anime pilgrimage tourism คืออะไร และทำไมถึงกลายเป็นคลื่นลูกใหม่ของการท่องเที่ยว
anime pilgrimage tourism หรือการท่องเที่ยวตามรอยอนิเมะ คือรูปแบบการเดินทางที่แฟนอนิเมะและการ์ตูนออกเดินทางไปยังสถานที่จริงที่ปรากฏในเรื่อง ตั้งแต่เมืองย่านชุมชน สถานีรถไฟ ไปจนถึงสถานที่จัดเทศกาลและอีเวนต์ที่เกี่ยวข้อง จุดมุ่งหมายไม่ใช่เพียงการถ่ายรูปเช็กอิน แต่คือการได้สัมผัสบรรยากาศแบบเดียวกับตัวละคร เชื่อมโยงโลกจินตนาการเข้ากับพื้นที่จริง ผ่านกิจกรรมอย่างเข้าร่วมงานคอนเวนชัน นอนในที่พักธีมอนิเมะ หรือเข้าร่วมทัวร์ตามรอยเนื้อเรื่องแบบเจาะลึก
การเติบโตของ anime pilgrimage tourism ไม่ได้เกิดขึ้นในสุญญากาศ แต่มาจากการที่อนิเมะกลายเป็นพลังทางวัฒนธรรมระดับโลกที่เชื่อมผู้ชมข้ามพรมแดน เมื่อคอนเทนต์อนิเมะถูกส่งต่อบนแพลตฟอร์มสตรีมมิงจำนวนมหาศาล ตลาดการผลิตอนิเมะของญี่ปุ่นจึงขยายตัวต่อเนื่องและมีมูลค่าถึง 362 พันล้านเยนในปีหนึ่ง เพิ่มขึ้น 4 เปอร์เซ็นต์จากปีก่อน ความสำเร็จด้านเนื้อหาเช่นนี้ทำให้แฟนๆ จำนวนมากต้องการยกระดับจากการเสพบนหน้าจอไปสู่การเดินทางจริง ผลักดันให้การท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมสายอนิเมะกลายเป็นเทรนด์หลักมากกว่ากิจกรรมเฉพาะกลุ่มอย่างที่เคยถูกมองในอดีต
จากจอสู่สนามบิน เมื่อเศรษฐกิจอนิเมะผลักแฟนให้ลุกขึ้นเดินทาง
แกนสำคัญของปรากฏการณ์ anime fan travel คือการที่อุตสาหกรรมอนิเมะไม่ได้เป็นแค่ธุรกิจสื่อ แต่กลายเป็นโครงสร้างเศรษฐกิจขนาดใหญ่ที่ป้อนประสบการณ์ท่องเที่ยวทั้งภูมิภาค มูลค่าตลาดอนิเมะทั่วโลกแตะระดับประมาณ 25 พันล้านดอลลาร์สหรัฐในปีหนึ่ง เพิ่มขึ้นเกือบ 15 เปอร์เซ็นต์เมื่อเทียบกับปีก่อนหน้า โดยรายได้จากต่างประเทศสูงกว่าตลาดภายในญี่ปุ่นอย่างชัดเจน ตัวเลขนี้บอกตรงๆ ว่าอนิเมะไม่ได้อยู่ในกรอบวัฒนธรรมชาติใดชาติหนึ่งอีกต่อไป แต่กลายเป็นภาษากลางของคนดูรุ่นใหม่ทั่วเอเชีย
ฝั่งธุรกิจจึงเดินหน้าต่อยอดทันที เพลงประกอบ ภาพจำ และโลเคชันในอนิเมะกลายเป็นสินทรัพย์ท่องเที่ยวรูปแบบใหม่ ผู้ผลิตภาพยนตร์รายใหญ่เห็นโอกาสขยายฐานแฟนสู่ระดับนานาชาติ เมื่อภาพยนตร์อนิเมะฟอร์มใหญ่เรื่องหนึ่งของค่ายชื่อดังทำรายได้ทั่วโลกสูงมาก พร้อมกันนั้น บริษัทบันเทิงรายใหญ่ได้เข้าซื้อกิจการผู้จัดจำหน่ายอนิเมะในสหรัฐอเมริกาและยุโรป