TH-AI Passport คืออะไร และทำไมคำถามเรื่องการเมืองโผล่มาตั้งแต่วันแรก
TH-AI Passport โครงการ คือแพลตฟอร์มที่รวบรวมโมเดล AI ระดับมืออาชีพจำนวนมากไว้ในที่เดียว พร้อมระบบเรียนรู้และให้สิทธิ์ใช้งาน AI Pro ฟรีแก่ประชาชนและผู้ประกอบการ เพื่อหวังลดเหลื่อมล้ำเทคโนโลยีและยกระดับทักษะแรงงานยุคใหม่ แต่ความเป็นโครงการขนาดใหญ่ที่ใช้งบประมาณรัฐและกระทบต่อผู้เล่นเอกชน ทำให้ถูกตั้งคำถามว่ามุ่งยกระดับโครงสร้างเศรษฐกิจหรือเป็นเครื่องมือสร้างภาพทางการเมืองมากกว่ากัน หัวใจเชิงนโยบายของ TH-AI Passport คือการรวม AI ระดับ Pro/Premium กว่าโมเดล AI 30 ตัว จาก 14 ผู้ให้บริการไว้บนแพลตฟอร์มเดียว ครอบคลุมตั้งแต่แชท เขียนโค้ด สร้างภาพ วิดีโอ เพลง ไปจนถึงวิเคราะห์ข้อมูลเชิงลึก พร้อมแจกสิทธิ์ใช้งาน AI Pro ฟรี ไทย จำนวน 5 ล้านสิทธิ์แก่ประชาชนและผู้ประกอบการ แนวคิดดูเหมือนจะยิ่งใหญ่และตอบโจทย์ แต่คำถามสำคัญคือ ใครจะได้สิทธิ์ และจะใช้มันเป็นจริงแค่ไหน
จุดแข็งเชิงเทคนิค: โมเดล AI 30 ตัว กับระบบ Learn to Earn AI
หากมองในมุมเทคโนโลยี TH-AI Passport โครงการนี้ออกแบบมาค่อนข้างทะเยอทะยาน เพราะไม่ได้แค่รวมโมเดล AI 30 ตัวระดับ Pro/Premium จากผู้ให้บริการ 14 รายไว้บนแพลตฟอร์มเดียวเท่านั้น แต่ยังเชื่อมกับระบบเรียนรู้แบบ Learn to Earn AI ซึ่งให้ผู้ใช้เรียน ทำภารกิจ สะสมเครดิต แล้วนำเครดิตไปปลดล็อกสิทธิ์ใช้งานโมเดล AI แต่ละตัว นี่คือการบังคับให้ “เรียนก่อนใช้” แทนการแจกของฟรีแบบไม่ต้องเรียนรู้อะไรเลย ภายในระบบมีหลักสูตรมากกว่า 130 หลักสูตรที่พัฒนาตามกรอบ UNESCO AI Competency Framework พร้อมเสริมเนื้อหาจากองค์กรเทคโนโลยีระดับโลก ผู้ใช้จึงไม่ได้แค่ลองเล่นเครื่องมือ แต่ถูกผลักให้เข้าใจหลักการใช้งาน AI อย่างเป็นระบบ จุดที่น่าสนใจอีกอย่างคือการเปิดให้สร้าง Custom AI Agent สำหรับงานขาย HR หรือการอ่านไฟล์ข้อมูลขนาดใหญ่ ซึ่งสะท้อนว่าวิสัยทัศน์ของโครงการมอง AI เป็น “ผู้ช่วยเฉพาะทาง” มากกว่าของเล่นทดลอง
ผลกระทบต่อคนทำงานทั่วไป: ลดเหลื่อมล้ำเทคโนโลยีได้จริงหรือแค่สร้างกระแส
ในชีวิตจริง คนส่วนใหญ่ติดกำแพงราคาของบริการ AI ระดับ Pro ที่มีค่าใช้จ่ายรายเดือนต่อหนึ่งแพลตฟอร์ม ทำให้การใช้เครื่องมือคุณภาพสูงอย่างต่อเนื่องเป็นเรื่องไกลตัว TH-AI Passport เสนอคำตอบตรงไปตรงมาว่า ประชาชนจะได้ใช้ AI Pro ฟรี ไทย โดยไม่ต้องจ่ายค่าบริการรายเดือน เพียงเข้าสู่ระบบและเรียนตามเงื่อนไขราว 10 นาทีต่อเดือน ก็ปลดล็อกการใช้งานระดับโปรได้ และใช้ได้มากกว่าที่ผู้ใช้ทั่วไปจะจ่ายด้วยตัวเอง โครงการยังชูจุดเด่นการเข้าถึงฟีเจอร์ราคาแพงอย่างการใช้ AI สร้างวิดีโอ ซึ่งปกติคิดค่าบริการวินาทีละ 10 บาท แต่ผู้ใช้ที่ผ่านเงื่อนไขจะสร้างวิดีโอได้ถึง 60 วินาทีต่อเดือน โดยมีรัฐอุดหนุนจากงบประมาณส่วนกลาง นี่คือการยกเครื่องมือที่แต่เดิมอยู่ในมือคนมีทุน มาให้แรงงานและผู้ประกอบการรายเล็กได้ใช้บ้าง อย่างไรก็ตาม หากผู้ได้รับสิทธิ์ไม่ได้เข้าเรียนหรือใช้เครื่องมือจริง ความตั้งใจลดเหลื่อมล้ำเทคโนโลยีก็มีโอกาสกลายเป็นตัวเลขในรายงานมากกว่าการเปลี่ยนชีวิตคนทำงาน
เสียงสนับสนุนจากเอกชนและ SME: ชี้ต้องกระจายสิทธิ์ให้ตรงจุดมากกว่าปลุกกระแส
ภาคเอกชนระดับใหญ่และ SME ไม่ได้คัดค้านแนวคิดของ TH-AI Passport ตรงกันข้าม ทั้งสภาอุตสาหกรรมและสมาพันธ์เอสเอ็มอีออกมาสนับสนุนว่า การส่งเสริม AI Literacy หรือความรู้เท่าทันและใช้งานปัญญาประดิษฐ์ เป็นเรื่องจำเป็นเร่งด่วนสำหรับโครงสร้างเศรษฐกิจยุคใหม่ ข้อเสนอเชิงหลักการจึงไม่ใช่ให้หยุดโครงการ แต่ให้กำหนดกลุ่มเป้าหมายให้ชัด แล้วแจกสิทธิ์ให้ตรงคนที่ใช้จริง สมาพันธ์เอสเอ็มอีเสนอว่า รัฐควร “แมตช์เครื่องมือกับกลุ่มผู้ใช้” เช่น ให้ผู้ประกอบการ SME และ Smart Farmer เข้าถึง AI ที่ช่วยเพิ่มประสิทธิภาพการผลิต ลดต้นทุน และวิเคราะห์ตลาด ขณะที่นักศึกษา First Jobber และแรงงาน ควรได้ AI ที่ช่วยเตรียมตัวสู่ตลาดงานยุคดิจิทัล หากรัฐกระจายสิทธิ์แบบเหวี่ยงแห โอกาสที่ 5 ล้านสิทธิ์จะกลายเป็นการสร้างภาพว่ารัฐ “แจกของฟรี” มากกว่าการยกระดับทักษะจริงก็มีสูง
งบประมาณ 1,500 ล้านที่หายไป 900 ล้าน: ความคุ้มค่าหรือฟองสบู่ AI ในนามรัฐ
ด้านงบประมาณ TH-AI Passport ถูกจับตามองอย่างหนัก ทั้งจากนักการเมืองและคนในแวดวงเทคโนโลยี รายงานระบุว่าโครงการถูกปรับสัญญาจากการจ่ายเหมา 1,500 ล้านบาท เป็นการจ่ายตามจำนวนผู้ใช้งานจริง (Active User) เดือนละ 25 บาทต่อคน ซึ่งประเมินว่าจะทำให้งบลดเหลือประมาณ 600 ล้านบาท หรือประหยัดได้ราว 900 ล้านบาท ผู้เชี่ยวชาญด้านซอฟต์แวร์บางรายเห็นว่าหากประชาชนใช้ฟีเจอร์ระดับโปรเต็มที่ ภายใต้งบอุดหนุนที่ต่ำขนาดนี้ เอกชนผู้ให้บริการอาจขาดทุนด้วยซ้ำ ในอีกด้าน เสียงวิพากษ์วิจารณ์ตั้งคำถามว่ารัฐควรใช้งบประมาณก้อนใหญ่เพื่อซื้อบริการ AI หรือควรลงทุนในโครงสร้างพื้นฐานดิจิทัลและระบบการศึกษาระยะยาวมากกว่า แต่หากยอมรับข้อเท็จจริงว่าทักษะ AI กำลังเปลี่ยนจาก “ทักษะเสริม” เป็น “คุณสมบัติบังคับ” ของแรงงานยุคใหม่ การปล่อยให้คนทำงานจำนวนมากเข้าไม่ถึงเครื่องมือระดับ Pro ก็เท่ากับผลักให้แรงงานไทยหลุดจากการแข่งขันไปเรื่อยๆ จุดตัดสินอยู่ที่การกำกับใช้งบให้คุ้มค่า ไม่ใช่การปฏิเสธการลงทุนด้าน AI โดยสิ้นเชิง
