พยากรณ์สามชั่วโมงต้องเปลี่ยนเป็นการตัดสินใจที่ทันเวลา
AI พยากรณ์ฝน คือระบบที่ใช้ปัญญาประดิษฐ์ประเมินแนวโน้มฝนในช่วงเวลาสั้นล่วงหน้า เพื่อให้หน่วยงานจัดการน้ำเตรียมการก่อนฝนตกหนักและลดความเสี่ยงน้ำท่วมในพื้นที่เมืองลุ่มต่ำ โดยกรุงเทพฯ นำการพยากรณ์ล่วงหน้า 3 ชั่วโมงมาสร้างแบบจำลองสถานการณ์น้ำ เพื่อประกอบการสั่งเปิดหรือปิดประตูระบายน้ำและควบคุมสถานีสูบน้ำอัตโนมัติ จุดแข็งของแนวทางนี้ไม่ใช่การทำนายได้ไกลที่สุด แต่คือการซื้อเวลาให้เจ้าหน้าที่เลือกจังหวะระบายน้ำได้เหมาะกับสถานการณ์ หากข้อมูลแม่นยำและส่งถึงผู้ปฏิบัติงานทัน ความเสียหายต่อบ้านเรือนและการเดินทางย่อมมีโอกาสลดลง อย่างไรก็ดี การพยากรณ์ไม่ใช่คำรับประกันว่าจะไม่ท่วม และจะมีประโยชน์จริงก็ต่อเมื่อประตู เครื่องสูบน้ำ ระบบสื่อสาร และผู้รับผิดชอบทำงานประสานกัน
เมื่อวันที่ 29 ตุลาคม ชัชชาติ สิทธิพันธุ์ ผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร กล่าวถึงทิศทางการใช้ AI และนวัตกรรมเพื่อจัดการน้ำกรุงเทพในงานด้านอนาคตของน้ำ ความจำเป็นเร่งด่วนมาจากฝนที่ตกหนักและกระจุกตัวในช่วงสั้น โดยปลายเดือนกันยายนที่ผ่านมา มีฝนสะสมเกิน 300 มิลลิเมตรภายในเวลาไม่กี่วัน ขณะที่พื้นที่รับน้ำตามธรรมชาติลดลงจากการขยายตัวของเมือง สำหรับประชาชน คุณค่าของระบบจึงอยู่ที่การตัดสินใจซึ่งเกิดก่อนน้ำเอ่อท่วม ไม่ใช่เพียงแผนที่สวยงามบนหน้าจอ

สามน้ำซ้อนกันคือโจทย์จริงของกรุงเทพฯ
การป้องกันน้ำท่วมในกรุงเทพฯ จะสำเร็จด้วยการเร่งระบายน้ำฝนอย่างเดียวไม่ได้ เพราะเมืองต้องรับมือทั้งฝนที่ตกสะสมในพื้นที่ลุ่มต่ำ น้ำเหนือที่ไหลผ่านแม่น้ำเจ้าพระยา และน้ำทะเลหนุนจากอ่าวไทย ความเสี่ยงสูงสุดเกิดเมื่อทั้งสามปัจจัยมาบรรจบกัน นี่คือเหตุผลที่ข้อมูลพยากรณ์ฝนต้องอ่านควบคู่กับระดับน้ำในแม่น้ำและทะเล การเปิดประตูระบายน้ำในเวลาที่ไม่เหมาะอาจไม่ช่วยเมือง หากภายนอกมีน้ำหนุนสูง หรือมีน้ำเหนือไหลมาถึงพร้อมกัน
กรุงเทพฯ สร้างแนวคันป้องกันน้ำท่วมยาวรวม 80 กิโลเมตรตามแม่น้ำเจ้าพระยา คลองบางกอกน้อย และคลองมหาสวัสดิ์ โดยแนวคันสูง 2.80 ถึง 3.50 เมตรจากระดับน้ำทะเลปานกลาง ช่วยลดความเสี่ยงจุดอ่อนริมแม่น้ำได้กว่า 87% ส่วนระบบจัดการน้ำฝนทำงานผ่านท่อระบายน้ำ คลอง สถานีสูบน้ำ และอุโมงค์ระบายน้ำร่วมกัน โดยจากจุดเสี่ยง 737 จุดที่สำรวจในปี 2565 แก้ไขแล้วกว่า 70% ตัวเลขเหล่านี้แสดงความคืบหน้า แต่ก็เตือนว่าการรับมือยังไม่เสร็จ โดยเฉพาะชุมชนลุ่มต่ำที่ต้องพึ่งพาการสูบน้ำและการประสานงานระหว่างหลายหน่วยงาน

