ยุทธศาสตร์สุขภาพที่ต้องเริ่มจากคนทุกกลุ่ม
Medical & Wellness Hub คือแนวทางพัฒนาระบบบริการการแพทย์และสุขภาวะให้เชื่อมโยงการรักษา การป้องกันโรค งานวิจัย และภูมิปัญญาท้องถิ่น เพื่อให้ประเทศเป็นศูนย์กลางที่สร้างประโยชน์แก่ทั้งผู้รับบริการและประชาชนทั่วไป ไม่ใช่เพียงตลาดสำหรับผู้มีกำลังจ่ายสูงเท่านั้น เมื่อวันที่ 13 พฤศจิกายน 2569 พัฒนา พร้อมพัฒน์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุข นำเสนอวิสัยทัศน์ดังกล่าวในพิธีปิดการประชุม Global Wellness Summit ครั้งที่ 20 ที่ภูเก็ต จุดยืนที่ควรเป็นหัวใจของแผนคือคำประกาศว่า “สุขภาวะต้องเป็นสิทธิขั้นพื้นฐานของทุกคน ไม่ใช่สิทธิพิเศษของคนเฉพาะกลุ่ม” นี่ไม่ใช่ถ้อยคำประกอบงานประชุม แต่เป็นเกณฑ์ตัดสินความสำเร็จของยุทธศาสตร์ หากอุตสาหกรรมเติบโตแต่คนทั่วไปยังเข้าไม่ถึงบริการ แผนก็ยังไม่บรรลุเป้าหมายสำคัญ
เหตุผลที่ต้องวางแผนระยะยาวมีทั้งโอกาสและแรงกดดัน เศรษฐกิจสุขภาวะขยายตัวทั่วโลก ขณะเดียวกันระบบสุขภาพต้องรับมือโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง ปัญหาสุขภาพจิต สังคมสูงวัย และผลกระทบจากสภาพภูมิอากาศ การมองเวลเนสเป็นเพียงบริการเสริมสำหรับนักท่องเที่ยวจึงแคบเกินไป นโยบายควรเชื่อมการป้องกันโรคและการส่งเสริมสุขภาพเข้ากับชีวิตประจำวัน พร้อมรักษาหลักประกันว่าการลงทุนเชิงพาณิชย์จะไม่เบียดบังบริการพื้นฐาน

กรอบสิบปีต้องเชื่อมศูนย์กลางทั้งห้า
ยุทธศาสตร์สุขภาพช่วงปี 2025–2034 วางหมุดหมายเป็น Medical & Wellness Hub ผ่านศูนย์กลางห้าด้านที่พึ่งพากัน ได้แก่ บริการทางการแพทย์ สุขภาวะ วิชาการและวิจัย ผลิตภัณฑ์สมุนไพรและนวัตกรรม ตลอดจนการประชุมและจัดแสดงสินค้าด้านสุขภาพ โครงสร้างนี้มีเหตุผลกว่าการเร่งสร้างภาพลักษณ์ศูนย์รักษาพยาบาลระดับนานาชาติเพียงด้านเดียว เพราะคุณภาพบริการต้องอาศัยบุคลากร ความรู้ ผลิตภัณฑ์ที่ได้มาตรฐาน และพื้นที่แลกเปลี่ยนความร่วมมือไปพร้อมกัน
ความได้เปรียบที่กล่าวถึงไม่ได้มีแค่ทรัพยากรทางการแพทย์ แต่ยังรวมระบบหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้า เครือข่ายอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้านราว 1 ล้านคน และมรดกนวดไทยที่ได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นมรดกวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ของมนุษยชาติ อย่างไรก็ดี จุดแข็งเหล่านี้จะสร้างความน่าเชื่อถือได้ต่อเมื่อการแพทย์แผนไทยและภูมิปัญญาชุมชนได้รับการประเมินด้วยหลักฐานและมาตรฐานที่ตรวจสอบได้ ไม่ใช่ใช้เป็นเพียงจุดขาย การกระจายรายได้กลับสู่เกษตรกรและชุมชนผู้ดูแลภูมิปัญญาก็ต้องเป็นส่วนหนึ่งของแผน ไม่ใช่ผลพลอยได้ที่ค่อยพิจารณาภายหลัง

