ดัชนีสุขภาวะดิจิทัลคืออะไร และทำไมตัวเลขที่สูงขึ้นยังไม่น่าพอใจ
ดัชนีสุขภาวะดิจิทัล คือเครื่องมือวัดระดับความพร้อม ความปลอดภัยออนไลน์ และคุณภาพการใช้ชีวิตบนโลกดิจิทัลของประชากร โดยประเมินทั้งทักษะดิจิทัล พฤติกรรม การสื่อสาร สิทธิและอัตลักษณ์ ความปลอดภัยและความมั่นคง รวมถึงความสัมพันธ์ที่เกิดขึ้นผ่านเทคโนโลยี เพื่อดูว่าคนใช้เทคโนโลยีอย่างมั่นคง ปลอดภัย และรับผิดชอบต่อผู้อื่นเพียงใด ผล Thailand Cyber Wellness Index 2026 ถูกจัดทำต่อเนื่องเป็นปีที่ 4 จากกลุ่มตัวอย่าง 77,492 คนทั่วประเทศ เพื่อสำรวจแนวโน้มสุขภาวะดิจิทัลและพฤติกรรมการใช้งานในระยะยาว คะแนนภาพรวมเพิ่มจาก 0.51 ในปี 2566 เป็น 0.724 ในปี 2569 สูงสุดในรอบ 4 ปี และถูกจัดอยู่ในระดับก้าวหน้า แต่การตีความตัวเลขให้ถูกต้องสำคัญกว่าการดีใจกับคะแนน เพราะดัชนีนี้กำลังบอกเราว่า แม้คนส่วนใหญ่ปรับตัวทันเทคโนโลยีแล้ว ยังมีช่องว่างด้านความปลอดภัยออนไลน์และทักษะรู้เท่าทันที่อาจย้อนกลับมาทำร้ายสุขภาวะทางใจในระยะยาว

เทคโนโลยีโตไวเกินทักษะ ช่องว่างที่กำลังกลายเป็นความเสี่ยงทางจิตใจ
ผลดัชนีสุขภาวะดิจิทัลปีนี้ชี้ชัดว่าปัญหาไม่ได้อยู่ที่การเข้าไม่ถึงเทคโนโลยี แต่คือสถานการณ์ “เทคโนโลยีโตไวเกินทักษะ” ที่กำลังสร้างแรงกดดันใหม่ให้ผู้ใช้ทุกวัย ความสามารถในการใช้งานดิจิทัลมีคะแนนเฉลี่ยสูงถึง 0.720 ขณะที่ทักษะการรู้เท่าทันดิจิทัลกลับต่ำสุดอยู่ที่ 0.653 ช่องว่างนี้สะท้อนว่าเราพิมพ์ คลิก แชร์ และโอนเงินได้คล่อง แต่ยังตั้งคำถาม ตรวจสอบข้อมูล และประเมินความเสี่ยงได้ไม่ดีพอ คำพูดของสายชล ทรัพย์มากอุดม หัวหน้าคณะผู้บริหารด้านสื่อสารองค์กร AIS จึงฟังดูตรงไปตรงมา เมื่อเธอระบุว่าประเทศต้องขยับจากการทำให้คน “เข้าถึงและใช้เทคโนโลยีเป็น” ไปสู่การสร้างให้คน “คิดเป็น ตรวจสอบเป็น ปลอดภัยเป็น และรับผิดชอบต่อผู้อื่นเป็น” เพราะทักษะเหล่านี้คือพื้นฐานสำคัญของการใช้ชีวิตในยุคที่ AI ข้อมูลข่าวสาร และภัยออนไลน์เข้ามาเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตประจำวัน ในมุมสุขภาพจิต ช่องว่างนี้หมายถึงความเสี่ยงต่อความกังวล ความหวาดระแวง และความรู้สึกไร้การควบคุม เมื่อผู้ใช้รู้ว่าตนเองอาจถูกหลอกหรือถูกใช้ข้อมูลโดยไม่รู้ตัว แต่ก็ยังไม่แน่ใจว่าจะป้องกันอย่างไร

เมื่อ 1 ใน 5 เคยเจอภัยหลอกลวงออนไลน์ ความปลอดภัยออนไลน์จึงไม่ใช่เรื่องเทคนิคอย่างเดียว
ตัวเลขที่น่ากังวลที่สุดจากดัชนีสุขภาวะดิจิทัลปีนี้คือ คนไทย 20.7% หรือประมาณ 1 ใน 5 เคยมีประสบการณ์เกี่ยวข้องกับภัยหลอกลวงออนไลน์อย่างน้อยหนึ่งรูปแบบ ทั้งลิงก์ปลอม ข้อความหลอกลวง การปลอมตัวเป็นบุคคลหรือหน่วยงาน และการชักชวนให้เปิดเผยข้อมูลหรือโอนเงิน นี่ไม่ใช่แค่สถิติอาชญากรรมดิจิทัล แต่คือรอยแผลทางใจที่กระทบความเชื่อมั่นต่อโลกออนไลน์และต่อมนุษย์ด้วยกันเอง สถานการณ์ดังกล่าวชี้ให้เห็นว่า ความปลอดภัยออนไลน์ในวันนี้ไม่ได้หมายถึงเพียงการตั้งรหัสผ่านที่คาดเดายากหรือการป้องกันมัลแวร์ แต่ต้องรวมถึง “ความปลอดภัยในการตัดสินใจ” ที่อาศัยทักษะคิดวิเคราะห์และรู้เท่าทันกลยุทธ์ของมิจฉาชีพ เมื่อผู้ใช้เคยถูกหลอกหรือเกือบถูกหลอก ความเครียดจากการระแวงทุกข้อความ ทุกสายโทรศัพท์ และทุกลิงก์ที่ส่งมา สามารถบั่นทอนความยืดหยุ่นทางใจ ทำให้คนจำนวนมากเลือกถอยห่างจากบริการดิจิทัลที่อาจมีประโยชน์ เพียงเพราะไม่แน่ใจว่าจะปลอดภัยหรือไม่

