จากคานส์สู่สายตาคอหนังไทย: ทำไม A Useful Ghost ถึงดังระเบิดบนเวทีโลก

ผีไทยบุกคานส์: รอบปฐมทัศน์ที่ใครก็พูดถึง

ท่ามกลางบรรยากาศสุดคึกคักของเทศกาลภาพยนตร์เมืองคานส์ A Useful Ghost (ผีใช้ได้ค่ะ) กลายเป็นหนึ่งในผลงานจากฝั่งไทยที่ถูกจับตามองมากที่สุด

นี่คือภาพยนตร์ยาวเรื่องแรกของรัชฏ์ภูมิ บุญบัญชาโชค ภายใต้การอำนวยการสร้างของบริษัท 185 Films ที่ไม่เพียงได้เข้าฉายในรอบปฐมทัศน์ของสายประกวด Critics Week (Semaine de la Critique) เท่านั้น

แต่ยังสามารถคว้ารางวัล AMI Paris Grand Prize รางวัลสูงสุดประจำปีของสายประกวดนี้ในเทศกาลภาพยนตร์คานส์ 2025 อีกด้วย

“ขออุทิศหนังเรื่องนี้ให้แก่ผีทุกคนในประเทศไทย ไม่ว่าจะเป็นผีที่มีประโยชน์หรือไม่ก็ตาม ผมหวังว่าหนังเรื่องนี้จะทำให้ผีเหล่านั้นถูกมองเห็น ถูกรับฟังมากขึ้น เพื่อที่จะได้มีคนพูดถึงพวกเขามากกว่าที่เคย ขอบคุณครับ”

— รัชฏ์ภูมิ บุญบัญชาโชค ขณะขึ้นรับรางวัลในสาย Semaine de la Critique

พล็อตผีสุดแปลก: จากฝุ่นมลพิษสู่ผีในเครื่องดูดฝุ่น

A Useful Ghost เป็นหนังดราม่า-คอมเมดี้เสียดสีสังคมที่เล่นใหญ่ทั้งอารมณ์และไอเดีย

เรื่องราวเล่าถึง มาร์ช (วิศรุต หิมรัตน์) ชายหนุ่มที่กำลังจมอยู่กับความเศร้าหลังการจากไปของ แนท (ใหม่ – ดาวิกา โฮร์เน่) ภรรยาของเขาที่เสียชีวิตเพราะมลพิษฝุ่นพิษ

แต่แล้วเขากลับพบว่า วิญญาณของแนทไม่ได้จากไปไหนไกล เพราะเธอได้กลับมาในรูปแบบสุดเหนือความคาดหมาย — สิงอยู่ในเครื่องดูดฝุ่น

ขณะเดียวกัน วิญญาณของคนงานก็ปรากฏตัวขึ้นมาป่วนโรงงานของแม่มาร์ช จนสร้างความวุ่นวายถึงขั้นทำให้โรงงานต้องปิดตัวชั่วคราว

ครอบครัวของมาร์ชไม่อาจยอมรับความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์กับผีในร่างเครื่องใช้ไฟฟ้าได้ง่ายๆ จึงเกิดแรงต่อต้านอย่างหนัก

แนทในร่างผีเลยต้องหาวิธีพิสูจน์ตัวเองว่าเธอไม่ใช่แค่ผีไร้จุดหมาย แต่เป็น “ผีที่มีประโยชน์” ที่ตั้งใจจะช่วยจัดการปัญหาผีๆ ในโรงงาน แลกกับการได้รับการยอมรับให้เธอและมาร์ชได้ “อยู่ด้วยกัน” ต่อไปในแบบมนุษย์กับเครื่องดูดฝุ่น

เสียงวิจารณ์จากคานส์: ผีไทยที่ทะเยอทะยานและไม่เหมือนใคร

หลังจากฉายรอบปฐมทัศน์ที่คานส์ A Useful Ghost (ผีใช้ได้ค่ะ) ได้รับเสียงชื่นชมจากนักวิจารณ์หลากหลายสำนัก

• สื่อสายภาพยนตร์รายหนึ่งยกให้เป็นผลงานเปิดตัวที่ ทะเยอทะยานและเต็มไปด้วยความซับซ้อน

