ยิ้มตามคำสั่ง: เมื่อรอยยิ้มกลายเป็นหน้ากากในโลกที่อำนาจสั่งได้

รอยยิ้มที่ไม่ไร้เดียงสาอย่างที่คิด

“รอยยิ้ม” ไม่ได้เป็นแค่สัญลักษณ์ของความสุขอีกต่อไป แต่มันคือ ภาษากายที่ตีความได้หลากหลาย เต็มไปด้วยชั้นเชิง ความคลุมเครือ และความฝืนใจที่เราอาจมองข้ามไปในชีวิตประจำวัน

นิทรรศการเดี่ยวชุดล่าสุดของ ภูมิ พีชวณิชย์ (Sauce Harrison) ภายใต้ชื่อ Smile By Order จึงเหมือนการชวนทุกคนย้อนกลับมาถามตัวเองว่า

รอยยิ้มบนหน้าของเรา…เป็นของเราเองจริงไหม หรือเป็นสิ่งที่สังคม “สั่ง” ให้แสดงออก?

Pop Surrealism สีสด…แต่เนื้อหาเจ็บลึก

Smile By Order ถูกเล่าในสไตล์ ป๊อปเซอเรียลลิสซึ่ม ที่เต็มไปด้วยสีสันจัดจ้าน คาแรคเตอร์เท่ ๆ ดีไซน์จัดเต็ม และดีเทลแน่นทั้งเสื้อผ้า ของเล่น และวัตถุต่าง ๆ

แต่นอกจากความ “มันส์ตา” แล้ว งานชุดนี้ยังอัดแน่นด้วย สัญญะและตัวอักษรคันจิ ที่ถูกจัดวางอย่างมีนัยยะ ทุกองค์ประกอบถูกคิดมาเพื่อให้เราหยุดมอง แล้วเริ่มตั้งคำถามกับโลกที่เราอยู่

ประสบการณ์ที่สั่งสมของศิลปินทำให้ภาษาภาพในงานชุดนี้ แยบคาย ลึก และเฉียบคมขึ้นอย่างชัดเจน ทั้งในมิติภาพและความคิด

จาก Exoskeleton สู่ Smile By Order: เมื่อ “เปลือก” กลายเป็น “ระบบอำนาจ”

ผลงานชุดนี้ต่อยอดมาจากนิทรรศการเดี่ยวก่อนหน้าอย่าง Exoskeleton (2023) ที่พูดถึงแนวคิด “Body under Body” หรือ ร่างกายที่เป็นเหมือนเปลือกครอบตัวตนแท้จริง

ใน Smile By Order ศิลปินขยับความคิดไปอีกขั้น เปลี่ยนโฟกัสมาที่ “รอยยิ้มในฐานะเปลือกหุ้ม” ซึ่งไม่ได้เป็นแค่ท่าทางสุภาพหรือมารยาททางสังคม แต่ถูกยกระดับไปสู่การเป็น

• โครงสร้าง ที่ครอบงำตัวตน

• กลไก ของการควบคุม

• หน้ากาก ที่ปิดทับความรู้สึกจริง

โครงเปลือกนี้ถูกขยายความเป็น “ระบบแห่งอำนาจ” ที่ฝังตัวอยู่ในหลายระดับ ตั้งแต่

• ระดับรัฐและโครงสร้างสังคม

• ระบบศีลธรรมและบรรทัดฐาน

• ไปจนถึงความสัมพันธ์ส่วนตัวและชีวิตประจำวัน

รอยยิ้มจึงไม่ใช่ความน่ารักสดใส แต่คือ เครื่องมือของการอยู่รอด การเป็นคนดีในสายตาสังคม และการแสดงออกที่ถูกกำหนดไว้ล่วงหน้า

ท้ายที่สุด งานชุดนี้ชี้ให้เห็นว่า รอยยิ้มอาจเป็นหน้ากากที่ปิดบังความอัดอั้นและตัวตนที่ถูกจำกัด ในโลกที่ทั้งร่างกายและจิตวิญญาณถูกระบบบางอย่างควบคุมอย่างแนบเนียน

ตัวละคร ปืน รีโมท และรอยยิ้มที่ถูกออกแบบมา

ผลงานเด่นในซีรีส์นี้อย่าง “The Controller”, “The Gunner” และ “Great Combination” ใช้ภาพตัวละครที่ถือ ปืน หรือ รีโมทคอนโทรล เป็นสัญลักษณ์ของโครงสร้างอำนาจ

ในภาพเหล่านี้ เราจะเห็น

• ผู้ควบคุม

• ผู้ส่งคำสั่ง

• ผู้เชื่อฟัง

ทั้งหมดถูกผูกติดเข้าด้วยกันด้วย รอยยิ้ม ที่ไม่ได้ไร้เดียงสาเลยสักนิด

• รอยยิ้มของผู้ใช้อำนาจ คือ ความสะใจและความหลงระเริงในอำนาจ

• รอยยิ้มของผู้เชื่อฟัง คือ การยอมจำนนอย่างขมขื่น แม้ปากจะยิ้มแต่ใจอาจกำลังร้องไห้

