กฎคุมแอปเรียกรถและเดลิเวอรี่ใหม่ เปลี่ยนเกมแพลตฟอร์ม เปลี่ยนชีวิตไรเดอร์

กฎคุมแอปเรียกรถคืออะไร และทำไมถึงกระทบทุกคน

กฎคุมแอปเรียกรถ คือกรอบการกำกับดูแลแพลตฟอร์มดิจิทัลที่ให้บริการเรียกรถโดยสารและแพลตฟอร์มเดลิเวอรี่ เพื่อควบคุมค่าธรรมเนียม เงื่อนไขการค้า ระบบอัลกอริทึม และมาตรฐานความปลอดภัย รวมถึงไรเดอร์ค่าตอบแทน ให้เกิดการแข่งขันที่เป็นธรรม ปกป้องผู้บริโภค และไม่เปิดช่องให้แพลตฟอร์มเอาเปรียบทั้งคนขับ ร้านค้า และผู้ใช้บริการ

สาระสำคัญตอนนี้คือ กขค.กำลังเดินหน้าคุมเข้มแพลตฟอร์มเรียกรถและบริการจัดส่งออนดีมานด์ หลังตลาดกระจุกตัวสูงและมีผู้เล่นรายใหญ่เหลือเพียงสองราย การแข่งขันแบบดูโอโพลีทำให้แพลตฟอร์มมีอำนาจกำหนดกติกาเองสูงเกินไป ทั้งค่าธรรมเนียมส่วนแบ่งการขาย เงื่อนไขรับงาน และมาตรฐานความปลอดภัย กติกาใหม่จึงไม่ใช่การแทรกแซงเกินเหตุ แต่เป็นการดึงดุลอำนาจคืนมาให้คนทำงานและผู้ใช้บริการ มีการเปิดรับฟังความคิดเห็นสาธารณะถึงวันที่ 31 สิงหาคม 2569 ก่อนสรุปเป็นหลักเกณฑ์และกฎระเบียบที่คาดว่าจะประกาศใช้ได้ภายในสิ้นเดือนกันยายน 2569

โครงสร้างค่าธรรมเนียมไม่เป็นธรรม และเกมอัลกอริทึมที่ไรเดอร์มองไม่เห็น

หัวใจของกฎคุมแอปเรียกรถรอบนี้ ไม่ได้หยุดแค่การกำหนดเพดาน GP แต่ลงไปแตะ “ระบบหลังบ้าน” ของแพลตฟอร์มเดลิเวอรี่เต็มๆ เพราะปัญหาจริงของไรเดอร์และร้านค้าอยู่ที่อัลกอริทึมที่ไม่มีใครมองเห็น ทั้งการจ่ายงาน การพ่วงงาน และวิธีคิดค่าตอบแทนที่เปลี่ยนได้ฝ่ายเดียว

ข้อมูลของ กขค.ชี้ว่า มีประเด็นโครงสร้างค่าธรรมเนียม GP ที่ไม่เป็นธรรม และปัญหาระบบอัลกอริทึมหลายรูปแบบ เช่น การบังคับใช้ระบบพ่วงงานหรือ batching ให้ไรเดอร์รับงานสองร้านจัดส่งสองที่พร้อมกัน แต่กลับปรับลดค่ารอบลง นี่ยังไม่รวมระบบจัดลำดับงานที่เอื้อไรเดอร์ระดับสูง การใช้ dark patterns ที่ออกแบบหน้าจอให้ผู้ใช้เข้าใจผิด และปัญหา GPS คลาดเคลื่อนที่ทำให้ระยะทางที่ใช้คิดค่าตอบแทนไม่ตรงกับระยะทางที่วิ่งจริง แนวทางใหม่จะกำกับทั้งการเก็บ GP ค่าโฆษณา ค่าโปรโมชันที่ไม่เป็นธรรม และการกำหนดเงื่อนไขจำกัดสิทธิแบบ exclusive และ rate parity เพื่อให้แพลตฟอร์มไม่ผูกขาดกติกาแต่เพียงฝ่ายเดียว

ตัวอย่างสนามจริง Lalamove และภาพชีวิตไรเดอร์ที่ถูกกดค่าตอบแทน

กระแสไรเดอร์ Lalamove ที่ลุกขึ้นประท้วงคือภาพสะท้อนชัดที่สุดว่าเหตุใดกฎใหม่จึงจำเป็น เมื่อคนทำงานไม่มีอำนาจต่อรอง แพลตฟอร์มก็ขยับตัวเลขในแอปได้เรื่อยๆ โดยต้นทุนทั้งหมดไปตกที่คนขับแต่เพียงฝ่ายเดียว

