคน ด้านนักท่องเที่ยวต่างชาติ ผู้ที่มองหาประสบการณ์ปลอดภัยและบริการทางการแพทย์มาตรฐานสูงจะได้ประโยชน์ชัดเจน ขณะที่กลุ่มหลังอาจรู้สึกว่าการเที่ยวไม่ใช่เรื่องถูกเหมือนเดิมอีกต่อไป
นักเดินทางควรเตรียมตัวอย่างไรท่ามกลางนโยบายใหม่
แม้ร่างประกาศค่าธรรมเนียมต่างชาติ 450 บาทยังอยู่ระหว่างการรับฟังความคิดเห็นสาธารณะตั้งแต่ 24 สิงหาคม ถึง 28 กันยายน และยังไม่มีผลใช้บังคับ แต่แนวโน้มชัดเจนว่านักเดินทางในอนาคตต้องวางแผนเรื่องประกันนักท่องเที่ยวมากกว่าที่เคย ค่าเหยียบแผ่นดิน 450 บาทจะกลายเป็นต้นทุนพื้นฐานของทริปและแฝงความคุ้มครองขั้นต่ำ ขณะที่คนชอบกิจกรรมผจญภัยหรือเช่ายานพาหนะเองต้องเผื่องบสำหรับประกันเสริมอีก 2 ชั้นตามระดับความเสี่ยง
ในมุมมองเชิงนโยบาย นี่คือบททดสอบว่าจะสร้างสมดุลระหว่างการคุ้มครองคนไทย การปกป้องนักท่องเที่ยว และการรักษาความสามารถในการแข่งขันด้านการท่องเที่ยวได้หรือไม่ หากระบบจัดเก็บสะดวก โปร่งใส และสิทธิประโยชน์ด้านประกันนักท่องเที่ยวสื่อสารชัดเจน ค่าธรรมเนียมต่างชาติอาจถูกมองเป็นค่าบริการคุณภาพมากกว่าภาระ แต่หากการดำเนินการสะดุด ผู้ที่รู้สึกถึงภาระเพิ่มจะไม่ใช่แค่นักเดินทางต่างชาติ แต่อุตสาหกรรมท่องเที่ยวทั้งห่วงโซ่ที่จะต้องรับแรงกระแทกในระยะสั้นด้วย
