เริ่มจากข้อมูลที่มี ไม่ใช่ระบบราคาแพง
เอไอสำหรับเอสเอ็มอีคือการนำข้อมูลที่ธุรกิจมีอยู่มาวิเคราะห์และใช้ประกอบการตัดสินใจ เพื่อแก้ปัญหาการดำเนินงาน เพิ่มประสิทธิภาพ และหาโอกาสเติบโต โดยเริ่มจากโจทย์จริงแทนการลงทุนระบบขนาดใหญ่ตั้งแต่ต้น จุดนี้ทำให้เรื่องข้อมูลไม่ใช่เทคโนโลยีไกลตัว แต่เป็นเครื่องมือจัดการต้นทุนที่เจ้าของกิจการหยิบมาใช้ได้
เอสเอ็มอีมีบทบาทต่อเศรษฐกิจและการจ้างงาน แต่ต้องรับแรงกดดันจากหนี้ ต้นทุน และระบบหลังบ้านที่ข้อมูลมักกระจัดกระจาย จึงตัดสินใจช้าและเห็นภาพธุรกิจไม่ครบ บีดีไอเดินหน้าโครงการเดอะอัป 2026 ต่อเนื่องเป็นปีที่ 3 เพื่อช่วยผู้ประกอบการใช้ข้อมูลและเอไอรับมือโจทย์เหล่านี้ โครงการครอบคลุม 55 บริษัทในภาคการผลิต การค้า และบริการ พร้อมคาดว่าจะสร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจรวมกว่า 112 ล้านบาท ตัวเลขเหล่านี้มีความหมายก็ต่อเมื่อผู้ประกอบการนำความรู้ไปเปลี่ยนวิธีทำงาน ไม่ใช่จบลงแค่การอบรม
บทเรียนจากครัวเจ๊ง้อ: สต๊อกต้องเชื่อมกับการตัดสินใจ
ครัวเจ๊ง้อ กาญจนาภิเษก ซึ่งได้รับรางวัลเดอะอัป เบรกทรู อวอร์ด มีข้อมูลอยู่แล้วทั้งเอกสารเขียนมือ กระดาษ รูปภาพ ไฟล์สเปรดชีต ระบบขายหน้าร้าน และระบบบัญชี แต่ข้อมูลจัดซื้อกับต้นทุนอาหารยังแยกส่วน ผู้บริหารจึงต้องรอให้พนักงานรวบรวมข้อมูลก่อนตอบคำถามพื้นฐานอย่างต้นทุนปูในแต่ละวัน สำหรับร้านอาหารทะเลสด ความล่าช้าเช่นนี้ไม่ใช่เรื่องเอกสารอย่างเดียว เพราะวัตถุดิบราคาแพงและเสื่อมคุณภาพได้ ทำให้สั่งมากไปก็เงินทุนจม สั่งน้อยไปก็เสียโอกาสขาย
ทางแก้ไม่ได้เริ่มจากการซื้อระบบซับซ้อน แต่เริ่มจากให้พนักงานบันทึกข้อมูลในกูเกิลชีต แล้วนำเข้าสู่ฐานข้อมูลหลักและเชื่อมกับแอปชีตที่ปรับให้เข้ากับงานของร้าน เมื่อข้อมูลเชื่อมกัน บริษัทตรวจปริมาณวัตถุดิบ วางแผนจัดซื้อ และควบคุมการเบิกใช้ได้สะดวกขึ้น ลดความเสี่ยงจากการสั่งเกินและการสูญเสียวัตถุดิบ นี่คือบทเรียนของข้อมูลธุรกิจร้านอาหารที่สำคัญกว่าคำว่าเอไอ: ข้อมูลต้องตอบได้ว่าอะไรมีอยู่ ใช้ไปเท่าไร และควรซื้อเพิ่มเมื่อใด
เอสเอ็มอีต้องการพันธมิตร ไม่ใช่แค่เครื่องมือ