• หนังถูกมองว่าเป็นการลองเสี่ยงที่ทั้ง สร้างสรรค์ แหวกขนบ และกล้าชนอย่างสุดขั้ว

ในสายตาวงการนานาชาติ A Useful Ghost จึงไม่ได้เป็นแค่หนังผีจากไทย แต่กลายเป็น ตัวแทนภาพยนตร์ไทยยุคใหม่ ที่กล้าพูด กล้าเล่น และกล้าทดลอง

ผี ฝุ่น โรงงาน: เมื่อความสยองกลายเป็นสัญญะทางสังคม

สิ่งที่ทำให้หนังเรื่องนี้โดดเด่น คือการนำองค์ประกอบเหนือธรรมชาติอย่างผี มาผสมกับโลกจริงแบบเจ็บแสบ

• ผี

• ฝุ่นมลพิษ

• โรงงาน

• อำนาจของชนชั้นนำ

ทั้งหมดถูกนำมาใช้เป็น สัญญะทางสังคม เพื่อเสียดสีโลกเสรีนิยมใหม่ (Neoliberalism) ในบริบทของเมืองไทยได้อย่างคมและลึก

นักวิจารณ์หลายเสียงมองตรงกันว่าหนังเต็มไปด้วยความคิดสร้างสรรค์ การตีความผีไม่ได้หยุดแค่ความหลอน แต่ถูกยกระดับไปเป็นเครื่องมือในการวิจารณ์ระบบที่มองข้ามคนตัวเล็กๆ และแรงงานที่ถูกทำให้ “มองไม่เห็น” ไม่ต่างจากวิญญาณ

อีกทั้งยังมีการผสมผสานโทนหนังที่ชัดเจนในแบบของรัชฏ์ภูมิ ทั้งความตลกร้าย การประชดประชัน และการเล่าเรื่องแบบเปิดพื้นที่ให้ผู้ชมได้ตีความในหลายชั้นความหมาย

หนึ่งในคำวิจารณ์จากสื่อสายหนังระบุว่า ผู้กำกับ ไม่ได้แค่หยิบโครงเรื่องสยองขวัญแบบเอเชียมาใช้ แต่ยังเล่นกับแนวคิดเรื่อง “ผี” ทั้งในมิติทางกายภาพและมิติในเชิงอุปมา เพื่อเล่าเรื่องที่เขาอยากพูดให้ชัดและทรงพลังยิ่งขึ้น

งานภาพ ตัวละคร และบรรยากาศ: ความเย็นชาที่ทิ้งแผลในใจคนดู

A Useful Ghost ถูกพูดถึงอย่างมากในฐานะหนังเสียดสีสังคมที่ใช้ทั้งภาพและพื้นที่เล่าเรื่องได้อย่างน่าสนใจ

• ผีถูกผูกโยงเข้ากับโครงสร้างอำนาจ

• ฝุ่นกลายเป็นตัวแทนของปัญหาที่สังคมเคยชิน

• โรงงานถูกใช้เป็นฉากหลังที่เต็มไปด้วยความเย็นชา เจ็บปวด และไร้ความเป็นมนุษย์

การออกแบบตัวละครให้มีมิติ ไม่ได้เป็นเพียงตัวแทนแนวคิด แต่มาพร้อมความรู้สึกจริงๆ ของมนุษย์ ทำให้ผู้ชมเชื่อมโยงกับเรื่องได้ทั้งในระดับอารมณ์และระดับการตีความสังคม

นักแสดง: เมื่อผีไม่ได้มีแค่ความหลอน แต่มีหัวใจ

ไม่ใช่แค่ตัวหนังและผู้กำกับที่ถูกพูดถึง เหล่านักแสดงของ A Useful Ghost ก็ได้เสียงชื่นชมอย่างท่วมท้นเช่นกัน

ทั้ง ใหม่ ดาวิกา และ อุ้ม วัลลภ ถ่ายทอดตัวละครออกมาได้อย่าง น่าจดจำและเต็มไปด้วยรายละเอียดทางอารมณ์

หนึ่งในคำวิจารณ์ต่างประเทศกล่าวถึงการแสดงของดาวิกาว่า เมื่อเธอสวมบทตัวละครนี้ เธอสามารถสร้างสมดุลระหว่าง ความว่างเปล่าแบบวิญญาณ และ ความเจ็บปวดลึกในฐานะมนุษย์ ได้อย่างนุ่มลึกและน่าประทับใจ