สามเสาหลักคือแผนปฏิบัติ ไม่ใช่คำขวัญ
กระทรวงสาธารณสุขเสนอสามเสาหลักเพื่อเปลี่ยนวิสัยทัศน์ให้เป็นงานจริง ได้แก่ ผสานภูมิปัญญาดั้งเดิมกับวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี สร้างความไว้วางใจด้วยการรับรองมาตรฐานและพัฒนาบุคลากร แล้วขยายโอกาสจากมรดกภูมิปัญญาสู่ตลาดโลกอย่างเป็นธรรม การนำการแพทย์แม่นยำ วิทยาศาสตร์ด้านการมีอายุยืนยาว สุขภาพดิจิทัล และปัญญาประดิษฐ์มาใช้จะมีคุณค่าก็ต่อเมื่อช่วยยกระดับผลลัพธ์และการเข้าถึง ไม่ใช่เพิ่มความซับซ้อนหรือทำให้บริการห่างไกลจากคนที่ต้องการ
สำหรับประชาชน ประเด็นชี้ขาดคือการขยายบริการเวลเนสและบริการมาตรฐานสากลในโรงพยาบาลรัฐต้องไม่กระทบสิทธิของคนไทย และรายได้จากผู้รับบริการต่างชาติควรกลับไปสนับสนุนการดูแลสุขภาพของประชาชน หลักนี้ควรมีตัวชี้วัดที่เปิดเผยได้ เช่น การเข้าถึงบริการของคนในพื้นที่ คุณภาพการดูแล และการนำทรัพยากรกลับมาพัฒนาระบบสาธารณะ หากไม่มีหลักฐานให้ตรวจสอบ ความกังวลว่าการผลักดันตลาดจะมาก่อนสิทธิย่อมไม่หายไปเพียงเพราะมีการประกาศเจตนารมณ์

บททดสอบต่อไปคือทำให้คำประกาศเกิดผล
การที่องค์การอนามัยโลกเลือกกรุงเทพมหานครเป็นเจ้าภาพการประชุมสุดยอดการแพทย์แผนไทยระดับโลกครั้งที่ 3 ในปี 2027 เป็นโอกาสต่อยอดบทบาทเวทีความร่วมมือระหว่างประเทศ แต่การเป็นเจ้าภาพไม่ใช่หลักฐานว่าระบบพร้อมแล้ว สิ่งที่ควรตามมาคือความร่วมมือด้านงานวิจัย การกำหนดมาตรฐานคุณภาพและความน่าเชื่อถือ และการลงทุนในนวัตกรรมสุขภาวะ ซึ่งต้องไม่ละเลยการแบ่งปันผลประโยชน์กับชุมชนเจ้าของภูมิปัญญา
ข้อเสนอจาก Global Wellness Summit จึงมีทิศทางที่น่าจับตา แต่ความสำเร็จของ Medical & Wellness Hub ไม่ควรวัดจากชื่อเสียงหรือการดึงดูดผู้รับบริการจากต่างประเทศเท่านั้น ต้องวัดด้วยว่าคนทั่วไปเข้าถึงการส่งเสริมสุขภาพและการป้องกันโรคได้ดีขึ้นเพียงใด และบริการใหม่ช่วยเสริมระบบหลักประกันสุขภาพหรือไม่ ท้ายที่สุด สุขภาวะจะเป็นสิทธิขั้นพื้นฐานได้จริงก็ต่อเมื่อยุทธศาสตร์สิบปีทำให้คุณภาพบริการ โอกาสเข้าถึง และผลประโยชน์จากการเติบโตไปถึงประชาชนอย่างเป็นธรรม







