จากผู้ใช้เทคโนโลยีสู่ผู้สร้างนวัตกรรม
Siam Silica, Siam Medica และ Siam Terra คือสามยุทธศาสตร์วิทยาศาสตร์และนวัตกรรมที่มุ่งพัฒนาคน อุตสาหกรรมสุขภาพ และเกษตรมูลค่าสูง ควบคู่กับการใช้เทคโนโลยีรับมือปัญหาสิ่งแวดล้อม เพื่อเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันของประเทศ เมื่อวันที่ 26 ตุลาคม 2569 ศ. ดร.ยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม เป็นประธานการประชุมสภานโยบาย อววน. ครั้งที่ 4/2569 ซึ่งมีมติเห็นชอบแผนงานระดับชาติ Thailand²: Nation of Master และสามเครื่องยนต์เศรษฐกิจใหม่นี้ เป้าหมายใหญ่คือเปลี่ยนประเทศจากผู้ใช้เทคโนโลยีเป็นผู้สร้างนวัตกรรม เพื่อพ้นกับดักรายได้ปานกลางอย่างยั่งยืน ทิศทางนี้น่าจับตาเพราะผูกการวิจัยเข้ากับงานและธุรกิจจริง แต่ผลลัพธ์จะขึ้นกับการทำให้เทคโนโลยีและการฝึกทักษะไปถึงคนทำงาน ไม่ใช่หยุดอยู่ที่แผนระดับชาติ
กรอบดังกล่าวจึงไม่ได้จำกัดอยู่ที่การสร้างอุตสาหกรรมใหม่ แต่ยังวางบทบาทให้การเรียนรู้ตลอดชีวิตและการยกระดับทักษะสอดคล้องกับความต้องการของงานยุคใหม่ การเชื่อมงานวิจัยกับการใช้งานจริงคือจุดชี้ขาดว่าคนทั่วไปจะได้ประโยชน์เพียงใด ทั้งในรูปโอกาสเข้าสู่อาชีพรายได้สูงขึ้นและการเพิ่มขีดความสามารถของผู้ประกอบการไทย หากหน่วยงานรัฐนำผลงานวิจัยและนวัตกรรมไปจัดซื้อจัดจ้างและใช้งานได้จริง ก็จะช่วยสร้างตลาดรองรับเทคโนโลยีที่พัฒนาขึ้นในประเทศ
ทักษะชิปและสุขภาพต้องมีทางไปสู่งานจริง
Siam Silica วางไทยไว้ในห่วงโซ่อุตสาหกรรมเซมิคอนดักเตอร์ โดยเน้นสี่ด้าน ได้แก่ โฟโตนิกส์ ชิปจัดการพลังงาน การออกแบบวงจรรวม และการบรรจุหีบห่อขั้นสูง เทคโนโลยีเหล่านี้เกี่ยวข้องตั้งแต่อุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์และยานยนต์ไฟฟ้าไปจนถึงการส่งข้อมูลและระบบพลังงาน เป้าหมายภายในปี 2573 คือสร้างสตาร์ทอัพด้านการออกแบบชิปและดึงบริษัทข้ามชาติมาตั้งศูนย์ออกแบบในไทยรวม 8 แห่ง ตัวเลขนี้เป็นหมุดหมายที่ตรวจสอบได้ แต่การมีศูนย์ออกแบบจะสร้างโอกาสให้คนในวงกว้างก็ต่อเมื่อมีหลักสูตรและเส้นทางฝึกงานที่เชื่อมกับตำแหน่งงานจริง การลงทุนในเครื่องมือและบุคลากรจึงต้องเดินคู่กัน ไม่เช่นนั้นประเทศอาจได้เพียงสถานที่ตั้งกิจการ โดยขาดคนที่พร้อมทำงานทักษะสูง
Siam Medica ใช้จุดแข็งด้านสมุนไพรและวัตถุดิบท้องถิ่นเป็นต้นทาง แล้วต่อยอดผ่านชีววิทยาสังเคราะห์ การผลิตทางชีวภาพ ผลิตภัณฑ์การรักษาขั้นสูง และเครื่องมือแพทย์ ไปถึงการแพทย์แม่นยำและบริการเวลเนส แผนยังให้ความสำคัญกับแพลตฟอร์มข้อมูลสุขภาพดิจิทัลและสิทธิประโยชน์การลงทุน เพื่อเชื่อมงานวิจัยกับธุรกิจสุขภาพ แนวทางนี้มีโอกาสเพิ่มมูลค่าให้วัตถุดิบไทยและสร้างงานเฉพาะทาง แต่ต้องทำให้การเข้าถึงข้อมูลและการพัฒนาผลิตภัณฑ์เดินหน้าได้จริง จุดแข็งของนโยบายจึงอยู่ที่การมองสุขภาพเป็นห่วงโซ่เดียว ตั้งแต่แหล่งวัตถุดิบถึงบริการรักษา ไม่ใช่แยกโครงการเป็นส่วน ๆ
