โมโนเรลหาดใหญ่ 12.5 กม เปลี่ยนเกมระบบขนส่งและท่องเที่ยวเมืองใต้

รถไฟฟ้าหาดใหญ่คืออะไร และทำไมต้องเริ่มตอนนี้

รถไฟฟ้าหาดใหญ่คือโครงการระบบขนส่งมวลชนทางรางแบบโมโนเรล ระยะทางราว 12.5 กิโลเมตรภายในเขตเมืองหาดใหญ่ ที่ออกแบบให้เชื่อมจุดสำคัญของเมืองกับโครงข่ายการเดินทางระดับภูมิภาค โดยมีเป้าหมายลดปัญหาการจราจรหนาแน่น ยกระดับคุณภาพชีวิต และหนุนบทบาทของเมืองในฐานะศูนย์กลางเศรษฐกิจและการท่องเที่ยวของภาคใต้ การพัฒนาระบบนี้ถือเป็นโครงสร้างพื้นฐานยุคใหม่ที่วางรากฐานให้เมืองเติบโตอย่างยั่งยืนในระยะยาว

หัวใจของเรื่องนี้คือ หาดใหญ่กำลังโตเร็วกว่าที่ถนนและรถยนต์จะรองรับได้ เมืองซึ่งเป็นศูนย์กลางการค้า การลงทุน และการท่องเที่ยวของภาคใต้กำลังเผชิญปัญหารถติดอย่างต่อเนื่อง การเดินหน้าโมโนเรลหาดใหญ่จึงไม่ใช่ทางเลือกหรูหรา แต่เป็น “โครงสร้างพื้นฐานจำเป็น” ที่ต้องทำทันก่อนเมืองจะติดล็อกจากการจราจรและมลพิษ การออกแบบให้เป็นระบบรางยังสอดคล้องกับทิศทางการพัฒนาคมนาคมใต้ที่ต้องการเชื่อมเมืองหลักเข้าหากันด้วยขนส่งสาธารณะคุณภาพสูง

โครงการนี้ไม่ได้เกิดขึ้นลอยๆ แต่สานต่อจากแผนพัฒนาระบบคมนาคมขององค์การบริหารส่วนจังหวัดสงขลาที่เคยศึกษาแนวคิดโมโนเรลมาก่อน จากนั้นนายนิพนธ์ บุญญามณีได้นำผู้ว่าการการรถไฟฟ้าขนส่งมวลชนแห่งประเทศไทยเข้าหารือนายกเทศมนตรีนครหาดใหญ่เพื่อเดินหน้าโครงการรถไฟฟ้าโมโนเรลอย่างเป็นรูปธรรม การตัดสินใจในช่วงหัวเลี้ยวหัวต่อเช่นนี้จะกำหนดทิศทางเมืองไปอีกหลายทศวรรษ

เส้นทาง 12.5 กม 12 สถานี จิ๊กซอว์ใหม่ของระบบขนส่งหาดใหญ่

แกนหลักของโมโนเรลหาดใหญ่ระยะที่หนึ่งคือเส้นทางจากแยกคลองหวะไปยังสถานีรถตู้ รวมระยะทางประมาณ 12.54 กิโลเมตร มี 12 สถานีครอบคลุมแนวถนนกาญจนวนิช ผ่านแยกคอหงส์ ก่อนเข้าสู่ถนนเพชรเกษมจนถึงสถานีรถตู้ เส้นทางนี้ถูกออกแบบให้เป็นกระดูกสันหลังของระบบขนส่งหาดใหญ่ ดึงคนจากชุมชนรอบนอกเข้าสู่ใจกลางเมืองได้อย่างต่อเนื่องและคาดเดาเวลาได้

จุดแข็งสำคัญคือการออกแบบให้มีจุดเปลี่ยนถ่ายรูปแบบการเดินทาง 3 แห่ง ได้แก่ สถานีคลองหวะ สถานีคอหงส์ และสถานีรถตู้ พร้อมโรงจอดและศูนย์ซ่อมบำรุงบริเวณสถานีคลองหวะ นี่ไม่ใช่แค่การวางราง แต่คือการสร้างศูนย์เชื่อมต่อการเดินทางที่ทำให้รถเมล์ รถตู้ รถสองแถว และแท็กซี่ทำงานร่วมกับโมโนเรลได้อย่างเป็นระบบ หากออกแบบดี สถานีเหล่านี้จะกลายเป็นจุดเปลี่ยนพฤติกรรมคนเมืองจากการขับรถส่วนตัวมาใช้ขนส่งสาธารณะ

