บ้านพยาบาลไม่ได้รับใบอนุญาตคืออะไร และทำไมโซนจิตเวชเถื่อนจึงอันตรายกว่าที่คิด
บ้านพยาบาลไม่ได้รับใบอนุญาต คือสถานที่รับดูแลผู้สูงอายุหรือผู้ป่วยที่ให้บริการเหมือนสถานพยาบาล แต่ไม่ได้ขออนุญาตตามกฎหมาย ไม่มีการขึ้นทะเบียน ไม่มีมาตรฐานด้านบุคลากรและความปลอดภัยที่หน่วยงานรัฐตรวจสอบรองรับ โดยเฉพาะเมื่อมีการดูแลจิตเวชผิดกฎหมาย ผู้รับบริการจะขาดทั้งจิตแพทย์ ทีมสหวิชาชีพ และระบบคุ้มครองสิทธิ ทำให้เสี่ยงต่อการถูกละเมิด ถูกกักขัง และไม่ได้รับการรักษาที่เหมาะสม แม้ญาติจะตั้งใจหาที่ดูแล แต่กลับอาจพาคนที่รักเข้าไปอยู่ในสถานพยาบาลเถื่อนที่ไม่มีใครรับผิดชอบ
กรณีบ้านเสริมสุข เนอร์สซิ่งโฮมในนนทบุรีคือภาพสะท้อนชัดเจนของปัญหานี้ เจ้าหน้าที่จากกรมสนับสนุนบริการสุขภาพ กรมสุขภาพจิต สำนักงานสาธารณสุขจังหวัด และตำรวจ เข้าตรวจเมื่อวันที่ 8 ตุลาคม พบว่าศูนย์ดูแลผู้สูงอายุแห่งนี้ประกอบกิจการฝ่าฝืนจากที่ขอจดทะเบียนอย่างรุนแรง โดยขออนุญาตไว้เพียง 9 เตียง แต่กลับมีถึง 81 เตียงในความดูแล การขยายเตียงเกินใบอนุญาตเกือบเก้าเท่า ไม่ใช่แค่เรื่องเอกสารผิดพลาด แต่คือสัญญาณว่าผู้ให้บริการเลือกผลประโยชน์เหนือความปลอดภัยของผู้ป่วยอย่างชัดเจน
จาก 9 เตียงกลายเป็น 81 เตียง เมื่อโซนผู้สูงอายุถูกแปลงเป็นโซนจิตเวชผิดกฎหมาย
หัวใจของปัญหาไม่ใช่แค่จำนวนเตียงที่เกิน แต่คือการแอบเปลี่ยนวัตถุประสงค์จากศูนย์ดูแลผู้สูงวัยไปสู่การดูแลจิตเวชผิดกฎหมาย เจ้าหน้าที่พบว่าบ้านเสริมสุขขออนุญาตดูแลผู้สูงอายุเพียง 1 อาคาร จำนวน 9 เตียง แต่ในความเป็นจริงกลับมีผู้สูงอายุ 11 เตียง และยังลักลอบเปิดอาคารดูแลผู้ป่วยจิตเวชอีก 1 อาคาร มีผู้ป่วยถึง 58 เตียง รวมแล้วมีผู้ป่วยจิตเวชมากกว่า 81 ราย โดยไม่มีแพทย์และไม่มีเจ้าหน้าที่เฉพาะทางแม้แต่คนเดียว นี่คือการรับผู้ป่วยเกินศักยภาพอย่างสิ้นเชิง
คำอธิบายที่ว่าเป็นเพียงศูนย์พักพิงดูแลผู้สูงวัยจึงฟังไม่ขึ้น เมื่อข้อเท็จจริงคือมีการจัดโซนจิตเวชขนาดใหญ่โดยไม่ผ่านการอนุญาตตาม พ.ร.บ.ประกอบกิจการสถานพยาบาลและ พ.ร.บ.สถานประกอบการเพื่อสุขภาพ ประโยคที่ควรถูกจดจำคือ ศูนย์แห่งนี้ขออนุญาตไว้ 9 เตียง แต่ตรวจพบว่ามีทั้งหมด 81 เตียง ซึ่งเป็นการฝ่าฝืนกฎหมายอย่างชัดเจน การขยายเตียงแบบไร้การควบคุมหมายถึงการลดทอนคุณภาพการดูแลต่อหัวผู้ป่วยลงอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้
รั้วลวดหนามสูงกับผู้ป่วยจิตเวชที่ถูกซ่อน และคำถามเรื่องความปลอดภัยผู้ป่วยจิตเวช
ภาพบ้านพักสองชั้นที่มีรั้วรอบขอบชิดและเสริมลวดหนามสูงขึ้นอีกหนึ่งชั้นอาจถูกอธิบายว่าเพื่อความปลอดภัยของผู้สูงอายุ แต่เมื่อภายในกลับเต็มไปด้วยผู้ป่วยจิตเวชที่ถูกดูแลโดยไม่มีจิตแพทย์และบุคลากรเฉพาะทาง ภาพนั้นก็ใกล้เคียงกับการกักขังมากกว่าการดูแลอย่างมีศักดิ์ศรีมนุษย์ เจ้าหน้าที่พบผู้สูงวัย 2 คน และวัยรุ่นที่มีความเสี่ยงด้านสุขภาพจิตอีก 12 คนในบ้านหลังหนึ่งที่ไม่ได้จดทะเบียนใดๆ เลย นี่คือบ้านพยาบาลไม่ได้รับใบอนุญาตในความหมายที่น่ากังวลที่สุด