ความต่อเนื่องของหนังไทยบนเวทีโลก

การไปถึงคานส์ของ A Useful Ghost (ผีใช้ได้ค่ะ) คืออีกหนึ่งหมุดหมายสำคัญของวงการหนังไทยบนเวทีนานาชาติ

มันทำให้หลายคนนึกย้อนไปถึงผลงานไทยที่เคยสร้างชื่อในเทศกาลเดียวกันมาก่อน ทั้ง Cemetery of Splendour (รักที่ขอนแก่น) และ Uncle Boonmee Who Can Recall His Past Lives (ลุงบุญมีระลึกชาติ) ที่พาเจ้ย อภิชาตพงศ์ ไปไกลถึงรางวัลปาล์มทองคำและรางวัลระดับนานาชาติอีกมากมาย

ในเส้นทางเดียวกันนี้ A Useful Ghost จึงถูกมองว่าเป็นอีกหนึ่งบทพิสูจน์ว่า หนังไทยยังมีของ และยังมีอะไรใหม่ๆ ให้โลกได้ค้นพบ

กวาดรางวัลและเข้าชิง: เสียงตอบรับที่เกินกว่าความเป็น “หนังผี”

นอกจากรางวัล AMI Paris Grand Prize ที่คว้ามาได้แล้ว A Useful Ghost (ผีใช้ได้ค่ะ) ยังถูกจับตาในฐานะตัวเต็งบนสายประกวดอื่นๆ อีกหลายเวทีในคานส์ปีเดียวกัน

รายชื่อบางส่วนของรางวัลที่หนังมีชื่อเข้าเกี่ยวข้อง ได้แก่

• เข้าชิงรางวัล Queer Palm (มีผลงานเข้าชิงทั้งหมด 15 เรื่อง)

• เข้าชิงรางวัล Camera d’Or (กล้องทองคำ) สำหรับภาพยนตร์ขนาดยาวเรื่องแรก (มีหนังเข้าชิง 28 เรื่อง)

• เข้าชิงรางวัลของ FIPRESCI จากสมาพันธ์นักวิจารณ์นานาชาติ (มีผลงานเข้าชิง 30 เรื่อง)

การมีชื่ออยู่ในลิสต์เหล่านี้ สะท้อนให้เห็นว่าหนังไม่ได้โดดเด่นแค่ในมุมศิลปะภาพยนตร์เท่านั้น แต่ยังมีมิติทางเนื้อหาและตัวแทนของกลุ่มเสียงที่หลากหลายซึ่งทำให้ถูกพูดถึงในวงกว้าง

แล้วคนดูไทยล่ะ เมื่อไหร่จะได้ดู “ผีใช้ได้ค่ะ” ?

คำถามที่คอหนังไทยทุกคนกำลังรอคำตอบคือ เมื่อไหร่ A Useful Ghost (ผีใช้ได้ค่ะ) จะได้เข้าฉายในไทยอย่างเป็นทางการ

ณ ตอนนี้ยังไม่มีการประกาศกำหนดฉายที่แน่ชัดในประเทศ ทำได้แค่จับตาดูข่าวความคืบหน้าไปพร้อมกัน

แต่ที่แน่นอนคือ การที่หนังเรื่องนี้ไปได้ไกลถึงเวทีคานส์และคว้ารางวัลกลับมา ไม่ได้เป็นเพียงความสำเร็จของหนังหนึ่งเรื่อง แต่คือการยืนยันว่า ผู้กำกับหน้าใหม่ของไทยกำลังผลักดันวงการไปสู่ระดับสากลอย่างจริงจัง

สำหรับคนรักการดูหนัง ถ้าคุณกำลังมองหาภาพยนตร์ที่ทั้งหลอน ทั้งขำ ทั้งเสียดสีสังคมแบบเจ็บลึก A Useful Ghost (ผีใช้ได้ค่ะ) คือหนึ่งในเรื่องที่ควรเก็บลงลิสต์ทันที แล้วรอวันที่ “ผีไทยตัวนี้” ได้กลับมาให้คนไทยดูพร้อมกันบนจอใหญ่