ภาษีรถยนต์ไฟฟ้าใหม่คืออะไร และทำไมทุกคนต้องสนใจ
ภาษีรถยนต์ไฟฟ้าในบริบทนี้หมายถึงโครงสร้างภาษีสรรพสามิตรและภาษีนำเข้าที่รัฐใช้กำหนดต้นทุนรถ EV นำเข้าและรถที่ผลิตในประเทศ เพื่อควบคุมราคารถ EV สร้างแต้มต่อให้ฐานการผลิตภายใน และชี้ทิศทางการลงทุนของค่ายรถในระยะยาว โดยการปรับขึ้นหรือลดภาษีแต่ละครั้งส่งผลโดยตรงต่อราคารถ EV และโอกาสเข้าถึงของผู้บริโภคที่มีงบจำกัด รัฐบาลได้มอบหมายให้กรมสรรพสามิตออกแบบโครงสร้างภาษีรถยนต์ใหม่ โดยตั้งหลักให้รถสำเร็จรูปที่นำเข้าทั้งคันเสียภาษีสูงกว่ารถที่ผลิตในประเทศครอบคลุมทั้ง BEV HEV และ PHEV มีรายงานว่าอาจเสนอให้ภาษีรถยนต์ไฟฟ้านำเข้าสำเร็จรูปขยับขึ้นไปที่ราว 30-32% และอาจเริ่มใช้ตั้งแต่เดือนตุลาคม 2569 แม้ยังไม่ใช่มติอย่างเป็นทางการ หากเกิดขึ้นจริง นี่ไม่ใช่แค่รายละเอียดทางเทคนิค แต่คือการเปลี่ยนสมการการแข่งขันทั้งตลาด EV
ทำไมรถ EV นำเข้าจากจีนถึงถูก และภาษีใหม่จะหักล้างเกมนี้อย่างไร
หัวใจของความได้เปรียบรถ EV นำเข้าจากจีนคือโครงสร้างภาษีปัจจุบัน ไม่ใช่แค่ต้นทุนโรงงาน รถเหล่านี้ได้สิทธิภาษีนำเข้า 0% ภายใต้ความตกลงการค้าเสรีอาเซียนจีน ในขณะที่รถนำเข้าจากประเทศอื่นถูกเก็บภาษีนำเข้าสูงถึง 80% ส่งให้รถจากจีนตั้งราคารถ EV ได้ต่ำกว่าคู่แข่งอย่างชัดเจน เมื่อบวกกับภาษีสรรพสามิตรที่อยู่ในระดับต่ำเพียง 2% สำหรับรุ่นที่เข้าเกณฑ์สนับสนุน หรืออัตราปกติราว 8-10% ความได้เปรียบด้านภาษีก็ชัดเจนยิ่งขึ้น ด้วยเงื่อนไขนี้ ผู้บริโภคจึงหันมาซื้อรถ EV จากจีนจำนวนมาก เพราะความคุ้มค่าและออปชันที่รถผลิตในประเทศสู้ได้ยาก ผลคือยอดขาย EV โตเร็ว แต่ประโยชน์ด้านการผลิตและการจ้างงานในประเทศกลับโตตามไม่ทัน เพราะรถส่วนใหญ่ยังเป็นการนำเข้าทั้งคัน การดันภาษีสรรพสามิตรขึ้นไปราว 30-32% จึงเป็นความพยายามจะสกัดความได้เปรียบนี้ให้สมดุลขึ้น
เมื่อภาษีเพิ่ม ราคารถ EV ขยับ ผู้บริโภคงบจำกัดโดนเต็มๆ
มุมที่ผู้บริโภคต้องมองตรงๆ คือภาษีที่เพิ่มขึ้นสุดท้ายจะถูกส่งผ่านไปที่ราคารถ EV เกือบทั้งหมด มีการประเมินว่า หากภาษีรถ EV นำเข้าจากจีนเพิ่มอีกประมาณ 30% สิ่งที่เห็นชัดคือราคาจะขยับขึ้นอย่างน้อยช่วงประมาณหนึ่งแสนสามหมื่นถึงหนึ่งแสนห้าหมื่นบาทสำหรับรถกลุ่มซิตี้คาร์ ส่งให้ราคากลุ่มนี้เข้าใกล้รถแบรนด์ญี่ปุ่นที่ผลิตหรือประกอบในประเทศมากขึ้น คำถามคือผู้ซื้อกลุ่มงบจำกัดจะตอบสนองอย่างไร ผู้ที่กำลังเล็ง EV คันแรกอาจต้องเลื่อนการตัดสินใจ เปลี่ยนไปดูรถมือสอง หรือถอยกลับไปหารถสันดาปหรือไฮบริดระดับเริ่มต้น หากราคาขยับขึ้นแรงเกินกำลังผ่อน ความตั้งใจของรัฐที่จะรักษาฐานการผลิตอาจแลกมาด้วยการชะลอการเปลี่ยนผ่านสู่ EV ของครัวเรือนรายได้ปานกลางและระดับล่าง
นโยบายรถยนต์ไทยกำลังหันจากอุดหนุนผู้ซื้อ ไปปกป้องฐานการผลิต
ทิศทางนโยบายรถยนต์ไทยชัดเจนว่ากำลังเลื่อนจุดโฟกัส จากเดิมที่เน้นอุดหนุนให้ผู้บริโภคซื้อรถยนต์ไฟฟ้า ผ่านเงินสนับสนุนและการลดภาษีในโครงการ EV 3.0 และ EV 3.5 ไปสู่การสร้างแต้มต่อให้ผู้ผลิตในประเทศแทน เหตุผลก็เพราะการเติบโตของตลาด EV ไม่ได้แปลว่าฐานการผลิต ชิ้นส่วน และการจ้างงานเติบโตตาม หากรถส่วนใหญ่ยังนำเข้าทั้งคัน ในระยะสั้น นโยบายนี้ทำให้ผู้ผลิตที่ลงทุนในประเทศโดยเฉพาะสายไฮบริดและเทคโนโลยีปล่อยคาร์บอนต่ำได้รับแรงหนุนจากโครงสร้างภาษีใหม่ ขณะที่ผู้เล่นที่เน้นนำเข้าต้องทบทวนกลยุทธ์ว่าจะยอมจ่ายภาษีเพิ่ม หรือเร่งตั้งฐานการผลิตจริงเพื่อใช้สิทธิภาษีที่ต่ำกว่า แม้นโยบายนี้จะตั้งใจสร้างสมดุล แต่ก็เปิดความเสี่ยงว่าหากออกแบบส่วนต่างภาษีไม่ดีพอ อาจได้ผลลัพธ์ครึ่งๆ กลางๆ ทั้งต่ออุตสาหกรรมและต่อผู้บริโภค
ก้าวต่อไปของตลาด EV เกมยื้อเวลา หรือโอกาสรีเซ็ตการแข่งขัน
ข้อเสนอปรับภาษีรถ EV นำเข้าจากจีนยังไม่ใช่ข้อสรุปสุดท้าย ขณะนี้มีทั้งฝ่ายที่สนับสนุนเพราะมองว่าเป็นทางเดียวจะทำให้การแข่งขันระหว่างรถผลิตในประเทศกับรถนำเข้าจากจีนใกล้เคียงกันมากขึ้น และฝ่ายที่กังวลว่าการขึ้นภาษีเร็วเกินไปจะกระทบทั้งยอดขายและแรงดึงดูดการลงทุนใหม่ สมาคมยานยนต์ไฟฟ้าไทยและสมาคมอุตสาหกรรมยานยนต์ไทยเตรียมเสนอให้รัฐบาลทบทวนจังหวะเวลาการขึ้นภาษี โดยเฉพาะช่วงรอยต่อที่ตลาด EV กำลังโตแรง ในมุมผู้บริโภคและคนทำงานในอุตสาหกรรม ประเด็นสำคัญไม่ใช่แค่จะขึ้นภาษีหรือไม่ แต่คือรัฐจะออกแบบนโยบายให้เคลียร์และคาดการณ์ได้เพียงใด หากเปลี่ยนกติกาบ่อย ผู้ประกอบการลงทุนยาก ผู้บริโภคตัดสินใจลำบาก ท้ายที่สุด นโยบายที่ดีควรทำให้ราคารถ EV ยังจับต้องได้ ขณะเดียวกันก็สร้างแรงจูงใจให้เกิดการผลิตและซัพพลายเชนในประเทศอย่างจริงจัง