รวมถึงตั้งศูนย์ปฏิบัติการในเอเชีย เพื่อควบคุมทั้งห่วงโซ่ตั้งแต่การผลิต การฉายในโรงภาพยนตร์ ไปจนถึงสตรีมมิงและกิจกรรมแฟน พบได้ว่าตลาดภาพยนตร์อนิเมะในโรงกำลังเป็นกลุ่มที่เติบโตเร็วที่สุด และมีการคาดการณ์ว่าอาจเติบโตได้ถึงราว 14.7 เปอร์เซ็นต์ต่อปีจนถึงปี 2032
เทศกาล อีเวนต์ และทัวร์ตามรอยอนิเมะ ทราฟฟิกใหม่ของเมืองท่องเที่ยวเอเชีย
เมื่อความหลงใหลในอนิเมะถูกใช้เป็นแรงจูงใจการเดินทาง เมืองใหญ่ทั่วเอเชียก็เริ่มเห็นปรากฏการณ์ anime location tours อย่างชัดเจน ข้อมูลจากแพลตฟอร์มท่องเที่ยวรายหนึ่งระบุว่า แฟนๆ จำนวนมากออกเดินทางตามรอยอนิเมะหรือเซอิจิ จุนเรย์ ส่งผลให้การท่องเที่ยวเชิงอนิเมะเติบโตต่อเนื่องทั่วเอเชีย จุดหมายปลายทางไม่ได้จำกัดอยู่แค่มหานครหลัก แต่รวมถึงย่านเฉพาะทางอย่างอากิฮาบาระและอิเคบุคุโระที่มียอดจองโรงแรมเพิ่มขึ้นเฉลี่ย 10 เปอร์เซ็นต์ โดยได้รับความสนใจจากนักเดินทางในหลายเมืองเอเชีย
เทศกาลอนิเมะและงานคอนเวนชันกลายเป็นหัวใจของ anime pilgrimage tourism อย่างแท้จริง งานอนิเมะขนาดใหญ่ในโตเกียวที่หนึ่งซึ่งถือเป็นงานระดับโลก มียอดจำหน่ายบัตรสำหรับนักท่องเที่ยวต่างประเทศเพิ่มขึ้นถึง 697 เปอร์เซ็นต์ เมื่อแพลตฟอร์มท่องเที่ยวรายหนึ่งเป็นพันธมิตรผู้จำหน่ายบัตรแต่เพียงผู้เดียว โดยมีผู้ซื้อจากกว่า 82 ประเทศและภูมิภาคทั่วโลก และมากกว่าครึ่งของผู้เข้าร่วมงานเป็นกลุ่มอายุ 25 ถึง 34 ปี ไม่เพียงเท่านั้น งานคอนเวนชันในฮ่องกงและอีเวนต์อย่าง Pokémon GO Fest ที่จัดในโอไดบะก็ถูกผลักให้กลายเป็นแม่เหล็กดึงแฟนเกมและแฟนอนิเมะด้วยการเก็บข้อมูลเทรนด์บนแพลตฟอร์มการท่องเที่ยว พบว่ายอดเข้าชมกิจกรรมดังกล่าวสูงกว่า 630,000 ครั้ง
จากสถานีรถไฟสู่จุดเช็กอินระดับโลก เมื่อโลเคชันอนิเมะกลายเป็นเส้นเลือดใหม่ของเศรษฐกิจท้องถิ่น
สิ่งที่ทำให้ anime pilgrimage tourism แตกต่างจากการท่องเที่ยวรูปแบบอื่นคือการที่แฟนๆ ไม่เพียงเข้าร่วมงานเทศกาล แต่ยังออกเดินทางไปยังโลเคชันจริงที่เคยเห็นในเรื่องโปรด รายงานวิจัยชี้ว่า นักท่องเที่ยวในเอเชียกว่า 70 เปอร์เซ็นต์ได้รับแรงบันดาลใจในการเดินทางจากคอนเทนต์ที่รับชม และผลสำรวจของหน่วยงานการท่องเที่ยวญี่ปุ่นพบว่า สัดส่วนนักท่องเที่ยวต่างชาติที่เดินทางไปยังสถานที่ที่เกี่ยวข้องกับภาพยนตร์และอนิเมะเพิ่มจาก 4.6 เปอร์เซ็นต์เป็น 7.5 เปอร์เซ็นต์ภายในช่วงเวลาไม่กี่ปี
