อ่านฉลากชาไม่ออก? รวมศัพท์ลับวงการชา ที่สายดื่มต้องรู้ก่อนชิมแก้วต่อไป

เกริ่นก่อนจิบ: ทำไมต้องรู้ศัพท์ชาสายเทคนิค

หลายคนดื่มชามานาน แต่พอฟังอินฟลูฯรีวิวทีไร เจอศัพท์จีนแทรกมาทีไรเป็นต้องงงทุกที ว่าแท้จริงแล้วเขากำลังเล่ารสชาติแบบไหนกันแน่

ภาษาชาสายเทคนิค ไม่ได้มีไว้เท่ ๆ เท่านั้น แต่ช่วยให้เรา สื่อสารรสชาติและความรู้สึกจากชาได้ชัดขึ้น เข้าใจว่าทำไมชาบางตัวถึงโดนใจ บางตัวกลับทำให้ปากคอแห้งฝืดแบบงง ๆ

ต่อไปนี้คือศัพท์ชาจีนยอดฮิตที่วงการรีวิวชาชอบใช้ เวลาได้ยินจะได้ นึกภาพรสชาติและสัมผัสออกทันที

กลุ่มคำที่เกี่ยวกับ “หวาน ชุ่ม ปากไม่แห้ง”

回甘 (หุยกาน) – หวานตาม / sweet after taste

คำนี้สายชาใช้กันเยอะมาก หมายถึง ความหวานที่มา “ทีหลัง” ไม่ได้หวานตั้งแต่แรกจิบ แต่ตอนแรกจะรู้สึกขมหรือรสชาเด่นก่อน

พอชากลืนลงคอไปแล้ว น้ำชาที่เคลือบปาก ลิ้น และคอ จะค่อย ๆ ทิ้ง ความหวานติดลิ้นหรือติดคอ

• ถ้าหวานบนลิ้น คือหลังรสชาแรกจบลง จะรู้สึกหวานนุ่ม ๆ ตามมา

• ถ้าหวานที่คอ มักมาพร้อมกับความโล่งเบา เรียกว่าเหมือนชา “ชุ่มคอ”

หุยกานที่ดี มักเดินคู่มากับคำว่า 喉韵 (โหวอวิ้น) ซึ่งเป็น สัญญาณสำคัญของชาคุณภาพดี

生津 (เซิงจิน) – ขับน้ำลาย ทำให้ปากชุ่ม

เซิงจินคืออาการที่ชาไปกระตุ้นให้ น้ำลายออกมากกว่าปกติ ทำให้ในปากกับคอรู้สึกชุ่มชื้น ไม่แห้ง ไม่ฝืด

ตรงข้ามกันคือชาบางตัวที่ดื่มแล้วปากแห้งคอฝืด ซึ่งหลายคนน่าจะเคยเจอมาแล้ว

เซิงจินถือเป็นคุณสมบัติดีของชา และยังแบ่งย่อยได้อีก เช่น

• 两颊生津 – ขับน้ำลายจากกระพุ้งแก้มสองข้าง

• 齿颊生津 – ขับน้ำลายบริเวณเหงือกและริมฝีปาก

• 舌面生津 – ขับน้ำลายที่บนลิ้น

• 舌底鸣泉 – ขับน้ำลายใต้ลิ้น รู้สึกเหมือนน้ำผุดขึ้นมาเป็นส泉

ชาที่ทำให้เซิงจินชัด ๆ มักได้คะแนนดีในการประเมิน เพราะช่วยให้ปากคอชุ่มชื้นและดื่มแล้วรู้สึกสบาย

喉韵 (โหวอวิ้น) – ชุ่มคอ โล่ง ลื่น สบายลึก ๆ

โหวอวิ้นคือ ความรู้สึกสบายที่คอหลังดื่มชา มักมาพร้อมความหวานตาม (หุยกาน) ที่ยังค้างอยู่

• ถ้ารู้สึกโล่ง เบา สบายคอ

• ยิ่งความรู้สึกนี้อยู่ได้นานและชัด

นั่นคือคุณลักษณะเด่นของชาเลยทีเดียว บางคนถึงกับใช้โหวอวิ้นเป็นเกณฑ์แยก ชาธรรมดา กับ ชาดี เลยก็มี

กลุ่มคำด้านลบ: ฝืด แห้ง ดื่มยาก

锁喉 (สั่วโหว) – ฝืดคอ คอแห้ง กลืนยาก

สั่วแปลว่าล็อกหรือปิด กลายเป็นภาพ “คอถูกล็อก” หมายถึง ดื่มแล้วคอฝืด แห้ง กลืนลำบาก

เป็นลักษณะตรงข้ามกับโหวอวิ้นอย่างชัดเจน

• ชาที่สั่วโหวแรง ๆ จะรู้สึกดื่มยาก ไม่ลื่นคอ

• มักถูกมองว่าเป็นข้อเสียในการประเมินชา

水味 (สุ่ยเว่ย) – รสน้ำ จืด ไม่น่าจดจำ

คำนี้ใช้บ่นชาเบา ๆ ว่า รสชาติอ่อนเกินไปเหมือนดื่มน้ำเปล่า

• กลิ่นและรสจางจัด จนเหมือนน้ำร้อนมากกว่าชา

• บางครั้งใช้ในความหมายว่า ชานั้นขาดหุยกาน (ไม่มีหวานตาม ไม่มีความลึกของรส)

กลุ่มคำที่เล่า “เนื้อชา” ความเข้ม และสัมผัสในปาก

饱满 (เป๋าหม่าน) – รสชาติเต็มแน่น หนา ชัด

คำนี้เอาไว้ชมชาที่ รสชาติชัด แน่น มีมิติ ไม่ใช่จาง ๆ บาง ๆ

บางครั้งจะใช้คู่กับคำว่า 厚 (โฮ่ว – หนา) คือชาที่

• ดื่มแล้วรู้สึกเหมือนเนื้อชามี “ความเหนียว” (粘稠/เหนียนโฉว)

