โปรแกรมรุ่นพี่การเงิน ปั้นความมั่นใจเรื่องเงินให้เยาวชนตั้งแต่ในห้องเรียน

การศึกษาการเงิน เยาวชน คืออะไร และทำไมต้องเริ่มจากรุ่นพี่การเงิน

การศึกษาการเงิน เยาวชน คือกระบวนการเรียนรู้ที่ช่วยให้เด็กและวัยรุ่นเข้าใจการหารายได้ การใช้จ่าย การออม และการวางแผนอนาคตทางการเงินอย่างเป็นระบบ เชื่อมโยงกับชีวิตจริงและโลกดิจิทัลรอบตัว ไม่ใช่การจำสูตรดอกเบี้ยหรือทำแบบฝึกหัดตัวเลข แต่คือทักษะชีวิต การจัดการเงิน ที่ฝึกให้คิดเป็น ใช้เป็น และออมเป็นตั้งแต่ยังเรียนหนังสือ เพื่อสร้างภูมิคุ้มกันต่อแรงจูงใจการใช้จ่ายและความเสี่ยงทางการเงินที่รออยู่ข้างหน้า

จุดเปลี่ยนสำคัญคือโปรแกรมที่ใช้รุ่นพี่หรืออาสาสมัครเป็นผู้ถ่ายทอด เช่น โครงการ Fun for Fin ที่เริ่มให้ความรู้ทางการเงินกับเยาวชนในศูนย์เรียนรู้ไฟฟ้ามาตั้งแต่ปี 2565 และต่อยอดเป็นโครงการ รุ่นพี่การเงิน ในปี 2569 เชิญอาสาสมัครมากกว่า 200 คนมาปลูกฝังทักษะให้กลุ่มนักเรียนมัธยมในโรงเรียนรัฐบาล แนวคิดนี้ไม่ใช่กิจกรรมเสริมสวยหรู แต่คือการวางรากฐานเพื่อลดความเสี่ยงหนี้ครัวเรือนตั้งแต่ต้นน้ำ เพราะเด็กจำนวนมากโตมากับวัฒนธรรมซื้อของตามกระแส เติมเกม และให้ครอบครัวดึงเงินออมไปใช้โดยไม่คิดยาว

จากห้องเรียนสู่บอร์ดเกม การเงินต้องจับต้องได้และสนุก

รูปแบบการสอนการเงินแบบบรรยายหน้าชั้นเรียนพิสูจน์มาแล้วว่าสร้างแรงจูงใจได้จำกัด เด็กฟังแล้วลืม เพราะไม่เห็นภาพในชีวิตจริง โปรแกรมสอนการออมรุ่นใหม่จึงเลือกใช้กระบวนการมีส่วนร่วม ใช้บอร์ดเกมเป็นหัวใจ โครงการ รุ่นพี่การเงิน ใช้แนวคิด พี่สอนน้อง โดยอาสาสมัครที่ผ่านการอบรมจากสถาบัน W Academy ลงพื้นที่สอนผ่านบอร์ดเกมการเงิน จำลองสถานการณ์ชีวิตให้เด็กวางแผน ตัดสินใจ และเห็นผลลัพธ์จากการใช้เงินของตัวเอง วิธีนี้ทำให้เนื้อหาหนัก ๆ อย่างดอกเบี้ย สินทรัพย์ หนี้สิน กลายเป็นเรื่องที่เด็ก ม1 ยังบอกว่าสนุกและนำไปใช้ได้จริง

แกนการเรียนรู้ประกอบด้วย 7 ทักษะสำคัญ ตั้งแต่การตัดสินใจทางการเงิน การแยกความจำเป็นกับความต้องการ การเลือกซื้อสินค้า การวางแผนการออม การบริหารสินทรัพย์และหนี้สิน ไปจนถึงพื้นฐานการทำธุรกิจและการลงทุน สิ่งที่น่าสนใจคือหลักสูตรยาว 12 ชั่วโมงเต็ม มีการทำแบบทดสอบก่อนเรียนและหลังเรียน จึงวัดได้ชัดว่าความรู้ทางการเงินเฉลี่ยของเยาวชน 400 คน เพิ่มจาก 63 คะแนนเป็น 82 คะแนน หรือเพิ่มขึ้นราว 20 เปอร์เซ็นต์ นี่คือหลักฐานว่าการเรียนรู้แบบลงมือทำและมีเกมช่วย สามารถเปลี่ยนความรู้ที่ลอย ๆ ให้กลายเป็นทักษะที่จับต้องได้