5 สถานการณ์ดิจิทัลสะท้อนช่องว่างทักษะ และผลต่อภูมิคุ้มกันทางใจ
ผล Thailand Cyber Wellness Index 2026 สรุปออกมาเป็น 5 สถานการณ์ดิจิทัลที่สะท้อนทั้งโอกาสและช่องว่างของคนแต่ละช่วงวัย ตั้งแต่เด็ก เยาวชน วัยทำงาน ไปจนถึงผู้สูงอายุ ภาพรวมสุขภาวะดิจิทัลสูงสุดในรอบ 4 ปี แต่ยังมีคนไทย 1 ใน 6 ที่อยู่ในกลุ่มต้องเร่งพัฒนาความรู้และทักษะดิจิทัลเพิ่มเติม เพื่อไม่ให้ถูกทิ้งไว้ข้างหลังและเสี่ยงต่อภัยไซเบอร์มากกว่าคนอื่น จาก 5 สถานการณ์ดิจิทัล ผลสำรวจชี้ว่าปัญหาหลักไม่ใช่การไม่มีอุปกรณ์ แต่คือ “ช่องว่างทางทักษะ” ที่แตกต่างกันในแต่ละวัย เด็ก Gen Alpha ที่เติบโตมากับเทคโนโลยีมีคะแนนสุขภาวะดิจิทัลเพียง 0.61 ต่ำกว่าค่าเฉลี่ยของประเทศ แปลว่าการคุ้นมือกับหน้าจอไม่ได้แปลว่าเข้าใจความเสี่ยงหรือจัดการความเครียดจากโลกออนไลน์ได้ดีเสมอไป เมื่อช่องว่างเหล่านี้ไม่ได้รับการอุด คนกลุ่มเสี่ยงจะเผชิญความกลัว การถูกกลั่นแกล้ง และภัยหลอกลวงออนไลน์โดยไม่มีภูมิคุ้มกันทางใจเพียงพอ ทำให้ดัชนีสุขภาวะดิจิทัลที่สูงขึ้นอาจซ่อนความเปราะบางที่มองไม่เห็น

จากข้อมูลสู่การลงมือสร้างภูมิคุ้มกันไซเบอร์ และยกระดับสุขภาวะดิจิทัลอย่างยั่งยืน
จุดแข็งของดัชนีสุขภาวะดิจิทัลครั้งนี้ไม่ใช่แค่ตัวเลข แต่คือการนำข้อมูลไปใช้จริง AIS ระบุว่าจะใช้ผลสำรวจเป็นฐานออกแบบการเรียนรู้เฉพาะกลุ่ม ทั้งเด็ก เยาวชน วัยทำงาน และผู้สูงอายุ ผ่าน Digital Health Check และหลักสูตรอุ่นใจไซเบอร์ AI Literacy เพื่อให้คนไทยค้นหาช่องว่างทักษะของตนเองและเติมเต็มอย่างตรงจุด ที่ผ่านมาองค์กรนี้ทำงานร่วมกับภาครัฐ ภาคการศึกษา ภาคธุรกิจ ครอบครัว สื่อมวลชน และพันธมิตร เพื่อเปลี่ยนข้อมูลให้กลายเป็นการลงมือทำในชีวิตจริง ในเชิงความเห็น ดัชนีสุขภาวะดิจิทัลควรถูกใช้เป็น “สัญญาณเตือนทางจิตใจ” ไม่แพ้ตัวชี้วัดด้านเทคนิค ทุกภาคส่วนควรอ่านตัวเลขเหล่านี้แล้วตั้งคำถามว่า เราได้สอนให้คนคิดเป็น ตรวจสอบเป็น และตัดสินใจอย่างปลอดภัยหรือยัง เพราะ AI จะสร้างประโยชน์ได้อย่างแท้จริง เมื่อผู้ใช้งานยังสามารถคิด ตรวจสอบ และตัดสินใจได้ด้วยตนเอง หากสังคมมองความปลอดภัยออนไลน์เป็นเรื่องของภูมิคุ้มกันทางใจพอ ๆ กับระบบป้องกันทางเทคนิค ดัชนีสุขภาวะดิจิทัลในอนาคตจะไม่ใช่แค่สูงขึ้น แต่จะสะท้อนความมั่นคงของคนในโลกดิจิทัลอย่างแท้จริง







