โอกาสไม่ได้วัดจากจำนวนโครงการ
ดาต้าเซ็นเตอร์คือสถานที่รวบรวมระบบคอมพิวเตอร์และอุปกรณ์เครือข่าย เพื่อจัดเก็บ ประมวลผล และส่งข้อมูล โดยต้องพึ่งไฟฟ้า น้ำ และการเชื่อมต่อดิจิทัลที่ต่อเนื่อง ศูนย์ข้อมูลไทยจึงจะเป็นฐานของเศรษฐกิจดิจิทัลได้ก็ต่อเมื่อสาธารณูปโภคพร้อมใช้งานจริง ไม่ใช่มีเพียงแผนลงทุนจำนวนมาก
เมื่อวันที่ 27 ตุลาคม 2569 คณะกรรมการนโยบายการประกอบกิจการดาต้าเซ็นเตอร์เห็นชอบร่างนโยบายกำกับกิจการ เพื่อจัดระเบียบการลงทุนและสนับสนุนยุทธศาสตร์ปัญญาประดิษฐ์ โดยไม่ผลักภาระให้ประชาชน จังหวะนี้เหมาะสม เพราะการลงทุนกำลังไหลเข้ามา แต่ตัวเลขคำขอไม่ใช่หลักฐานว่าระบบไฟฟ้า น้ำ และโครงข่ายจะรองรับได้ หรือว่าผลประโยชน์จะตกถึงเศรษฐกิจไทย
ข้อมูลคณะกรรมการส่งเสริมการลงทุนระบุว่า ปี 2568 มีโครงการยื่นขอรับการส่งเสริม 36 โครงการ มูลค่ารวมประมาณ 728,000 ล้านบาท ตัวเลขนี้สะท้อนความสนใจของนักลงทุน แต่โจทย์ของไทยไม่ใช่การดึงโครงการให้มากที่สุด หากเป็นการทำให้ทุกโครงการเปลี่ยนไฟฟ้า ที่ดิน และทรัพยากรน้ำให้เป็นบริการดิจิทัล งานทักษะสูง และห่วงโซ่อุปทานในประเทศ
คู่แข่งมีจุดแข็งคนละด้าน
การแข่งขันในดาต้าเซ็นเตอร์อาเซียนไม่มีผู้ชนะที่ครอบคลุมทุกด้าน สิงคโปร์มีโครงสร้างพื้นฐานดิจิทัลที่สั่งสมมายาวนาน ทั้งจุดแลกเปลี่ยนอินเทอร์เน็ต สายเคเบิลใต้น้ำ และการเชื่อมต่อคลาวด์ จึงมีระบบนิเวศลูกค้าองค์กรที่ไทยยังต้องเร่งสร้าง แต่พื้นที่จำกัด รวมถึงข้อจำกัดด้านไฟฟ้าและน้ำ เปิดช่องให้ประเทศรอบข้างรับการขยายกำลังบางส่วน
มาเลเซีย โดยเฉพาะรัฐยะโฮร์ ได้เปรียบเรื่องพื้นที่และทำเลใกล้สิงคโปร์ เหมาะกับศูนย์ข้อมูลขนาดใหญ่ ทว่าการโตเร็วก็เพิ่มแรงกดดันต่อกำลังผลิตและระบบส่งไฟฟ้า ตลอดจนการจัดหาน้ำ อินโดนีเซียมีตลาดผู้ใช้ขนาดใหญ่และสายเคเบิลใต้น้ำจำนวนมาก แต่คุณภาพกับความครอบคลุมของโครงข่ายภายในประเทศยังไม่สม่ำเสมอ ส่วนเวียดนามมีฐานอิเล็กทรอนิกส์และอินเทอร์เน็ตภายในประเทศที่แข็งแรงขึ้น แต่ยังติดโจทย์ไฟฟ้าและการเชื่อมต่อระหว่างประเทศ
ไทยมีแต้มต่อที่ต่างออกไป คือฐานอุตสาหกรรมในเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออกและความต้องการดิจิทัลจากภาคการผลิต หากเชื่อมศูนย์ข้อมูลเข้ากับโรงงานและธุรกิจจริงได้ ก็อาจสร้างตลาดที่คู่แข่งทดแทนได้ยาก อย่างไรก็ดี การมีนิคม โรงไฟฟ้า หรือระบบน้ำในพื้นที่ไม่ได้รับประกันว่ามีกำลังสำรองและโครงข่ายส่งเพียงพอ ต้องเปิดเผยข้อมูลความพร้อมและแผนพลังงานสะอาดอย่างตรวจสอบได้
กติกาใหม่คัดคุณค่าก่อนอนุมัติ