แผนระยะที่สองที่ต่อขยายจากสถานีรถตู้ไปถึงท่าอากาศยานหาดใหญ่คือหมัดเด็ดของโครงการ เพราะจะเชื่อมสนามบินเข้ากับย่านเศรษฐกิจใจกลางเมืองโดยตรง เมื่อเส้นทางนี้เกิดขึ้น นักธุรกิจและนักท่องเที่ยวจะเดินทางจากสนามบินเข้าสู่เมืองได้โดยไม่ต้องกังวลรถติดหรือค่าเดินทางที่ผันผวน นี่คือจุดที่ระบบขนส่งหาดใหญ่จะยกระดับจากเมืองศูนย์กลางภาคใต้ไปสู่เมืองที่พร้อมรองรับการลงทุนและการท่องเที่ยวระดับภูมิภาคอย่างแท้จริง

สถานะกฎหมาย พ ร ฎ และไทม์ไลน์ที่คนเมืองต้องจับตา

แม้ภาพของโมโนเรลหาดใหญ่จะเริ่มชัด แต่โครงการยังอยู่ในช่วงรอไฟเขียวด้านกฎหมาย หลังคณะกรรมการจัดระบบการจราจรทางบกมอบหมายให้การรถไฟฟ้าขนส่งมวลชนแห่งประเทศไทยเป็นผู้รับผิดชอบโครงการ รฟม จึงเสนอร่างพระราชกฤษฎีกาเพื่อให้มีอำนาจดำเนินกิจการรถไฟฟ้าในจังหวัดสงขลา ปัจจุบันสำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรีอยู่ระหว่างนำร่าง พ ร ฎ ขึ้นทูลเกล้าฯ เพื่อประกาศใช้เป็นกฎหมาย

จุดเปลี่ยนสำคัญเกิดขึ้นเมื่อคณะรัฐมนตรีมีมติอนุมัติหลักการร่างพระราชกฤษฎีกาเมื่อวันที่ 5 สิงหาคม 2569 เพื่อให้รฟม ดำเนินกิจการรถไฟฟ้าเพิ่มเติมในจังหวัดสงขลาได้ ซึ่งถือเป็นการปลดล็อกทางกฎหมายให้โครงการเดินหน้าได้อย่างเต็มรูปแบบ อย่างไรก็ตาม หลัง พ ร ฎ มีผลบังคับใช้แล้ว ยังต้องมีการศึกษาทบทวนความเหมาะสมและออกแบบรายละเอียดโครงการใหม่ให้สอดคล้องกับบริบทเมืองที่เปลี่ยนไป ครอบคลุมด้านวิศวกรรม เศรษฐศาสตร์ การเงิน สิ่งแวดล้อม และการเชื่อมต่อกับโครงสร้างพื้นฐานอื่น

มีการประเมินว่าจะใช้เวลาศึกษาราว 1 ปี และใช้เวลาก่อสร้างเบื้องต้นประมาณ 5 ปี นั่นหมายความว่าคนหาดใหญ่อาจต้องรอหลายปีกว่าจะได้ใช้รถไฟฟ้า แต่การรอครั้งนี้มีความหมาย เพราะเป็นช่วงเวลาที่ชุมชนสามารถส่งเสียงกำหนดรูปแบบเมืองของตนเอง รฟม เตรียมลงพื้นที่เพื่อรับฟังความคิดเห็นจากประชาชนโดยตรง หากคนเมืองไม่ร่วมออกแบบ วันนี้อาจได้รถไฟฟ้า แต่พรุ่งนี้อาจได้เมืองที่ไม่ตอบโจทย์การใช้ชีวิตจริง

จากรถติดสู่เมืองน่าอยู่ โมโนเรลหาดใหญ่จะเปลี่ยนชีวิตคนอย่างไร

แก่นของโครงการนี้ไม่ใช่เทคโนโลยีโมโนเรล แต่คือการยกระดับคุณภาพชีวิตของคนหาดใหญ่ เมืองที่เติบโตเร็วกำลังเผชิญปัญหารถติดและโครงสร้างพื้นฐานที่เริ่มรับภาระไม่ไหว การพัฒนาระบบขนส่งสาธารณะที่ทันสมัยจึงถูกมองว่าเป็นจิ๊กซอว์สำคัญในการปลดล็อกข้อจำกัดและพลิกโฉมเมืองให้เติบโตอย่างยั่งยืน รฟม ประเมินว่าเมื่อรถไฟฟ้าเปิดให้บริการ จะช่วยลดค่าใช้จ่ายและเวลาในการเดินทาง ลดมลพิษทางอากาศ และกระตุ้นการพัฒนาเมือง การลงทุน การท่องเที่ยว และเศรษฐกิจในพื้นที่