การนำข้อมูลมาใช้ให้เกิดผลต้องอาศัยคนที่ช่วยแปลงปัญหาเฉพาะกิจการให้เป็นขั้นตอนทำงานได้จริง ครัวเจ๊ง้อใช้ระบบที่พัฒนาจากเครื่องมือดิจิทัลที่เข้าถึงได้ และมีค่าใช้จ่ายระดับหลักร้อยบาทต่อเดือน โดยแบ่งปันการใช้งานได้ 10 บัญชี บริษัทเริ่มใช้ระบบที่สาขากาญจนาภิเษกตั้งแต่เดือนตุลาคม และวางแผนขยายไปสาขาสี่พระยากับพระราม 2 ในช่วงปลายปี กรณีนี้ย้ำว่าการเปลี่ยนผ่านไม่จำเป็นต้องเริ่มด้วยงบก้อนใหญ่ แต่ต้องมีข้อมูลที่เป็นระเบียบและระบบที่เข้ากับงานจริง
อีกด้านหนึ่ง ธนาคารไทยพาณิชย์จัดงานสัมมนาเอสซีบี เอสเอ็มอี เอไอ โกรท เอนจิน ที่จังหวัดขอนแก่น มีผู้ประกอบการกว่า 96 บริษัทเข้าร่วม งานเปิดพื้นที่ให้ผู้ประกอบการวิเคราะห์โจทย์ของตนและออกแบบกรณีใช้งานเอไอผ่านเวิร์กช็อป พร้อมนำเสนอโซลูชันทางการเงิน หลักสูตรพัฒนาทักษะเอไอ และเครื่องมือดิจิทัลร่วมกับพันธมิตร นี่คือบทบาทที่ควรมีของพันธมิตร: ช่วยให้ธุรกิจเลือกทางแก้และพัฒนาทักษะ ไม่ใช่ผลักเครื่องมือสำเร็จรูปให้ทุกกิจการใช้เหมือนกัน
วัดผลที่การเปลี่ยนงานประจำให้ดีขึ้น
โครงการสนับสนุนมีประโยชน์เมื่อผู้ประกอบการกลับไปใช้ข้อมูลตัดสินใจได้ต่อเนื่อง บีดีไอจัดทำแผนที่ทางข้อมูลให้ผู้เข้าร่วมใช้วางแผนพัฒนาธุรกิจด้วยข้อมูลและเอไอ ขณะที่แนวทางของธนาคารและพันธมิตรเชื่อมการเรียนรู้เข้ากับทักษะ เครื่องมือ และโซลูชันสำหรับการเติบโต แต่ผลสำเร็จไม่ควรวัดจากจำนวนคนเข้าร่วมเพียงอย่างเดียว ควรดูว่าร้านลดการสูญเสียวัตถุดิบได้หรือไม่ ผู้จัดการเห็นต้นทุนเร็วขึ้นหรือเปล่า และข้อมูลช่วยให้สั่งซื้อพอดีกับความต้องการจริงหรือไม่
กรณีครัวเจ๊ง้อแสดงให้เห็นว่าเอไอสำหรับเอสเอ็มอีไม่จำเป็นต้องเริ่มจากการใช้เอไอที่ซับซ้อน หัวใจคือจัดข้อมูลให้เชื่อมกัน เลือกปัญหาที่กระทบกำไร แล้วใช้เครื่องมือที่เหมาะกับขนาดกิจการ ส่วนพันธมิตรมีหน้าที่ลดช่องว่างด้านความรู้และช่วยให้การทดลองนำไปสู่การใช้งานจริง เมื่อสองส่วนนี้เดินควบคู่กัน ข้อมูลก็เปลี่ยนจากเอกสารที่ค้นยากเป็นฐานสำหรับตัดสินใจ เติบโตอย่างมีทิศทาง และลดต้นทุนที่ไม่จำเป็นได้






