เปิดลิสต์ไผ่จักสานตัวท็อป เลือกให้ถูกงาน งานก็ปัง ขายก็ดี

แนะนำโลกของไผ่สำหรับงานจักสาน

งานจักสานสวย ๆ ไม่ได้มาจากฝีมืออย่างเดียว แต่ การเลือกชนิดไผ่ให้ถูกงาน คือหัวใจสำคัญที่ช่างมือโปรทุกคนรู้ดี

ในบทความนี้จะพาไปรู้จักไผ่ 4 ชนิดที่ใช้กันบ่อยในงานจักสาน ทั้งงานหยาบ งานละเอียด ไปจนถึงงานศิลป์และของฝากท้องถิ่น

ไผ่สีสุก (Si Suk Bamboo)

ไผ่สายทำมาหากินของชาวจักสาน เหมาะทั้งงานใช้เองและงานส่งออก

ลักษณะเด่นของไผ่สีสุก

• กอ: กอแน่น แตกหน่อถี่ ขยายตัวเร็ว กอค่อนข้างใหญ่ ปลูกครั้งเดียวอยู่ยาว

• ลำต้น: ขนาดกลางถึงใหญ่ ผิวเรียบ สีเขียวเข้ม–เขียวอมน้ำตาล เมื่อตากแห้งจะออกสีเหลืองทองสวย ลำตรง เปลือกบาง เนื้อเหนียว ผ่าซีกง่าย

• ใบ: ใบเรียวยาว สีเขียวเข้ม ความหนาปานกลาง ดูแข็งแรง

การใช้งานไผ่สีสุก

• ใช้ทำ งานจักสานสารพัดแบบ เช่น กระบุง กระติบข้าว เสื่อ หวดนึ่งข้าว ตะกร้า

• เหมาะสำหรับทำ ไม้ตอก มัดฟาง มัดกล่อง หรือเชือกไผ่ ในงานหัตถกรรม

• นิยมใช้ใน งานหัตถกรรมส่งออก เช่น เครื่องใช้ไม้ไผ่ ของฝาก ของที่ระลึก

ขนาดไผ่ที่นิยมใช้

• เส้นผ่านศูนย์กลางลำประมาณ 2 – 4 นิ้ว

• ความยาวลำเฉลี่ยราว 4 – 7 เมตร

จุดเด่นที่ช่างจักสานชอบ

• เปลือกบาง ผ่าง่าย เนื้อเหนียว ไม่เปราะ แตกยาก เหมาะกับการจักเป็นเส้นยาว ๆ

• เมื่อตากแดด สีเหลืองทองธรรมชาติ สวยแบบไม่ต้องแต่งเพิ่ม

• โตเร็ว ทนแล้ง ดูแลง่าย เหมาะกับเกษตรเชิงหัตถกรรมและชุมชนที่ทำอาชีพจักสาน

ไผ่บงคาย (Bong Khai Bamboo)

ไผ่พื้นเมืองสายอีสาน ที่ขึ้นชื่อเรื่องความเหนียวและความเนี้ยบ เหมาะกับงานละเอียดมาก

ลักษณะของไผ่บงคาย

• กอ: กอแน่น แตกหน่อเกาะชิดกัน กอไม่ขยายวงกว้างมาก ดูแลง่าย ไม่เปลืองพื้นที่

• ลำต้น: ขนาดเล็กถึงกลาง ผิวสีเขียวอ่อน–เขียวปนเทา เปลือกบาง เนื้อเหนียว ผ่าซีกง่าย และให้เส้นเรียบ

• ใบ: ใบเล็ก สีเขียวอมเหลือง ทรงเรียว บาง ดูโปร่งไม่ทึบ

การใช้งานที่เหมาะกับไผ่บงคาย

• ใช้ทำ งานจักสานแบบละเอียดมาก ๆ เช่น ฝาชี ตะกร้าถือ กระจาดฝีมือประณีต

• นิยมทำ ตอก มัดฟาง และเครื่องใช้ครัวเรือน เช่น หวด กระติบข้าว

• เหมาะกับการทำ ตอกข้าวเหนียวในภาคอีสาน และงานจักสานขายในตลาดชุมชน

ขนาดไผ่สำหรับงานจักสาน

• เส้นผ่านศูนย์กลางลำราว 1 – 2.5 นิ้ว

• ความยาวลำใช้งานประมาณ 2 – 5 เมตร

จุดเด่นของไผ่บงคาย

• ลำมีความเหนียวมาก ผ่าแล้ว เส้นเรียบ ไม่แตกง่าย เหมาะกับงานฝีมือประณีต

• เมื่อตากแห้งจะออกสีเหลืองอ่อน ดูสบายตา

• เป็นพันธุ์พื้นเมืองที่ทนแล้งได้ดี ปลูกและดูแลง่าย

• ถือเป็น ไผ่ประจำถิ่นของชาวอีสาน ที่ใช้สืบทอดงานจักสานจากรุ่นสู่รุ่น

ไผ่บงคายเป็นไผ่พื้นเมืองของภาคตะวันออกเฉียงเหนือ โดยเฉพาะแถบจังหวัดหนองคายและพื้นที่ใกล้เคียง จึงผูกพันกับวิถีชีวิตและหัตถกรรมท้องถิ่นอย่างแนบแน่น

ไผ่นวล (Nuan Bamboo)

สายหวานของโลกจักสาน ลำไผ่สีเหลืองนวลสวย เหมาะกับงานที่ต้องการความอ่อนช้อยและดูหรูขึ้นมาอีกระดับ