ข้อมูลต้องเชื่อมจากการพยากรณ์ไปถึงประชาชน
AI จะช่วยได้มากกว่าการเฝ้าดูฝน หากแบบจำลองเชื่อมข้อมูลกับการทำงานจริงของประตูระบายน้ำและสถานีสูบน้ำ พร้อมแจ้งเตือนประชาชนในจุดเสี่ยง กรุงเทพมหานครกำลังพัฒนาการเตือนภัยเฉพาะพื้นที่ผ่าน Cell Broadcast และ LINE Alert ควบคู่กับนวัตกรรมท้องถิ่นอย่างท่อซิ่งที่ช่วยเร่งสูบน้ำออกจากชุมชนลุ่มต่ำ แนวทางนี้ควรให้ความสำคัญกับความชัดเจนของคำเตือนและเวลาที่ประชาชนมีไว้ย้ายรถ ยกของ หรือเลือกเส้นทางเดินทาง เพราะการแจ้งเตือนที่มาถึงช้า หรือไม่บอกว่าต้องทำอะไร ย่อมลดคุณค่าของการพยากรณ์
ข้อจำกัดด้านโครงสร้างพื้นฐานยังเป็นตัวแปรสำคัญ โครงการอุโมงค์ระบายน้ำที่วางแผนไว้ 13 แห่ง ก่อสร้างและเปิดใช้งานจริงแล้ว 5 แห่ง การพึ่ง AI จึงไม่ควรกลายเป็นข้ออ้างเลื่อนการลงทุนหรือแก้ปัญหาทางกายภาพ แต่ควรใช้ข้อมูลจัดลำดับจุดที่ต้องเร่งทำงาน และบริหารของที่มีอยู่ให้ตรงจังหวะมากขึ้น ขณะเดียวกัน กทม. ศึกษาตัวอย่างโครงสร้างป้องกันน้ำทะเลหนุนอย่าง Thames Barrier ในลอนดอนและ Maeslantkering ในเนเธอร์แลนด์ เพื่อเตรียมรับมือระดับน้ำทะเลอ่าวไทยที่อาจสูงขึ้นในอนาคต

ดาวเทียมและ AI ต้องเป็นความร่วมมือที่ใช้ได้จริง
การรับมือภัยพิบัติไม่ได้หยุดอยู่ในเขตเมือง เมื่อวันที่ 27 ตุลาคม คณะรัฐมนตรีเห็นชอบร่างปฏิญญากรุงเทพว่าด้วยการใช้ประโยชน์จากอวกาศเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืนในเอเชียและแปซิฟิก และเห็นชอบให้รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม หรือผู้แทน ร่วมรับรองในการประชุมระหว่างวันที่ 28–29 ตุลาคมที่กรุงเทพฯ กรอบความร่วมมือสนับสนุนการผสานเทคโนโลยีอวกาศ ข้อมูลดาวเทียม ภูมิสารสนเทศ AI และข้อมูลขนาดใหญ่ เพื่อรับมือภัยพิบัติและติดตามทรัพยากร
ทิศทางระดับภูมิภาคนี้มีความหมายต่อการจัดการน้ำกรุงเทพ เพราะข้อมูลดาวเทียมและการแลกเปลี่ยนองค์ความรู้อาจช่วยให้หน่วยงานเห็นภาพพื้นที่และความเสี่ยงกว้างกว่าขอบเขตการปกครอง แต่เทคโนโลยีจะมีคุณค่าก็ต่อเมื่อข้อมูลเข้าถึงได้ เชื่อมต่อกัน และนำไปสู่การสั่งการที่ตรวจสอบได้ ความเห็นของผู้เขียนคือ กรุงเทพฯ ควรวัดความสำเร็จของ AI จากเวลาที่ระบบช่วยให้ตัดสินใจได้เร็วขึ้น คุณภาพการแจ้งเตือน และความเสียหายที่ลดลง ไม่ใช่จากการมีเครื่องมือใหม่เพียงอย่างเดียว
AI พยากรณ์ฝนล่วงหน้า 3 ชั่วโมงจึงเป็นเครื่องมือสำคัญ แต่ไม่ใช่คำตอบครบวงจร เมืองลุ่มต่ำต้องประสานการพยากรณ์กับการระบายน้ำ การป้องกันน้ำเหนือและน้ำทะเลหนุน โครงสร้างพื้นฐาน และการสื่อสารกับประชาชน หากทำให้ทุกส่วนเชื่อมกันได้ เทคโนโลยีจะเปลี่ยนจากข้อมูลบนจอให้เป็นเวลาที่ประชาชนใช้เตรียมตัว และเป็นการจัดการน้ำที่รับมือความเสี่ยงได้จริง