แม้การตรวจครั้งแรกจะไม่พบอุปกรณ์ล่ามโซ่หรือร่องรอยการใช้ความรุนแรง แต่การที่ผู้ป่วยจิตเวชจำนวนมากถูกซ่อนอยู่หลังรั้วลวดหนาม โดยไม่มีระบบประเมินสภาพจิตใจจากผู้เชี่ยวชาญ ย่อมขัดกับหลักการคุ้มครองความปลอดภัยผู้ป่วยจิตเวชอย่างสิ้นเชิง หน่วยงานด้านสุขภาพจิตต้องเร่งประเมินรายบุคคลเพื่อให้แน่ใจว่าไม่มีใครถูกละเมิดสิทธิหรือถูกกักตัวโดยไม่จำเป็น การดูแลจิตเวชผิดกฎหมายไม่ได้แค่เสี่ยงต่อการรักษาที่ผิดวิธี แต่ยังเปิดช่องให้การละเมิดเกิดขึ้นโดยไม่มีใครมองเห็น
เมื่อรัฐต้องย้ายผู้ป่วยด่วน แต่ครอบครัวก็ถูกทิ้งไว้กับคำถามใหญ่
เมื่อความจริงถูกเปิดเผย การบังคับใช้กฎหมายสุขภาพจึงต้องเดินหน้าอย่างรวดเร็ว สบส.ประสานสำนักงานสาธารณสุขจังหวัด หน่วยงานด้านสังคม และกรมสุขภาพจิต ให้เร่งเคลื่อนย้ายผู้รับบริการออกจากสถานที่ที่ผิดกฎหมายโดยทันที โดยเริ่มจากการติดต่อญาติให้มารับตัวกลับ หากรายใดติดต่อครอบครัวไม่ได้หรือมีอาการที่ต้องรักษาต่อเนื่อง จะถูกส่งต่อไปยังโรงพยาบาลศรีธัญญาเพื่ออยู่ในความดูแลของระบบสาธารณสุขแทน บ้านที่แยกผู้ป่วยหญิงออกมาดูแลโดยไม่ขออนุญาตถูกสั่งปิดทันที ขณะที่ศูนย์หลักกำลังถูกพิจารณามาตรการตามกฎหมายอย่างรอบคอบ
ในมุมของครอบครัว นี่คือสถานการณ์ที่โหดร้าย พวกเขาส่งคนที่รักไปยังสถานที่ที่เชื่อว่าเป็นศูนย์ดูแลมืออาชีพ แต่กลับพบว่าคือสถานพยาบาลเถื่อน การย้ายผู้ป่วยด่วนเป็นสิ่งจำเป็นต่อความปลอดภัย แต่ก็ทำให้เกิดช่องว่างใหม่ คือครอบครัวจำนวนหนึ่งยังไม่พร้อมรับกลับ และระบบรัฐเองต้องเร่งจัดหาที่รองรับอย่างจำกัดเวลา การบังคับใช้กฎหมายสุขภาพจึงต้องมาคู่กับระบบรองรับหลังการปิดสถานที่ ไม่เช่นนั้นผู้ป่วยจะถูกโยนจากความเสี่ยงหนึ่งไปสู่อีกความเสี่ยงหนึ่งโดยไม่มีทางเลือกที่ดีขึ้นจริง
โผล่อีก แปลว่าระบบตรวจไม่ทัน ถึงเวลาปิดช่องโหว่ก่อนเกิดโศกนาฏกรรม
คำว่าโผล่อีกและเจออีกแห่งในข่าวเนอร์สซิ่งโฮมเถื่อน ไม่ใช่แค่ถ้อยคำพาดหัว แต่สะท้อนปัญหาเชิงระบบของการกำกับดูแลสถานพยาบาลเอกชน เจ้าหน้าที่ต้องลงพื้นที่ตรวจหลายจุดในย่านเดียวกัน ทั้งศูนย์หลักและบ้านพักแยกผู้ป่วยหญิง ซึ่งบางแห่งไม่เคยยื่นขอจดทะเบียนเลย แต่กลับรับผู้ป่วยจิตเวชเข้าพักเป็นจำนวนมาก นี่แสดงให้เห็นว่ากลไกการตรวจสอบเชิงรุกยังตามไม่ทันธุรกิจที่มองผู้ป่วยเป็นช่องทางทำกำไร
หลังเหตุการณ์นี้ หน่วยงานกำกับดูแลประกาศว่าจะเพิ่มความรัดกุมในการอนุญาตและการตรวจบริการ แต่หากต้องการป้องกันโศกนาฏกรรมในอนาคต ต้องทำมากกว่าการลงพื้นที่เมื่อมีข่าวทารุณกรรมหรือร้องเรียนแล้วเท่านั้น การขึ้นทะเบียนและเปิดเผยรายชื่อสถานพยาบาลที่ได้รับอนุญาต การตรวจแบบไม่แจ้งล่วงหน้า และช่องทางร้องเรียนที่เข้าถึงง่ายคือสิ่งจำเป็นไม่แพ้การลงโทษย้อนหลัง สังคมควรตั้งคำถามว่าเหตุใดสถานที่ที่ขออนุญาต 9 เตียงจึงขยายเป็น 81 เตียงได้นานขนาดนี้โดยไม่มีสัญญาณเตือนจากระบบ หากไม่ปิดช่องโหว่วันนี้ คำว่าโผล่อีกจะยังตามหลอกเราไปอีกนาน