ในขณะที่ผลงานอย่าง “Joy Maker” ขยายภาพไปสู่เรื่องของ การควบคุมการรับรู้ (Perception Control) ผ่านเครื่องมืออย่าง

• การสื่อสารมวลชน

• การโฆษณา

• การล้างสมองในรูปแบบต่าง ๆ

ตัวละครที่ดูร่าเริงสดใสในภาพ กลับทำหน้าที่เหมือน เครื่องจักรกลของการสะกดจิตทางสังคม เปรียบเสมือนสื่อที่ผลิต “ความสุขตามคำสั่ง” ให้ผู้คนเสพอย่างไม่ทันรู้ตัว

เมื่อศิลปะป๊อปสะท้อนชั้นลึกของสังคม

งานในซีรีส์ Smile By Order แม้จะเต็มไปด้วยโทนสีสด คาแรคเตอร์จัดจ้าน และองค์ประกอบที่ดูสนุก แต่แก่นของมันกลับสะท้อน “ชั้นที่มองไม่เห็น” ในสังคมอย่างชัดเจน

ภายใต้โลกที่ดูเหมือนป๊อปและแฟนตาซี ศิลปินกำลังพูดถึง

• พลังของโครงสร้างที่ทำให้ผู้คนต้องฝืนยิ้ม

• การสร้างบรรทัดฐานว่าการ “ยิ้ม” คือมารยาทที่ดี แม้ในวันที่เราไม่ได้โอเคเลย

• สภาวะที่รอยยิ้มกลายเป็น หน้าที่ มากกว่าจะเป็น ความรู้สึกจากข้างใน

ในบริบทแบบนี้ รอยยิ้มจึงกลายเป็น เครื่องหมายของการปรับตัว การอยู่รอด และบางครั้งคือการยอมจำนนต่อระบบที่ใหญ่เกินจะต้านทาน

Happiness on Demand: ความสุขแบบกดสั่ง

หนึ่งในประเด็นที่ชัดเจนมากในงานชุดนี้คือแนวคิด “ความสุขตามคำสั่ง (Happiness on Demand)”

เมื่อสื่อ โซเชียลมีเดีย และคอนเทนต์รอบตัว คอยส่งสารบางอย่างมาบอกเราว่า

• แบบนี้แหละคือชีวิตที่ดี

• แบบนี้แหละคือความสุขที่ควรมี

• แบบนี้แหละคือรอยยิ้มที่ควรโพสต์

เราอาจเผลอ กดรับ “แพ็กเกจความสุขสำเร็จรูป” โดยไม่ได้ถามตัวเองเลยว่ามันตรงกับความรู้สึกจริง ๆ หรือเปล่า

ผลงานใน Smile By Order จึงไม่ใช่แค่การวิจารณ์อำนาจภายนอก แต่ยังชวนให้เรามองกลับเข้าไปข้างในว่า

• เรากำลังยิ้มเพราะรู้สึกดีจริง ๆ

• หรือเรายิ้มเพราะไม่อยากผิดจากภาพที่โลกคาดหวัง

นิทรรศการที่ชวนตั้งคำถามมากกว่าหาคำตอบ

Smile By Order โดย Sauce Harrison ถูกจัดแสดงบนชั้น 2 ของ Joyman Gallery ในกรุงเทพฯ ภายในช่วงเวลาหนึ่งเดือน เต็มไปด้วยผลงานที่ทั้งสะดุดตาและสะกิดใจไปพร้อมกัน

นี่คือนิทรรศการที่ไม่ได้คาดหวังให้คุณเดินออกมาพร้อมคำตอบสวย ๆ ว่า “แล้วเราควรยิ้มอย่างไรดี” แต่ต้องการให้คุณ

• เริ่มสังเกตรอยยิ้มของตัวเองและคนรอบข้าง

• มองเห็นโครงสร้างที่อาจซ่อนอยู่เบื้องหลังการแสดงออกเล็ก ๆ

• ถามตัวเองอย่างตรงไปตรงมาว่า รอยยิ้มไหนคือเรา และรอยยิ้มไหนคือสิ่งที่โลกบังคับให้เป็น

เพราะบางที การเริ่มต้นด้วยคำถามง่าย ๆ อย่าง

“เราอยากยิ้ม…หรือเราจำเป็นต้องยิ้ม?”

ก็อาจเป็นจุดเล็ก ๆ ที่ทำให้เรากลับมาเป็นเจ้าของใบหน้า และตัวตนของเราอย่างแท้จริงอีกครั้ง