ลักษณะของไผ่นวล

• กอ: กอขนาดกลาง แตกกอโปร่ง ไม่แน่นจนทึบ

• ลำต้น: ขนาดเล็กถึงกลาง ผิวเรียบ สีเขียวอมเหลืองอ่อน พอแก่จะมีสีออกนวลหรือเหลืองทอง เปลือกบาง เนื้อเหนียวมาก สามารถจักเป็นเส้นบาง ๆ ได้โดยไม่แตก

• ใบ: ใบเล็ก ทรงเรียว ยอดบาง ทำให้ลำไผ่ดูเด่นชัด

งานที่เหมาะกับไผ่นวล

• เหมาะกับ งานจักสานละเอียด เช่น เครื่องใช้ ตะกร้า กระจาดที่เน้นความประณีต

• ใช้ทำ งานศิลปะและงานประดับตกแต่งภายใน เช่น โคมไฟ ตะเกียง เสื่อผืนเล็ก

• สามารถนำไปใช้ทำ เฟอร์นิเจอร์จักสาน หรือประยุกต์เป็นงานหวายเทียมจากไผ่ได้

ขนาดไผ่ที่ใช้บ่อย

• เส้นผ่านศูนย์กลางลำประมาณ 1 – 2 นิ้ว

• ความยาวลำเฉลี่ยราว 3 – 6 เมตร

จุดเด่นของไผ่นวล

• ลำมีสีเหลืองนวลธรรมชาติ เมื่อตากแดดสีจะยิ่งดูสวย ดูแพงขึ้นโดยไม่ต้องเคลือบเยอะ

• ผ่าแล้วให้เส้นเรียบ ต่อยาวได้ดี ไม่เปราะ ไม่แตกง่าย

• เหมาะอย่างมากสำหรับ ฝึกหัดจักสาน ทั้งงานประณีตและงานขนาดกลาง

• ปลูกง่ายในดินร่วนที่ระบายน้ำดี และชอบแสงแดดรำไร

ไผ่นวลมีความอ่อนตัวสูง จึงตอบโจทย์งานจักสานที่ต้องการความโค้งมน ลายละเอียด และความสวยงามแบบมีมิติ

ไผ่ปล้อง (Plong Bamboo)

ไผ่ท้องถิ่นลำเล็กที่หลายชุมชนใช้ทำของใช้ประจำวัน เหมาะกับงานเบา ๆ และงานของชำร่วย

ลักษณะของไผ่ปล้อง

• กอ: กอขนาดเล็กถึงกลาง แตกกอแน่น โตเร็ว ขยายตัวไว เหมาะกับคนอยากเริ่มปลูก

• ลำต้น: ลำเล็ก ปล้องยาว ผิวเรียบ สีเขียวอ่อนหรือเขียวอมเหลือง ลำตรง ผ่าซีกง่าย

• ใบ: ใบเล็ก เรียวยาว ออกแน่นบริเวณยอด

งานจักสานที่ใช้ไผ่ปล้อง

• เหมาะสำหรับ งานจักสานขนาดเล็กและน้ำหนักเบา เช่น กระจาดเล็ก ตะกร้า หวดนึ่งข้าว

• ใช้ทำ ตอกฟาง มัดกล่อง หรือเชือกไผ่ สำหรับผูกภาชนะหรือห่อของ

• ทำเป็น หัตถกรรมของชำร่วย เช่น กล่องไม้ไผ่ ถาด จาน และของฝากท้องถิ่นต่าง ๆ

ขนาดลำไผ่ที่นิยม

• เส้นผ่านศูนย์กลางลำประมาณ 0.8 – 1.5 นิ้ว

• ความยาวลำเฉลี่ยราว 2 – 4 เมตร

จุดเด่นของไผ่ปล้อง

• ลำเล็ก เปลือกบาง ผ่าง่าย และให้เส้นที่ค่อนข้างเรียบ

• โตเร็ว ดูแลง่าย เหมาะกับเกษตรกรและกลุ่มจักสานในชุมชนที่ต้องการวัตถุดิบหมุนเวียนไว

• เมื่อตากแห้ง สีลำจะออกเหลืองอ่อนนวล ดูเป็นธรรมชาติ

• ตอบโจทย์การทำ ของใช้ประจำวันและงานหัตถกรรมในระดับครัวเรือน ได้ดี

ไผ่ปล้องถือเป็นพันธุ์ท้องถิ่นที่มีเอกลักษณ์ ลำไม่ใหญ่เกินไป จึงเหมาะอย่างมากกับงานหัตถกรรมพื้นบ้านและของฝากในชุมชน

สรุป: เลือกไผ่ให้ถูก งานจักสานก็พร้อมอัปเลเวล

ถ้าดูโดยภาพรวมจะเห็นว่าแต่ละชนิดของไผ่มีบุคลิกต่างกันชัดเจน

• ไผ่สีสุก: เหมาะกับงานสารพัดแบบ ตั้งแต่ของใช้ในบ้านจนถึงงานส่งออก เน้นความแข็งแรงและสีสวย

• ไผ่บงคาย: สายงานละเอียด งานประณีต ลายแน่น เนียน เรียบ

• ไผ่นวล: สายสวยหวาน งานศิลปะ งานตกแต่ง เฟอร์นิเจอร์ และงานที่ต้องการภาพลักษณ์พรีเมียม

• ไผ่ปล้อง: สายงานเล็ก ของใช้เบา ๆ ของชำร่วย และงานในครัวเรือน

เมื่อเข้าใจจุดเด่นของแต่ละชนิดแล้ว การเลือกไผ่มาใช้ในงานจักสานหรือของฝากท้องถิ่นก็จะง่ายขึ้น และยังช่วยให้ผลงานดูสวย ทนทาน และมีเรื่องราวที่เล่าได้ในทุกชิ้นงานอีกด้วย