คิดเป็น ใช้เป็น ออมเป็น แกนเปลี่ยนพฤติกรรม ไม่ใช่แค่เพิ่มคะแนนสอบ

หัวใจของการศึกษาการเงิน เยาวชน ในโครงการรุ่นพี่การเงินไม่ได้อยู่ที่การจำคำศัพท์ใหม่ แต่อยู่ที่การเปลี่ยนพฤติกรรมการใช้เงินในชีวิตประจำวัน แนวคิด คิดเป็น ใช้เป็น ออมเป็น ถูกออกแบบมาเพื่อกระแทกพฤติกรรมเสี่ยงที่พบจากการสำรวจ เช่น ยอมอดข้าวเพื่อเติมเกม ซื้อสินค้าตามกระแส หรือปล่อยให้ครอบครัวดึงเงินออมไปใช้โดยไม่มีแผน การเรียนรู้ผ่านรุ่นพี่ช่วยให้เด็กกล้าถาม กล้าวิจารณ์ และมองพฤติกรรมการเงินของตัวเองในกระจก โดยไม่รู้สึกว่าถูกผู้ใหญ่สอนสั่ง

โครงการนี้ยังฝึกให้เด็กทำบัญชีรายรับรายจ่าย ตั้งเป้าหมายการออม และใช้บัญชีเงินฝากแทนแค่กระปุกออมสิน ส่งผลให้เริ่มเห็นการเปลี่ยนแปลงเชิงพฤติกรรมอย่างเป็นรูปธรรม เช่น เด็กบางคนวางแผนออมเพื่อการศึกษา ไม่ใช่เพียงเพื่อซื้อของชิ้นต่อไป ผลการประเมินภาพรวมแสดงว่าระดับความรู้ทางการเงินเฉลี่ยเพิ่มจาก 63 เปอร์เซ็นต์เป็น 82 เปอร์เซ็นต์ จากกลุ่มตัวอย่าง 400 คนใน 9 โรงเรียน ซึ่งมีเยาวชนผ่านการอบรมแล้ว 860 คน หากรักษาแนวทางนี้ต่อเนื่อง คำว่า ทักษะชีวิต การจัดการเงิน จะไม่ใช่คำสวยหรู แต่คือวินัยที่ฝังแน่นตั้งแต่วัยเรียน

จากรุ่นพี่สู่ระบบนิเวศการเรียนรู้ทางการเงินตลอดชีวิต

เมื่อโครงการรุ่นพี่การเงินตั้งเป้าให้นักเรียน 1,000 คนจาก 10 โรงเรียนนำร่องได้รับความรู้ในปีแรก ก่อนขยายสู่โรงเรียนทั่วประเทศ สิ่งที่เราควรถามไม่ใช่แค่ว่าโครงการจะเดินต่ออย่างไร แต่คือสังคมพร้อมจะรับไม้ต่ออย่างไร การป้องกันหนี้ เด็ก เริ่มจากการให้เขาเข้าใจว่าหนี้คืออะไร ดอกเบี้ยทำงานอย่างไร และการตัดสินใจวันนี้จะส่งผลต่ออนาคตอย่างไร หากโรงเรียน ครู และผู้ปกครองร่วมกันต่อยอดบทเรียน ให้เด็กใช้สิ่งที่เรียนในห้องเรียนการเงินไปใช้ในบ้าน เช่น ให้ลูกช่วยวางแผนค่าใช้จ่ายครอบครัว หรือร่วมกันตั้งเป้าหมายการออม บ้านทั้งบ้านจะได้เรียนรู้ไปพร้อมกัน

คำกล่าวของผู้บริหารโครงการที่ว่า การสร้างภูมิคุ้มกันทางการเงินไม่ใช่เรื่องที่เกิดขึ้นได้ภายในวันเดียว แต่ต้องอาศัยการเรียนรู้และการฝึกฝนอย่างต่อเนื่อง เป็นคำเตือนสำคัญ เราไม่ควรหวังให้โปรแกรมสั้น ๆ แก้ปัญหาหนี้ครัวเรือนทั้งหมด แต่ควรใช้เป็นต้นแบบของระบบนิเวศการเรียนรู้ทางการเงินตั้งแต่วัยเด็กจนถึงวัยทำงาน ในโลกที่การซื้อของออนไลน์ การเติมเกม และบริการทางการเงินอยู่ใกล้แค่ปลายนิ้ว โครงการลักษณะนี้คือการติดกระดุมเม็ดแรกให้ถูกต้อง เปิดโอกาสให้เยาวชนเรียนรู้จากรุ่นพี่ตัวจริง และค่อย ๆ สร้างความมั่นใจเรื่องเงินที่ยืนระยะได้ตลอดชีวิต