Wellness ต้องเป็นมากกว่าธุรกิจท่องเที่ยว
เศรษฐกิจสุขภาพคือระบบธุรกิจและเทคโนโลยีที่มุ่งป้องกันโรค ส่งเสริมสุขภาวะ และพัฒนาผลิตภัณฑ์กับบริการทางการแพทย์ให้มีมูลค่าสูงขึ้น โดยเชื่อมตั้งแต่เกษตร วิทยาศาสตร์ และการผลิต ไปจนถึงการดูแลผู้คน
นี่คือกรอบคิดที่ ศ.ดร.ยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัย และนวัตกรรม นำเสนอบนเวที Thailand HealthTech NEXT ซึ่งจัดโดยธนาคารทิสโก้ โดยเสนอให้ Wellness Economy เป็นเครื่องยนต์การเติบโตใหม่ ไม่ใช่เพียงตลาดสปา โรงแรม หรือการท่องเที่ยวเชิงสุขภาพ จุดแข็งของแนวทางนี้คือไม่ต้องเริ่มจากอุตสาหกรรมที่ไม่มีฐานรองรับ แต่ยกระดับสิ่งที่มีอยู่แล้ว ทั้งเกษตร การแพทย์ การผลิต การท่องเที่ยว และบุคลากรวิทยาศาสตร์ ให้สร้างสินค้าและบริการที่มีมูลค่าเพิ่ม
เหตุผลที่ต้องเร่งคิดใหม่ชัดเจนขึ้นเมื่อสังคมสูงวัยทำให้ผลิตภาพแรงงานและภาระค่ารักษากลายเป็นโจทย์หนัก ขณะที่อุตสาหกรรมเดิมแข่งขันรุนแรงขึ้นและไม่อาจอาศัยแรงงานราคาถูกเป็นแต้มต่อได้อีก การขยายอุตสาหกรรม Wellness จึงควรวัดทั้งรายได้ใหม่และผลที่ประชาชนสัมผัสได้ เช่น สุขภาพดีขึ้น เจ็บป่วยน้อยลง และมีโอกาสยกระดับหรือเปลี่ยนทักษะเพื่อเข้าสู่งานมูลค่าสูง
ต่อยอดจากวัตถุดิบสู่การแพทย์และเทคโนโลยี
การทำให้แนวคิดนี้เกิดผลต้องเดินสองทางพร้อมกัน ทางแรกคือใช้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีเพิ่มผลิตภาพในเกษตร การผลิต และบริการ อีกทางคือสร้างเครื่องยนต์เติบโตใหม่จากฐานความสามารถเดิม ตัวอย่างเกษตรมูลค่าสูงมีทั้งสมุนไพร เวชสำอาง และอาหารทางการแพทย์ ส่วนภาคอุตสาหกรรมต่อยอดไปสู่วัคซีน เครื่องมือแพทย์ เทคโนโลยีชีวภาพ และการรักษาขั้นสูง ขณะที่บริการครอบคลุมการแพทย์ทางไกล การแพทย์แม่นยำ และการท่องเที่ยวเชิงสุขภาพ
ความหมายของอุตสาหกรรม Wellness จึงกว้างกว่าภาพบริการปลายทาง เพราะรวมการป้องกันโรค ยาและวัคซีน การวิเคราะห์พันธุกรรม อาหารสุขภาพ อิเล็กทรอนิกส์ และ AI ไว้ในห่วงโซ่เดียว นวัตกรรมสุขภาพที่มีโอกาสเติบโตจึงต้องเชื่อมวัตถุดิบเกษตรกับงานวิจัย การผลิต และตลาดทางการแพทย์ ไม่ใช่ขายวัตถุดิบหรือบริการแยกส่วน
AI การแพทย์ก็ไม่ควรถูกมองเป็นซอฟต์แวร์ลอยตัว อุปกรณ์สวมใส่ติดตามสุขภาพหนึ่งชิ้นต้องอาศัยเซนเซอร์ เซมิคอนดักเตอร์ การสื่อสารไร้สาย แบตเตอรี่ และ AI การสร้างความต้องการจากตลาดสุขภาพจึงอาจผลักให้บริษัทในประเทศออกแบบผลิตภัณฑ์และพัฒนาเทคโนโลยีเอง แทนการนำเข้าอุปกรณ์สำเร็จรูปเพียงอย่างเดียว
จากผู้ใช้เทคโนโลยีสู่เจ้าของนวัตกรรม