คณะกรรมการแบ่งกิจการออกเป็น 7 ระดับตามการใช้ไฟฟ้า ตั้งแต่ไม่เกิน 0.5 เมกะวัตต์ ไปจนถึง 200 เมกะวัตต์ขึ้นไป และกำหนดแนวปฏิบัติให้เข้มข้นขึ้นตามขนาดโครงการ หลักคิดนี้สมเหตุผล เพราะศูนย์ข้อมูลขนาดใหญ่ย่อมใช้ทรัพยากรและมีผลต่อชุมชนมากกว่า จึงไม่ควรอยู่ใต้เกณฑ์เดียวกับสถานประกอบการขนาดเล็ก
โครงการใหม่ที่ยื่นเข้ามากว่า 100 แห่งต้องผ่านการกลั่นกรองและแข่งขันนำเสนอผลตอบแทนทางเศรษฐกิจก่อนเดินหน้า โดยพิจารณาว่าจะพัฒนาคน สร้างห่วงโซ่อุปทาน และเปิดโอกาสให้ธุรกิจขนาดกลางและขนาดย่อมใช้บริการได้เพียงใด นี่คือจุดเปลี่ยนจากการนับเงินลงทุนไปสู่การคัดคุณภาพ แต่การพิชชิงจะมีความหมายก็ต่อเมื่อเกณฑ์ชัด เปิดเผย และเปรียบเทียบข้อเสนอได้จริง
ผู้ประกอบการที่เปิดดำเนินการแล้วประมาณ 63 แห่ง และโครงการที่กำลังก่อสร้างอีก 20 แห่ง รวม 83 แห่ง ได้รับอนุญาตให้ดำเนินต่อ พร้อมเวลาหนึ่งปีเพื่อปรับตามแนวปฏิบัติใหม่โดยไม่ใช้กติกาย้อนหลัง ขณะเดียวกัน หน่วยงานเตรียมจัดทำมาตรฐานขั้นต่ำภายใน 8–12 เดือน ครอบคลุมการใช้ไฟฟ้า น้ำ ผังเมือง ความปลอดภัย และสิ่งแวดล้อม การผ่อนเวลาเป็นธรรม แต่ต้องตามด้วยการตรวจสอบและบทลงโทษที่ใช้ได้จริง

สาธารณูปโภคต้องคืนประโยชน์ให้คนในประเทศ
การใช้ไฟฟ้าและน้ำปริมาณมากทำให้เรื่องนี้ไม่ใช่แค่การแข่งขันระหว่างผู้ลงทุน แต่เกี่ยวข้องกับความมั่นคงของระบบและชีวิตชุมชนด้วย มาตรฐานจึงควรกำหนดให้ตรวจวัดและรายงานการใช้ทรัพยากร พร้อมจัดการผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อมและความปลอดภัยอย่างโปร่งใส หากประชาชนต้องรับแรงกดดันจากสาธารณูปโภค แต่ไม่มีงานหรือบริการในประเทศเพิ่มขึ้น ก็ยากจะเรียกว่าการลงทุนสร้างมูลค่า
รัฐบาลควรวัดผลจากกำลังประมวลผลที่เปิดให้บริการจริง การใช้ไฟฟ้า การจ้างบุคลากรไทย การจัดซื้อสินค้าและบริการในประเทศ และรายได้จากบริการดิจิทัล ไม่ใช่เพียงยอดคำขอลงทุน การจัดทำฐานข้อมูลตำแหน่ง สถานะ และการใช้ทรัพยากร รวมถึงศูนย์บริการเบ็ดเสร็จสำหรับนักลงทุน จะช่วยทั้งวางแผนระบบสาธารณูปโภคและลดความไม่แน่นอนในการอนุมัติ
ข้อสรุปคือไทยมีโอกาสชิงตำแหน่งสำคัญในภูมิภาค หากใช้ฐานอุตสาหกรรมเป็นจุดเชื่อมระหว่างข้อมูลกับการผลิต และทำให้ไฟฟ้า น้ำ โครงข่ายดิจิทัล และพลังงานสะอาดเดินหน้าไปพร้อมกัน กติกาพิชชิงจะสร้างมูลค่าเพิ่มได้ก็ต่อเมื่อคัดโครงการจากผลประโยชน์ที่พิสูจน์ได้ หากทำได้ ศูนย์ข้อมูลจะเป็นโครงสร้างพื้นฐานดิจิทัลที่หนุนเศรษฐกิจ ไม่ใช่เพียงผู้ใช้ทรัพยากรรายใหญ่