ตัวอย่างที่ชัดเจนคือทางรถไฟใกล้สถานี Kamakura-Koko-mae ที่โด่งดังจากมังงะบาสเกตบอลเรื่อง Slam Dunk ซึ่งกลายเป็นจุดถ่ายรูปยอดนิยมทั้งในหมู่นักท่องเที่ยวชาวญี่ปุ่นและแฟนต่างชาติอย่างต่อเนื่อง ผู้ประกอบการท่องเที่ยวจึงออกแบบ anime location tours แบบเจาะจง เช่น ทัวร์ตามรอย Slam Dunk และทัวร์วันเดียวเที่ยวเมืองคามาคุระ ที่พาผู้เดินทางดื่มด่ำกับสถานที่จริงจากผลงานยอดนิยมอย่างใกล้ชิด นี่คือรูปธรรมว่าการท่องเที่ยวเชิงอนิเมะไม่ได้เป็นแค่กระแส แต่กลายเป็นโครงข่ายเศรษฐกิจที่ไหลผ่านร้านอาหาร คาเฟ่ โรงแรม และระบบขนส่งท้องถิ่น เป็นเส้นเลือดใหม่ให้เมืองเล็กเมืองใหญ่ที่พร้อมลงทุนกับวัฒนธรรมป๊อป
อนาคตของ anime pilgrimage tourism โอกาสทองหรือฟองสบู่ชั่วคราว
เมื่อดูทั้งฝั่งคอนเทนต์และฝั่งการท่องเที่ยว แนวโน้มชัดเจนว่า anime pilgrimage tourism ยังมีที่ทางเติบโตอีกมาก อุตสาหกรรมการผลิตอนิเมะในญี่ปุ่นที่มีมูลค่าตลาด 362 พันล้านเยนและยังเพิ่มขึ้นต่อเนื่อง บวกกับตลาดอนิเมะสตรีมมิงที่คาดว่าจะเติบโต 6.2 เปอร์เซ็นต์ในปีเดียวกัน ทำให้การผลิตเรื่องใหม่ สร้างโลเคชันใหม่ และต่อยอดแฟนฐานเดิมยังดำเนินไปไม่หยุด โดยเฉพาะเมื่อแพลตฟอร์มสตรีมมิงใหญ่รายหนึ่งรายงานว่ามากกว่าครึ่งของผู้ชมทั่วโลกของตนรับชมอนิเมะ และจำนวนการรับชมเพิ่มขึ้นถึงสามเท่าในช่วงห้าปี
อย่างไรก็ตาม สิ่งที่เมืองและหน่วยงานท่องเที่ยวควรถามตัวเองไม่ใช่แค่ว่าจะขยาย anime fan travel อย่างไร แต่คือจะทำให้การเติบโตนี้ยั่งยืนเพียงใด การพึ่งพาอนิเมะกระแสเดียวอาจเสี่ยงต่อความผันผวน หากซีรีส์นั้นหมดความนิยม เมืองต่างๆ จึงควรใช้อนิเมะเป็นประตูเชิญชวน แล้วออกแบบประสบการณ์ท้องถิ่นอื่นมารองรับ เช่น อาหาร การเดินสำรวจชุมชน หรือกิจกรรมวัฒนธรรมร่วมสมัย เพื่อให้แฟนอนิเมะรู้สึกว่าการเดินทางของตนมีคุณค่ามากกว่าแค่การถ่ายรูปมุมดัง สุดท้ายแล้วอนิเมะเป็นเชื้อเพลิง แต่หัวใจของการท่องเที่ยวคือเรื่องราวและความสัมพันธ์ระหว่างคนกับสถานที่ หากเมืองไหนเข้าใจสิ่งนี้ได้ไว เมืองนั้นก็จะเป็นผู้ชนะในสนาม anime pilgrimage tourism ที่กำลังขยายตัวทั่วเอเชีย