การใช้ Wellness เป็นตลาดนำมีเหตุผลเชิงอุตสาหกรรม เพราะความต้องการด้านสุขภาพสามารถดึงเทคโนโลยีหลายแขนงเข้ามาร่วมกัน ทั้งชีวภาพ วัสดุขั้นสูง อิเล็กทรอนิกส์ และปัญญาประดิษฐ์ แนวคิดโครงการเรือธงสามส่วนสะท้อนการแบ่งบทบาทนี้ โดย Siam Terra เป็นฐานวัตถุดิบและชีวภาพ Siam Silica เป็นฐานเทคโนโลยีและชิ้นส่วนขั้นสูง ส่วน Siam Medica มุ่งสร้างผลิตภัณฑ์และบริการสุขภาพมูลค่าสูง
อย่างไรก็ดี การตั้งชื่อโครงการยังไม่เท่ากับการสร้างอุตสาหกรรม สิ่งที่ต้องเกิดตามมาคือการจับคู่งานวิจัยกับผู้ผลิต นักลงทุน โรงพยาบาล และผู้ซื้อจริง พร้อมเปิดทางให้บริษัทไทยถือครองทรัพย์สินทางปัญญา เป้าหมายจึงไม่ใช่เพียงใช้ AI หรือเครื่องมือแพทย์ที่พัฒนาจากที่อื่น แต่ต้องสร้างความสามารถในการออกแบบและผลิตเอง
ความท้าทายสำคัญอยู่ที่ระบบนิเวศมากกว่าการเพิ่มจำนวนงานวิจัย ประเทศมีคนที่ทำงานด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีได้ แต่ยังต้องเชื่อมมหาวิทยาลัย นักวิจัย ธุรกิจ เงินทุน และภาครัฐให้ทำงานไปในทิศทางเดียวกัน หากแต่ละฝ่ายเดินแยกกัน โครงการเรือธงก็เสี่ยงเหลือเพียงแผนบนเวที
พิสูจน์ผลด้วยสุขภาพที่ดีขึ้นและงานมูลค่าสูง
สิ่งที่ควรใช้ตัดสินความสำเร็จไม่ใช่จำนวนโครงการหรือคำประกาศด้านเทคโนโลยี แต่เป็นผลต่อชีวิตประจำวันและความสามารถแข่งขันของประเทศ ตัวอย่างเช่น ประชาชนเข้าถึงการป้องกันโรคและบริการที่เหมาะกับตนเองได้มากขึ้น ขณะเดียวกันแรงงานจากภาคเดิมมีช่องทางฝึกทักษะใหม่เพื่อเข้าสู่งานด้านการผลิตสุขภาพ การวิเคราะห์ข้อมูล หรือบริการทางการแพทย์
ข้อมูลที่นำเสนอประกอบแนวคิดระบุว่า ต้นทุนทางเศรษฐกิจจากสุขภาพที่ไม่ดีในสหรัฐอเมริกาคิดเป็นประมาณ 16% ของผลิตภัณฑ์มวลรวมในประเทศต่อปี และเกือบ 2 ใน 3 ของศักยภาพในการยกระดับสุขภาพมาจากการป้องกัน การปรับพฤติกรรม และการจัดการปัจจัยทางสังคมกับสิ่งแวดล้อม ไม่ใช่การรักษาเพียงอย่างเดียว ตัวเลขนี้ย้ำว่าการลงทุนใน Wellness ไม่ควรจำกัดอยู่กับโรงพยาบาลหรือเทคโนโลยีรักษาโรค แต่ต้องรวมการป้องกันและสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อสุขภาพด้วย
ทิศทางต่อไปคือการพัฒนาภารกิจยุทธศาสตร์ AI เจ็ดด้าน รวมถึงระบบตัวแทน AI ทางคลินิกที่เชื่อถือได้เพื่อสนับสนุนบุคลากรและโรงพยาบาล พร้อมเชื่อมความร่วมมือกับจีน สหรัฐอเมริกา และยุโรปเพื่อสร้างการยอมรับในระดับนานาชาติ แต่การขยายความร่วมมือต้องเดินคู่กับการสร้างความสามารถในประเทศ มิฉะนั้นตลาดที่เติบโตอาจตกอยู่กับผู้ขายเทคโนโลยีจากภายนอก
ข้อสรุปคือ Wellness มีศักยภาพเป็นเครื่องยนต์เศรษฐกิจใหม่ก็ต่อเมื่อเชื่อมเกษตร การแพทย์ AI และเทคโนโลยีขั้นสูงให้กลายเป็นห่วงโซ่การผลิตที่ไทยสร้างองค์ความรู้และทรัพย์สินทางปัญญาได้เอง งานยากไม่ใช่การประกาศเป้าหมาย แต่คือทำให้โครงการเรือธงเกิดผลิตภัณฑ์ ใช้ได้จริง และยกระดับสุขภาพประชาชนพร้อมกับสร้างงานมูลค่าสูง