เกษตรมูลค่าสูงต้องเริ่มจากปัญหาหน้างาน
Siam Terra ตั้งใจพาภาคเกษตรออกจากการขายผลผลิตทั่วไปไปสู่อาหารแห่งอนาคตและชีวภาพมูลค่าสูง ผ่านเกษตรอัจฉริยะ เทคโนโลยีชีวภาพแม่นยำ อาหารมูลค่าสูง และการผลิตทางชีวภาพ แผนที่เสนอมีทั้งพื้นที่ทดลองความร่วมมือรัฐกับเอกชนเพื่อจัดการต้นทุนและระบบน้ำ ศูนย์บริการเร่งปรับปรุงพันธุ์พืช และช่องทางเร่งรัดการขึ้นทะเบียนการกล่าวอ้างคุณประโยชน์ด้านสุขภาพของอาหารอนาคตและสมุนไพร รวมถึงโครงสร้างพื้นฐานผลิตวัคซีนสัตว์เพื่อผลักดันไทยเป็นศูนย์กลางสุขภาพสัตว์ของอาเซียน นี่เป็นการขยับจากการเพิ่มผลผลิตไปสู่การเพิ่มมูลค่าตลอดห่วงโซ่ ซึ่งมีโอกาสช่วยเกษตรกรและผู้ประกอบการได้มากกว่า หากนวัตกรรมตอบโจทย์ต้นทุน น้ำ และตลาดที่ผู้ผลิตเผชิญจริง
ข้อท้าทายคือการทำให้เกษตรกรรายย่อยเข้าถึงองค์ความรู้ เครื่องมือ และช่องทางจำหน่ายที่เกิดจากนโยบาย ไม่ใช่ให้ผลประโยชน์กระจุกอยู่กับโรงงานหรือผู้ประกอบการขนาดใหญ่ พื้นที่ทดลองและระบบบริการเบ็ดเสร็จจึงควรลดขั้นตอนและต้นทุนให้เห็นผลในทางปฏิบัติ ขณะเดียวกัน การเร่งอนุมัติผลิตภัณฑ์ต้องรักษามาตรฐานและความปลอดภัย หากทำสองเรื่องนี้ควบคู่กัน Siam Terra ก็มีโอกาสเปลี่ยนงานวิจัยเป็นรายได้ที่ต่อเนื่อง แทนที่จะเพิ่มเพียงรายการเทคโนโลยีในแผน

เซ็นเซอร์สกัดไฟป่าและบททดสอบการประสานงาน
อีกแนวทางที่แตะชีวิตประจำวันโดยตรงคือเซ็นเซอร์สกัดไฟป่า ซึ่งใช้เครื่องตรวจจับความร้อนและเซ็นเซอร์ขั้นสูงที่สถาบันวิจัยดาราศาสตร์แห่งชาติพัฒนาขึ้นเอง เพื่อเฝ้าระวังและตรวจจับจุดความร้อนให้หน่วยงานรับมือได้รวดเร็วขึ้น ข้อมูลที่รายงานระบุว่าเริ่มติดตั้งแล้ว และมีแผนนำมาใช้งานอย่างจริงจังในช่วงเดือนกุมภาพันธ์ เทคโนโลยีจะมีคุณค่าก็ต่อเมื่อข้อมูลเตือนภัยส่งถึงผู้ปฏิบัติงานทันเวลาและนำไปสู่การเข้าพื้นที่ได้จริง การติดตั้งจึงเป็นเพียงจุดเริ่มต้น ต้องมีระบบติดตามผลและการประสานงานกับหน่วยงานในพื้นที่ควบคู่กัน
ทั้งสามยุทธศาสตร์ต้องอาศัยความร่วมมือระหว่างหลายกระทรวงภายใต้สภานโยบาย อววน. ไม่ใช่ภารกิจของหน่วยงานวิทยาศาสตร์เพียงฝ่ายเดียว การประสานงานนี้เป็นทั้งจุดแข็งและบททดสอบ เพราะการพัฒนาทักษะ การลงทุนด้านสุขภาพ การยกระดับเกษตร และการจัดการไฟป่าต้องเชื่อมงบประมาณ ข้อมูล และผู้ปฏิบัติงานคนละระบบ ข้อสรุปจึงชัดเจนว่า Siam Silica, Siam Medica และ Siam Terra มีเป้าหมายครอบคลุมคนทำงาน เกษตรกร ผู้ประกอบการ และชุมชนที่เผชิญไฟป่า แต่ความสำเร็จจะวัดจากงานที่เกิดขึ้น มูลค่าที่กลับถึงผู้ผลิต และเวลาตอบสนองต่อภัยพิบัติ ไม่ใช่จากการประกาศยุทธศาสตร์เพียงอย่างเดียว






