ประเด็นไม่ใช่ห้ามเก็บ GP แต่ต้องอธิบายให้ได้
ค่า GP คือส่วนแบ่งหรือค่าธรรมเนียมที่แพลตฟอร์มเรียกเก็บจากผู้ให้บริการหรือร้านค้า โดยประเด็นกำกับดูแลครั้งนี้คือการทำให้หลักเกณฑ์คิดเงินและการปรับอัตรามีเหตุผล ตรวจสอบได้ และไม่เปิดทางให้ผู้มีอำนาจตลาดผลักภาระโดยไร้คำชี้แจง คณะกรรมการการแข่งขันทางการค้า หรือ กขค. เห็นชอบหลักการร่างประกาศเมื่อวันที่ 19 ตุลาคม 2569 และเตรียมเปิดรับฟังความเห็น 30 วัน ตั้งแต่วันที่ 21 ตุลาคมถึง 20 พฤศจิกายน ก่อนพิจารณาร่างอีกครั้ง เป้าหมายคือแพลตฟอร์มรายใหญ่ที่มีอำนาจเหนือตลาด ไม่ใช่ผู้ให้บริการทุกราย และ กขค. ย้ำว่าไม่ได้กำหนดว่าค่า GP ต้องอยู่ที่กี่เปอร์เซ็นต์ แต่กำกับให้การตั้งหรือเปลี่ยนอัตรามีโครงสร้างชัดเจนและสมเหตุสมผล นี่จึงไม่ใช่การควบคุมราคา แอป แบบสั่งลดราคาเหมารวม หากเป็นการบังคับให้เปิดเหตุผลเบื้องหลังการเรียกเก็บ

เสียงร้องเรียนชี้ปัญหาที่สะสมมานาน
เหตุที่ กขค. เร่งขยับ เพราะข้อร้องเรียนจากไรเดอร์และร้านอาหารส่วนใหญ่พูดถึงเรื่องเดียวกัน คือค่า GP ที่เปลี่ยนขึ้นโดยไม่มีคำอธิบายชัดเจน ข้อมูลร้องเรียนในธุรกิจเรียกรถและจัดส่งระบุว่า ประมาณ 90% เกี่ยวข้องกับ GP และผู้ร้องเรียนตรวจสอบไม่ได้ว่าการขึ้นค่าธรรมเนียมมีต้นทุนหรือปัจจัยใดรองรับ ในช่วงเดือนเมษายนถึงสิงหาคม 2569 แพลตฟอร์มเรียกรถรายใหญ่สามรายขึ้นค่า GP รวม 8 รอบ ประเด็นนี้ยิ่งสำคัญเพราะแพลตฟอร์มอาจเก็บค่า GP จากทั้งไรเดอร์และร้านค้าในคำสั่งซื้อเดียวกัน ขณะที่งานพ่วงหรือการรออาจมีค่าใช้จ่ายเพิ่มอีก การปล่อยให้โครงสร้างซับซ้อนแต่ไม่มีคำชี้แจงย่อมทำให้คู่ค้าประเมินรายได้และต้นทุนของตนเองได้ยาก จึงไม่น่าแปลกที่แอปเรียกรถ ค่า GP กลายเป็นข้อพิพาทหลักระหว่างแพลตฟอร์มกับคนทำงานและร้านอาหาร
ขอบเขตและเส้นตายที่ผู้ใช้ควรรู้
ร่างประกาศครอบคลุมบริการขนส่งผู้โดยสาร การจัดส่งสินค้าแบบออนดีมานด์ และบริการจัดส่งอาหาร โดยกำกับค่าบริการ 5 ประเภทที่แพลตฟอร์มเรียกเก็บ เช่น ค่าบริการ ส่วนแบ่งรายได้ ผลประโยชน์อื่น และค่ารอคอย ผู้ให้บริการต้องชี้แจงองค์ประกอบและเหตุผลของการปรับขึ้นหรือลดลง เช่น ต้นทุนดำเนินงานหรือการลงทุนด้านเทคโนโลยี