วันที่ 21 สิงหาคม 2569 กลุ่มไรเดอร์ Lalamove ราว 200 คนรวมตัวกันยื่นหนังสือต่อกระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคมและ ETDA หลังถูกตัดค่ารอบจากเดิมเฉลี่ยกิโลเมตรละ 10 บาท เหลือเพียง 3 บาทต่อกิโลเมตร แถมยังถูกหักค่าบริการและภาษีรวม 23% โดยไม่มีสวัสดิการคุ้มครองใดๆ หนึ่งในตัวแทนไรเดอร์อธิบายว่า งานระยะทาง 100 กิโลเมตรที่เคยได้ราว 950 ถึง 1,000 บาท ปัจจุบันกลับเหลือเงินเข้ามือจริงเพียงประมาณ 220 ถึง 292 บาท หลังหักค่าบริการและต้นทุนค่าน้ำมันกับค่าระบบแล้ว เหลือแทบไม่ถึง 1.3 บาทต่อกิโลเมตร นี่คือรูปธรรมของไรเดอร์ค่าตอบแทนที่ถูกบีบหน้าบ้านด้วยค่ารอบ และหลังบ้านด้วยอัลกอริทึม

กฎใหม่จะปกป้องผู้บริโภคและแรงงานแพลตฟอร์มอย่างไร

แนวทางของ กขค.กำลังเปลี่ยนบทบาทแพลตฟอร์มจาก “คนกลางที่ไม่รับผิดชอบอะไร” ไปเป็นผู้เล่นที่ต้องรับผิดชอบต่อระบบทั้งหมด ทั้งเรื่องข้อมูล ราคา ความปลอดภัย และคุณภาพงานที่ส่งต่อถึงผู้บริโภค ซึ่งเป็นทิศทางที่ควรสนับสนุน หากไม่อยากให้เศรษฐกิจแพลตฟอร์มโตบนความเสี่ยงของคนตัวเล็ก

ร่างข้อกำหนดมาตรฐานจะคุมทั้งเพดานและวิธีเก็บค่าคอมมิชชั่น เงื่อนไขการทำงาน และการตัดสินใจของอัลกอริทึมเพื่อให้เกิดแพลตฟอร์มแฟร์เนส เช่น การห้ามเรียกเก็บ GP ค่าโฆษณา และค่าโปรโมชันในระดับที่ไม่เป็นธรรม การกำกับระบบพ่วงงานที่ทำให้รับงานเพิ่มแต่ได้เงินต่อรอบลดลง และการบังคับให้มีความโปร่งใสเรื่องการจัดลำดับงานและการจัดลำดับบริการของตนเองก่อนหรือ self preferencing ขณะเดียวกันยังมีแนวคิดกำหนดมาตรฐานขั้นต่ำเรื่องการตรวจสอบคนขับ ใบอนุญาต และความปลอดภัย เพื่อไม่ให้เกิดสนามแข่งขันที่ไม่เท่าเทียมระหว่างผู้ประกอบการขนส่งสาธารณะกับรถส่วนบุคคลบนแพลตฟอร์ม

จากโค้ดปฏิบัติสู่กฎหมายแข็ง เรื่องนี้คนใช้แอปต้องไม่เงียบ

เมื่อธุรกิจ ride hailing และแพลตฟอร์มเดลิเวอรี่มีมูลค่าตลาดกว่า 45,000 ล้านบาทในปี 2568 และคาดว่าจะทะลุ 49,000 ล้านบาทภายในปี 2572 โดยมีผู้ขับในระบบมากกว่า 400,000 ราย การปล่อยให้กติกาอยู่ในมือเอกชนเพียงสองรายคือความเสี่ยงเชิงโครงสร้าง ไม่ใช่แค่ปัญหาเฉพาะกลุ่มไรเดอร์หรือร้านอาหารอีกต่อไป

Road map ของ กขค.กำลังเดินหน้าเต็มที่ ตั้งแต่ช่วงกรกฎาคมถึงสิงหาคม 2569 ใช้เวลาศึกษาโครงสร้างและพฤติกรรมตลาด ยกร่างมาตรฐานการให้บริการ เปิดรับฟังความคิดเห็นจนถึง 31 สิงหาคม ก่อนสรุปโครงการ 23 กันยายน และเสนอข้อเสนอเชิงนโยบายต่อบอร์ด กขค.วันที่ 28 กันยายน 2569 พร้อมกันนั้น กระทรวงดิจิทัลฯ ยังตั้งโต๊ะประชุมระหว่างไรเดอร์ Lalamove กับแพลตฟอร์มเพื่อหาข้อตกลงเรื่องค่าตอบแทนที่เป็นธรรมและเงื่อนไขการส่งงานที่โปร่งใสในวันที่ 27 สิงหาคม 2569 ถ้าผู้บริโภคยังคิดว่าเรื่องนี้ไม่เกี่ยวกับตัวเอง กติกาใหม่ก็อาจออกมาแรงไม่พอที่จะปกป้องทั้งคนขับและผู้ใช้ในระยะยาว