อายุยืนด้วยจิตใจ คืออะไร และทำไมเรื่องนี้สำคัญ
อายุยืนด้วยจิตใจ คือวิธีมองชีวิตที่เชื่อว่าความอ่อนเยาว์ของใจ การคิดบวก และการดูแลอารมณ์ของตนเอง มีพลังต่อสุขภาพกายและการแก่อย่างมีความสุขพอๆ กับการออกกำลังกายและโภชนาการที่ดี เป็นการยอมรับความเสื่อมตามวัยแต่ไม่ยอมให้ความกลัว ความเครียด และความรู้สึกไร้ค่าเข้ามาควบคุมคุณภาพชีวิตในแต่ละวัน กรณีของแม่โย ทัศน์วรรณ วัย 75 ปี คือภาพชัดของแนวคิดนี้ เธอยังขับรถเอง ทำงานต่อเนื่อง ดูแลตัวเอง และใช้ทุกวันให้มีคุณค่าที่สุด สังขารยอมรับว่าแก่ แต่ใจเธอไม่ยอมแก่ตาม เธอเลือกมองความแก่ว่าเป็นสิทธิพิเศษของคนที่ได้ใช้ชีวิตมายาวนานมากกว่าจะเป็นคำสาปของวัยทอง สุขภาพจิตในวัยทองจึงไม่ใช่เรื่องรอง แต่คือฐานที่ทำให้เธอยังลุกขึ้นมาทำงานและหัวเราะกับชีวิตได้ทุกเช้า ซึ่งคือหัวใจของการแก่อย่างมีความสุขและอายุยืนด้วยจิตใจแท้จริง
จากลูกเป็ดขี้เหร่สู่หญิงแกร่งวัย 75 ความเครียดเป็นยาพิษ ไม่ใช่เพื่อนร่วมวัยทอง
แม่โยไม่เคยแต่งเรื่องชีวิตให้ดูสวยหรู เธอเล่าว่าเคยถูกเรียกว่าเป็นลูกเป็ดขี้เหร่ และต้องเป็นคุณแม่เลี้ยงเดี่ยวในยุคที่สังคมยังไม่คุ้นกับคำนี้ แต่สิ่งที่เธอเลือกคือไม่ให้ความทุกข์มีอำนาจเหนือชีวิต เธอบอกชัดว่าความเครียดเป็นยาพิษสำหรับร่างกาย เธอรักร่างกายของตัวเอง จึงไม่ยอมเอาเวลาไปหมกมุ่นกับเรื่องที่ทำอะไรไม่ได้แล้ว นี่คือความยืดหยุ่นทางอารมณ์ที่น่าเรียนรู้ แทนที่จะถามซ้ำว่า“ทำไมต้องเป็นฉัน”เธอกลับเปลี่ยนคำถามเป็น“เรื่องนี้จะทำอะไรฉันไม่ได้” เธอรู้ว่าความเครียดนำมาซึ่งโรคและการสูญเสียอีกมาก จึงเลือกตัดวงจรคิดวนซ้ำ ตั้งใจทำมาหากินและใช้แรงกายแรงใจให้เกิดผลงอกเงยมากกว่าใส่พลังไปกับการน้อยใจชีวิต แบบอย่างนี้คือการดูแลสุขภาพจิตในวัยทองด้วยการกล้าปล่อยวาง ไม่ใช่กลบเกลื่อน
ทำงานต่อเนื่องเพราะยังมีแรงใจ ไม่ใช่เพราะกลัวไม่มีงาน
ในวัยที่ใครหลายคนรอเกษียณ แม่โยกลับบอกว่ารับงานไปเรื่อยๆ จนกว่าจะไม่ไหว เธอไม่เคยกลัวว่าจะไม่มีงาน เพราะตลอดชีวิตเธอทำตัวให้คนอยากร่วมงานด้วย ทั้งความตรงต่อเวลา ความรับผิดชอบ และวินัยในกองถ่ายที่เป๊ะจนไม่มีใครต้องมาปวดหัวแทนเธอ น่าสังเกตว่าความมั่นคงของเธอไม่ได้ตั้งอยู่บนโชค แต่บนทัศนคติแบบนักสู้ เธอเริ่มจากไม่มีบ้านเป็นของตัวเอง และตั้งใจว่าเงินค่าจ้างก้อนแรกต้องกลายเป็นดาวน์บ้าน เธอเล่าว่า“เงินที่จ้างก้อนแรกต้องไปดาวน์บ้านก่อน 10,000 บาทเมื่อ 50-60 กว่าปี สมัยนั้นเยอะมากๆ” นี่คือการใช้เป้าหมายชีวิตพยุงใจให้เดินหน้า ทำงานจึงไม่ใช่ภาระ แต่เป็นหลักยึด ให้ความภูมิใจและความหมายกับแต่ละวัน ทำให้การแก่อย่างมีความสุขมีพื้นฐานจากความรู้สึกว่าตัวเองยังมีประโยชน์
เมื่อบ้านไม่ใช่ที่รอความเหงา แต่เป็นพื้นที่สร้างสมาธิและความสุข
ภาพคนแก่เหงาๆ นั่งรอลูกหลานกลับบ้านไม่ใช่เรื่องที่แม่โยยอมรับ เธอพูดตรงว่า คนที่บ่นว่าเหงา ทั้งที่เวลายังมีมากมายให้ทำอะไรตั้งเยอะแยะ แม่โยเลือกใช้บ้านเป็นพื้นที่สร้างสมาธิและความสุข เธออ่านหนังสือฝีมือ วาดรูป ถักผ้าห่มหรือผ้าปูที่นอน แม้เป็นหนังสือภาษาญี่ปุ่นหรือภาษาอื่นที่ไม่ใช่ภาษาไทย เธอก็ดูจากรูปและแบบฝีมือ ทำไปมีสมาธิและมีความสุข นี่คือบทเรียนเรื่องอายุยืนด้วยจิตใจที่สำคัญ ความยืดหยุ่นทางอารมณ์ไม่ได้มาจากการหนีปัญหา แต่มาจากการสร้างโลกเล็กๆ ที่เราเป็นเจ้าของได้ ชิ้นงานแต่ละชิ้นคือหลักฐานว่าชีวิตยังเคลื่อนไหว สมองยังคิด มือยังทำได้ การแก่อย่างมีความสุขจึงผูกกับการใช้เวลาอย่างมีความหมาย มากกว่าการนับชั่วโมงรอคนอื่นมาเติมความสุขให้
แก่ได้แต่ใจอย่าแก่ เปลี่ยนความคิดต่อคำว่าแก่เพื่อยืดอายุความสุข
หัวใจของชีวิตแม่โยอยู่ในประโยคเดียว“แก่ได้แต่ใจอย่าแก่” เธอไม่ปฏิเสธความจริงของการเกิด แก่ เจ็บ ตาย แต่ตั้งคำถามว่าถ้าหนีไม่พ้น แล้วเราจะใช้เวลาในวงเล็บนี้อย่างไร เธอไม่กลัวแก่ เพราะมองว่าการได้แก่คือสิทธิพิเศษของคนที่อยู่มานานพอจะเรียนรู้โลก ต่อให้เธอทำศัลยกรรมให้หน้าตาดูชุ่มชื่นขึ้นบ้าง เธอก็รู้แก่ใจว่าความสวยที่แท้คือความสุขจากข้างใน ถ้าข้างในเต็มไปด้วยความคิดลบ ชอบตำหนิตัวเองและคนอื่น ผิวพรรณก็ไม่เปล่ง แม้ใบหน้าจะถูกแต่งให้ตึงเพียงใด เธอยังรักษาความเป็นคนสนุก รักเด็ก คุยกับคนรุ่นไหนก็ได้ ไม่ทำตัวเป็นผู้ใหญ่ที่เดินมาแล้วทุกคนต้องเงียบ นี่คือทัศนคติของคนที่เลือกจะเติบโตทางใจ ไม่ใช่แค่แก่ไปตามเลขอายุ สุขภาพจิตในวัยทองจึงไม่ใช่เรื่องน่าเศร้า แต่คือช่วงเวลาที่คนเราจะได้ใช้ประสบการณ์ทั้งชีวิตมาสร้างเวอร์ชันที่เบาสบายขึ้นของตัวเอง