ส่วนแพลตฟอร์มอีคอมเมิร์ซอย่างช้อปปี้และลาซาด้าจะอยู่ภายใต้แนวทางกำกับอีกฉบับ ไม่ควรเหมารวมว่าอยู่ในร่างประกาศเดียวกัน หากผ่านขั้นตอนตามแผน ประธาน กขค. จะลงนามภายในวันที่ 4 ธันวาคม 2569 และประกาศมีผลภายในวันที่ 18 ธันวาคม หลังลงราชกิจจานุเบกษา ขณะเดียวกัน กขค. ใช้อำนาจตามกฎหมายสั่งห้ามแพลตฟอร์มดิจิทัลรายใหญ่ขึ้น GP และค่าธรรมเนียมเป็นเวลา 6 เดือน ตั้งแต่เดือนสิงหาคม 2569 ถึงกุมภาพันธ์ 2570 พร้อมให้ส่งข้อมูลโครงสร้างค่า GP เพื่อพิจารณา
ลดค่า GP เป็นสัญญาณที่ดี แต่ผู้บริโภคยังไม่ควรคาดหวังเกินจริง
แพลตฟอร์มอีคอมเมิร์ซรายใหญ่รับปากว่าจะลดค่า GP ไม่น้อยกว่า 10% จากอัตราที่เรียกเก็บอยู่ 30–35% และส่งข้อมูลโครงสร้างค่าธรรมเนียมให้ กขค. พิจารณา ข้อมูลการปรับขึ้นที่ผ่านมาแสดงให้เห็นว่าทำไมการเปิดเผยเกณฑ์จึงจำเป็น โดยช้อปปี้ขึ้นค่า GP 10 ครั้ง รวม 433% ตั้งแต่ปี 2565 ส่วนลาซาด้าขึ้น 7 ครั้ง รวม 367% อย่างไรก็ตาม การลดค่าธรรมเนียมของแพลตฟอร์มบางกลุ่มไม่ใช่หลักประกันว่าราคาอาหารหรือค่าบริการที่ผู้บริโภคจ่ายจะลดลงทันที และร่างนี้ก็ไม่ได้ตั้งเพดาน GP สิ่งที่ผู้ใช้ควรจับตาคือแพลตฟอร์มส่งอาหาร ราคาและค่าบริการจะถูกอธิบายชัดขึ้นหรือไม่ รวมถึงผู้ขายกับไรเดอร์จะได้รับแจ้งเหตุผลก่อนเปลี่ยนเงื่อนไขหรือไม่ หากการกำกับทำให้เกิดการแข่งขันและมีทางเลือกแพลตฟอร์มหลากหลายขึ้น ผู้บริโภคก็มีโอกาสได้ประโยชน์ในระยะยาว
ข้อสรุป: ความโปร่งใสคือบททดสอบจริง
การที่ กขค. กำกับดูแลโครงสร้างค่า GP เป็นก้าวที่ควรสนับสนุน เพราะช่วยตอบโจทย์ข้อร้องเรียนเรื่องการขึ้นค่าธรรมเนียมโดยไม่ชี้แจง แต่ผลสำเร็จไม่ได้อยู่ที่การออกประกาศหรือคำมั่นลด GP เพียงอย่างเดียว ต้องดูว่าการเปิดข้อมูลทำให้คู่ค้าตรวจสอบเหตุผลได้จริง และหน่วยงานติดตามการปฏิบัติได้ต่อเนื่องหรือไม่ สำหรับร้านค้าและไรเดอร์ นี่คือโอกาสเรียกร้องเงื่อนไขที่อธิบายได้ ส่วนผู้บริโภคควรเข้าใจว่าการควบคุมราคา แอป ตามร่างนี้ไม่ได้แปลว่ารัฐจะกำหนดราคาแทนแพลตฟอร์ม หรือรับประกันว่าค่าโดยสารและราคาอาหารจะถูกลงทันที จุดยืนที่เหมาะสมจึงไม่ใช่คาดหวังปาฏิหาริย์ แต่เรียกร้องให้ทุกการเปลี่ยนค่าธรรมเนียมมีเหตุผล เปิดเผย และไม่ใช้ความได้เปรียบในตลาดเอาเปรียบคนที่พึ่งพาแพลตฟอร์ม