• เวลากลั้วปากหรือกลืน จะรู้สึกถึงน้ำชาที่มีเนื้อ มีน้ำหนัก

ชาที่เป๋าหม่านดี ๆ มักทำให้การดื่ม รู้สึกเต็มปากเต็มคำ มากกว่าดื่มน้ำชาบาง ๆ ผ่าน ๆ

体感 (ถีก่าน) – อาการตอบสนองของร่างกายหลังดื่มชา

ถีก่านคือ สิ่งที่ร่างกายตอบสนองหลังดื่มชา ไม่ใช่แค่รสในปาก แต่รวมถึงอาการทั้งตัว เช่น

• ขับน้ำลาย (ก็จัดอยู่ในถีก่าน)

• ขับเหงื่อ

• ปัสสาวะบ่อยขึ้น

• ใจเต้นเร็ว

• รู้สึกร้อน หรือเย็น วูบวาบ

ทั้งหมดนี้รวมกันเรียกว่า “ถีก่าน” เป็นมิติที่สายชาใช้อธิบายว่า ชานั้น มีพลัง มีปฏิกิริยากับร่างกายเราอย่างไร

入口即化 (รู่โข่วจี้ฮว่า) – ดื่มแล้วละลายในปาก / ลื่น ดื่มง่าย

โดยตรงแปลว่า “เข้าปากปุ๊บก็ละลาย” เดิมเป็นคำชมอาหาร แต่นำมาใช้กับชาในความหมายว่า

• น้ำชาดื่มง่ายมาก

• ไหลลื่น ไม่สะดุด ไม่ฝาดจัด ไม่ฝืดคอ

บางครั้งยังมาพร้อมคำว่า 油润 (โหยวรุ่น) – มันลื่น คือเนื้อชานุ่ม ลื่นคอ รู้สึกเพลินขณะดื่ม

อีกการใช้คืออธิบายการเปลี่ยนแปลงของรสชาที่ไวและชัด เช่น

• 入口即甜 (รู่โข่วจี้เถียน) – เข้าปากปุ๊บ หวานปั๊บ เปลี่ยนรสอย่างฉับพลัน

กลิ่นหอมที่ติดถ้วย ไม่ได้อยู่แค่ในน้ำชา

挂杯 (กว้าเปย) – กลิ่นที่หอมติดถ้วยชา

กว้า = แขวน, เปย = ถ้วย รวมกันหมายถึง กลิ่นชาที่ติดอยู่บนผิวถ้วยหลังดื่ม

เวลาจิบชาเสร็จแล้วลองยกถ้วยมาดมดู ถ้ายังมีกลิ่นชาอบอวลชัดเจน แบบหอมติดถ้วยอยู่ นั่นแหละคือกว้าเปย

• แสดงว่าชามีความเข้มข้นด้านกลิ่น

• มักเป็นสัญญาณของชาเกรดดี กลิ่นทน กลิ่นยาว

ศัพท์หลัก ๆ ใช้อธิบายรสชาติและความหนักเบาของชา

ในมาตรฐานการประเมินชามักใช้คำเหล่านี้เพื่อบอกระดับรส

• 浓 (หนง) – รสเข้มจัด รสชาติชัดมาก หรือมีรสบางอย่างโดดจนเกินไป

• 醇 (ฉุน) – กลมกล่อม ดื่มแล้วรู้สึกชัด แต่ไม่หนักจนดื่มยาก อยู่ในโซนสบาย

• 薄 (เป๋า) – รสอ่อน จืด ๆ คล้ายสุ่ยเว่ย หรือตรงข้ามกับคำว่า 厚 (โฮ่ว – หนา)

ส่วนรสพื้นฐานหลัก ๆ ที่ใช้กันมี 4 รส คือ

• 酸 (ซวน) – เปรี้ยว

• 甜 (เถียน) – หวาน

• 苦 (ขู่) – ขม

• 涩 (เซ่อ) – ฝาด

ลองค่อย ๆ หยิบคำเหล่านี้ไปใช้ เวลารีวิวหรือจดบันทึกชาที่ดื่ม จะช่วยให้ อธิบายรสและความรู้สึกได้ละเอียดกว่าคำว่า “อร่อยดี” หรือ “ไม่ค่อยถูกปาก” แบบลอย ๆ

สรุป: จากคนดื่มชาเฉย ๆ สู่สายชาที่อธิบายรสได้แบบมืออาชีพ

ศัพท์อย่าง หุยกาน เซิงจิน โหวอวิ้น สั่วโหว เป๋าหม่าน หรือกว้าเปย ฟังตอนแรกอาจดูไกลตัว แต่ถ้าลองผูกเข้ากับประสบการณ์ในปากและร่างกายตอนดื่มชา คุณจะเริ่ม เห็นโลกของชาในรายละเอียดที่ลึกขึ้นแบบชัดเจนมาก

คราวหน้าเวลาฟังรีวิว หรือดื่มชาเอง ลองถามตัวเองเล่น ๆ ว่า

• หลังกลืนไปแล้วมีหุยกานไหม

• ปากชุ่มแบบเซิงจินหรือเปล่า

• คอโล่งแบบโหวอวิ้น หรือกลับกลายเป็นสั่วโหว

• น้ำชาเป๋าหม่านหรือแอบบางแบบสุ่ยเว่ย

ยิ่งเราฟังภาษาของชาออกมากเท่าไหร่ แต่ละแก้วที่ดื่มก็จะมีเรื่องราวและความสนุกมากขึ้นเท่านั้น