เงินกู้เปลี่ยนผ่านพลังงานคืออะไร และทำไม 2 แสนล้านเพื่อ EV ถึงสำคัญ
เงินกู้เปลี่ยนผ่านพลังงาน คือกรอบวงเงินที่รัฐระดมมาเพื่อรองรับการเปลี่ยนจากพลังงานฟอสซิลไปสู่พลังงานสะอาด การพัฒนาโครงข่ายไฟฟ้า และโครงสร้างพื้นฐานชาร์จรถไฟฟ้า โดยมีเป้าหมายลดต้นทุนพลังงาน เสริมความมั่นคง และสร้างอุตสาหกรรมใหม่ที่พึ่งพาไฟฟ้าและพลังงานทดแทนแทนน้ำมัน นโยบายนี้เชื่อมโยงทั้งระบบการผลิตไฟฟ้า การขนส่ง และแรงงานที่ต้องมีทักษะใหม่เพื่อรองรับเศรษฐกิจคาร์บอนต่ำในอนาคต
สภาผู้แทนราษฎรได้อนุมัติพระราชกำหนดให้อำนาจกระทรวงการคลังกู้เงิน เพื่อแก้ไขผลกระทบจากวิกฤตด้านพลังงานและสร้างการเปลี่ยนผ่านด้านพลังงาน วงเงินไม่เกิน 400,000 ล้านบาท ภายใต้กรอบนี้ รัฐบาลแบ่งแผนงานที่ 2 วงเงิน 200,000 ล้านบาทเพื่อปรับโครงสร้างและสร้างการเปลี่ยนผ่านด้านพลังงาน โดยเน้นลดการพึ่งพาพลังงานฟอสซิล เพิ่มสัดส่วนพลังงานทดแทน พัฒนาโครงข่ายไฟฟ้า และที่สำคัญคือการส่งเสริมยานยนต์พลังงานสะอาดและโครงสร้างพื้นฐานสำหรับรถยนต์ไฟฟ้า ใจกลางของนโยบายจึงอยู่ที่คำถามว่าเงินก้อนนี้จะถูกใช้เพื่อโครงสร้างพื้นฐานชาร์จรถไฟฟ้าอย่างมีประสิทธิภาพจริงหรือไม่
แผน 2 แสนล้านสำหรับ EV เปลี่ยนสมรภูมิพลังงานและสถานีชาร์จอย่างไร
หัวใจของแผนเงินกู้ครั้งนี้อยู่ที่การจัดสรร 200,000 ล้านบาทเพื่อเร่งเปลี่ยนโครงสร้างพลังงานตามแผนงานที่ 2 โดยวางเป้าหมายชัดเจนทั้งการลดการใช้พลังงานฟอสซิล การเพิ่มพลังงานทดแทน และการพัฒนาโครงข่ายไฟฟ้าที่รองรับระบบยืดหยุ่นมากขึ้น ในมิติยานยนต์สะอาด รัฐบาลระบุว่าจะสนับสนุนรถยนต์ไฟฟ้า EV พลังงานสะอาด สถานีชาร์จไฟฟ้า และสถานีสลับแบตเตอรี่ควบคู่กันไป นี่คือการประกาศอย่างตรงไปตรงมาว่าเงินกู้เปลี่ยนผ่านพลังงานจะไม่หยุดอยู่ที่โรงไฟฟ้า แต่จะไหลไปสร้างระบบนิเวศรถไฟฟ้าเต็มวงจร
รัฐบาลยังแบ่งกรอบลงทุนออกเป็นสามด้าน ได้แก่ การลดการใช้พลังงานฟอสซิล การส่งเสริมยานยนต์สะอาด และการสร้างคนกับงานใหม่ โครงสร้างพื้นฐานชาร์จรถไฟฟ้าจึงไม่ใช่เพียงโครงการก่อสร้างสถานีชาร์จไฟฟ้า แต่ผูกกับการพัฒนาโครงข่ายไฟฟ้าและเทคโนโลยีบริหารจัดการพลังงาน การตั้ง Negative List ที่ห้ามใช้เงินกับโครงการที่ไม่เกิดผลโดยตรง เช่น การศึกษาดูงานหรือการแจกครุภัณฑ์ เป็นสัญญาณว่ารัฐต้องการให้ทุกสถานีชาร์จและสถานีสลับแบตเตอรี่ที่เกิดขึ้นต่อจากนี้มีตัวชี้วัดผลลัพธ์จริง ไม่ใช่แค่ตัวเลขบนเอกสาร