สำหรับคนทำงาน การมีระบบขนส่งหาดใหญ่ที่เชื่อถือได้หมายถึงการวางแผนชีวิตได้ดีขึ้น ไม่ต้องเสียเวลาหลายชั่วโมงบนถนน สำหรับนักท่องเที่ยวและนักธุรกิจ การเชื่อมต่อสนามบินด้วยโมโนเรลในระยะที่สองจะทำให้การเดินทางจากสนามบินเข้าสู่ย่านเศรษฐกิจใจกลางเมืองสะดวกและคาดเดาเวลาได้มากขึ้น นี่คือการเปลี่ยนเมืองให้เป็นมิตรกับทั้งคนในพื้นที่และผู้มาเยือน

ผลกระทบเชิงบวกยังลามไปถึงการพัฒนาคมนาคมใต้ในภาพรวม เมื่อหาดใหญ่ในฐานะหัวเมืองเศรษฐกิจของภาคใต้มีระบบรางที่มีประสิทธิภาพ เมืองอื่นในภูมิภาคก็มีต้นแบบให้เดินตาม การที่รฟม ขยายบทบาทจากกรุงเทพและปริมณฑลไปสู่เมืองหลักภูมิภาค 5 จังหวัด รวมถึงสงขลา แสดงให้เห็นทิศทางใหม่ของการลงทุนด้านขนส่งมวลชนที่เน้นความคุ้มค่าและประโยชน์ต่อประชาชนเป็นหลัก หากทำสำเร็จ หาดใหญ่อาจกลายเป็นตัวอย่างว่าระบบรางไม่ใช่เรื่องของเมืองหลวงเท่านั้น แต่คือเครื่องมือสร้างโอกาสใหม่ให้เมืองภูมิภาค

บทสรุป โมโนเรลหาดใหญ่คือการสร้างเมือง ไม่ใช่แค่สร้างราง

เมื่อมองภาพรวม โมโนเรลหาดใหญ่ระยะทาง 12.54 กิโลเมตร 12 สถานี พร้อมแผนต่อขยายสู่สนามบิน ไม่ได้เป็นเพียงโครงการคมนาคม แต่คือการออกแบบอนาคตเมืองทั้งผืน เส้นทางที่เชื่อมแยกคลองหวะ ถนนกาญจนวนิช แยกคอหงส์ ถนนเพชรเกษม และสถานีรถตู้ จะกำหนดว่าคนอยู่อาศัย ทำงาน ลงทุน และท่องเที่ยวอย่างไรในอีกหลายสิบปีข้างหน้า

จุดแข็งของโครงการคือการตอบโจทย์ทั้งการแก้รถติด การยกระดับระบบขนส่งหาดใหญ่ และการหนุนบทบาทเมืองในฐานะศูนย์กลางเศรษฐกิจและการท่องเที่ยวของภาคใต้ แต่ความท้าทายคือการทำให้แผนบนกระดาษกลายเป็นระบบขนส่งที่คนอยากใช้จริง ตั้งแต่การออกแบบสถานี การเชื่อมต่อกับรถรูปแบบอื่น ไปจนถึงค่าโดยสารและผลกระทบสิ่งแวดล้อมที่ต้องบริหารอย่างโปร่งใส

วันนี้โครงการกำลังรอ พ ร ฎ มีผลบังคับใช้ ก่อนเข้าสู่การศึกษาทบทวนและออกแบบรายละเอียดเต็มรูปแบบ นี่คือช่วงเวลาที่เสียงของคนหาดใหญ่สำคัญที่สุด หากเมืองเลือกใช้โอกาสนี้อย่างรอบคอบ รถไฟฟ้าหาดใหญ่อาจกลายเป็นสัญลักษณ์ของการพัฒนาคมนาคมใต้ที่สมดุลทั้งเศรษฐกิจ คุณภาพชีวิต และสิ่งแวดล้อม ไม่ใช่แค่รางเหล็กที่พาดผ่านเมือง แต่เป็นเส้นทางใหม่สู่อนาคตที่ทุกคนมีส่วนร่วมกำหนด