นโยบายพลังงานใหม่ลดพึ่งพาน้ำมัน นำไปสู่โครงสร้างพื้นฐานชาร์จรถไฟฟ้าที่มั่นคง
โครงสร้างพื้นฐานชาร์จรถไฟฟ้าที่ดีจะเกิดไม่ได้เลย หากระบบพลังงานยังผูกติดกับการนำเข้าน้ำมันมากกว่า 90 เปอร์เซ็นต์ การอภิปรายในสภาชี้ชัดว่าการพึ่งพาน้ำมันเช่นนี้คือการนำความมั่นคงด้านพลังงานไปแขวนกับสถานการณ์นอกประเทศ นโยบายพลังงานไทยจึงมุ่งส่งเสริมเชื้อเพลิงชีวภาพจากผลิตผลเกษตร การสำรองน้ำมันผ่านไบโอดีเซล รวมถึงการใช้รถจักรยานยนต์ไฟฟ้า เพื่อลดความเสี่ยงจากตลาดน้ำมันดิบโลก และย้ายภาระไปอยู่บนฐานพลังงานภายในประเทศมากขึ้น
ด้านไฟฟ้า แม้ประเทศจะสามารถสำรวจและผลิตก๊าซจำนวนหนึ่ง รวมถึงนำเข้าจากประเทศเพื่อนบ้านในราคาคงที่ได้ แต่ยังต้องพึ่งพาการนำเข้าแก๊สเหลวราว 30 เปอร์เซ็นต์ในการผลิตไฟฟ้าซึ่งมีต้นทุนแพง การลดค่าไฟและการยกเลิกสัญญาซื้อไฟแพงเกินจริง เป็นส่วนหนึ่งของการปรับระบบพลังงานเพื่อเปิดตลาดรับซื้อไฟเสรีและลดการผูกขาด เมื่อฐานต้นทุนไฟฟ้าถูกจัดระเบียบใหม่ การลงทุนในสถานีชาร์จไฟฟ้าและโครงสร้างพื้นฐานชาร์จรถไฟฟ้าจะมีเส้นทางที่ชัดเจนขึ้น เพราะผู้ประกอบการรู้กติกาค่าไฟและการใช้ทรัพยากรตั้งแต่ต้น
เงินกู้เปลี่ยนผ่านพลังงานไม่ใช่เช็คเปล่า แต่เป็นบททดสอบความกล้าเปลี่ยนของนโยบายพลังงานไทย
รัฐบาลประกาศชัดว่าเงินกู้ 400,000 ล้านบาทจะถูกใช้ภายใต้เป้าหมายที่ชัดเจน โปร่งใส และตรวจสอบได้ โดยทุกโครงการต้องระบุเป้าหมายและตัวชี้วัดผลสำเร็จผ่านระบบ New e-Budgeting คำกล่าวว่า “พ.ร.ก.ฉบับนี้ไม่ใช่การกู้เงินมากองไว้ และไม่ใช่การตีเช็คเปล่าให้หน่วยงานนำไปใช้โดยไม่มีกรอบ ทุกบาทมีเป้าหมาย มีหลักเกณฑ์ และต้องมีผลลัพธ์ที่วัดได้” เปรียบเสมือนสัญญาต่อสังคมว่าเงินกู้เปลี่ยนผ่านพลังงานต้องสร้างโครงสร้างพื้นฐานชาร์จรถไฟฟ้าและพลังงานสะอาดที่จับต้องได้
การตั้งกรอบการลงทุน 3 ด้านพร้อม Upskill และ Reskill แรงงาน เช่น ช่างติดตั้งและซ่อมบำรุงโซลาร์เซลล์ ช่างซ่อมบำรุงรถยนต์ไฟฟ้า แสดงว่านโยบายพลังงานไทยกำลังเดิมพันอนาคตไว้กับอุตสาหกรรมพลังงานใหม่อย่างเต็มตัว อย่างไรก็ตาม สิ่งที่ต้องจับตาคือจากวงเงิน 200,000 ล้านบาทสำหรับการเปลี่ยนผ่านพลังงาน จะมีโครงการด้าน EV สถานีชาร์จ โครงข่ายไฟฟ้า และการพัฒนาบุคลากรได้รับอนุมัติมากน้อยเพียงใด หากรัฐกล้าผลักดันโครงสร้างพื้นฐานชาร์จรถไฟฟ้าให้เป็นเครือข่ายจริง ไม่ใช่จุดเล็กๆ กระจายอยู่แบบขาดการเชื่อมต่อ เงินกู้นี้จะกลายเป็นจุดเปลี่ยนของตลาดรถไฟฟ้าและทิศทางพลังงานในระยะยาว
