จากเศษบูทสถาปนิกสู่เฟอร์นิเจอร์สาธารณะ: Circular Design เปลี่ยนเมืองได้

Circular Design ไม่ใช่แฟชั่น แต่คือกติกาใหม่ของเมือง

การออกแบบแบบวัฏจักรหรือ Circular Design คือแนวคิดที่มองทรัพยากรทุกชิ้นตั้งแต่ต้นทางการผลิต การใช้งาน ไปจนถึงปลายทางหลังหมดหน้าที่ใช้งาน เพื่อให้วัสดุถูกหมุนเวียนกลับมาใช้ซ้ำ อัปไซเคิลวัสดุ หรือแปรรูปเป็นของใหม่ ลดการเป็นขยะและสร้างมูลค่าทางสังคม เศรษฐกิจ และสิ่งแวดล้อมในระยะยาว แทนการใช้แล้วทิ้งในระบบเชิงเส้นแบบเดิม

กรณีของบริษัท จระเข้ คอร์ปอเรชั่น จำกัด ที่ตัดสินใจไม่ปล่อยให้บูท JORAKAY EXPERT PAVILION ในงานสถาปนิก’69 กลายเป็นเศษวัสดุเหลือใช้ แต่เลือกอัปไซเคิลวัสดุไม้อัด MDF ให้กลายเป็นชุดโต๊ะ–เก้าอี้ 10 ชุด มูลค่ารวมกว่า 167,000 บาท เพื่อมอบให้กรุงเทพมหานครใช้ในพื้นที่สาธารณะ คือการส่งสัญญาณชัดว่า Circular Design ไทย เริ่มขยับจากคำพูดสวยหรูไปสู่การลงมือทำที่จับต้องได้แล้ว

จากบูทชั่วคราวสู่เฟอร์นิเจอร์ยั่งยืน: ดีไซน์ที่คิดถึง “วันเก็บงาน”

หัวใจของโครงการนี้เริ่มจากคำถามง่ายแต่โหดว่า หลังวันสุดท้ายของงานแสดง นิทรรศการเหลืออะไรไว้บนโลกบ้าง นอกจากรูปถ่ายและกองขยะ ดร.จิรัฏฐ์ สิริเฉลิมพงศ์ ชี้ว่าทุกปีงานแสดงสินค้าสร้างวัสดุเหลือใช้จำนวนมหาศาล และความท้าทายคือทำอย่างไรให้โครงสร้างเหล่านั้นไม่จบชีวิตที่หลุมฝังกลบ แต่เดินทางต่อในรูปแบบใหม่

บูท JORAKAY EXPERT PAVILION จึงถูกออกแบบภายใต้แนวคิด Modular Design ใช้ไม้อัดสนจากป่าปลูกกว่า 1,000 ชิ้น ที่สามารถถอดแยกและประกอบใหม่ได้อย่างมีประสิทธิภาพ ก่อนจะถูกนำกลับมาผ่านกระบวนการอัปไซเคิลวัสดุกลายเป็นโต๊ะและเก้าอี้ MDF ภายในอาคาร เพื่อลดของเสียจากงานจัดแสดงและยืดอายุการใช้งานของวัสดุให้ยาวนานที่สุด

เฟอร์นิเจอร์สาธารณะ: จากการจัดแสดงสู่การใช้งานร่วมของคนเมือง

สิ่งที่ทำให้โครงการนี้น่าสนใจไม่ใช่แค่การอัปไซเคิลวัสดุ แต่คือปลายทางที่ถูกออกแบบให้เป็น “ของร่วม” ของคนเมือง ชุดโต๊ะ–เก้าอี้ MDF จำนวน 10 ชุด ที่ได้รับการออกแบบโดยธนบูรณ์ กิตติศรีกังวานและทีม IF Architects ถูกส่งมอบให้กรุงเทพมหานคร โดยมีผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร ชัชชาติ สิทธิพันธุ์ เป็นผู้รับมอบ เพื่อนำไปใช้ในหน่วยงานและพื้นที่สาธารณะต่าง ๆ ทั่วกรุงเทพฯ

เมื่อเฟอร์นิเจอร์ยั่งยืนที่เคยเป็นส่วนหนึ่งของบูทนิทรรศการ ถูกเปลี่ยนบทบาทมาเป็นโต๊ะนั่งทำงานของเจ้าหน้าที่ หรือพื้นที่นั่งพักของประชาชน มันทำหน้าที่มากกว่าของใช้ แต่กลายเป็นตัวอย่างว่าการออกแบบแบบวัฏจักรสามารถแทรกตัวอยู่ในชีวิตประจำวันของคนเมืองได้อย่างเป็นรูปธรรม และทำให้คำว่า Circular Design ไทย ไม่ใช่แค่คำคุ้นหู แต่เป็นประสบการณ์ที่นั่งจับต้องได้จริง

วัสดุก่อสร้างรีไซเคิลและสีรักษ์โลก: นวัตกรรมที่ต้องมาคู่ดีไซน์

Circular Design จะยั่งยืนไม่ได้ หากวัสดุที่ใช้ยังผลิตผลกระทบแบบเดิม โครงการนี้จึงเลือกใช้วัสดุก่อสร้างรีไซเคิลอย่าง MDF จากเส้นใยไม้บดละเอียดอัดแน่น มาจากองค์ประกอบของบูทเดิม และยังเสริมด้วย SEE JORAKAY สีรักษ์โลก ภายใต้แนวคิด Ecological ที่ผลิตจาก LimeStone ผสานเทคโนโลยี Graphene ช่วยดูดซับก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ และมีระดับสารระเหยอินทรีย์ต่ำจนไม่เป็นอันตรายต่อสุขภาพ

โครงการนี้จึงไม่ใช่แค่การออกแบบเฟอร์นิเจอร์ยั่งยืน แต่คือการประกบกันของดีไซน์กับนวัตกรรมวัสดุก่อสร้างและการซ่อมแซมครบวงจร ที่คิดตั้งแต่การเลือกวัตถุดิบ การผลิต ไปจนถึงปลายทางการใช้งานและการย่อยสลาย ภายใต้วิสัยทัศน์ ‘Build Today, Beyond Tomorrow สร้างวันนี้ เพื่อวันพรุ่งนี้’ ของจระเข้ ที่มุ่งให้วัสดุเหลือใช้ไม่ใช่จุดจบ แต่เป็นจุดเริ่มของคุณค่าใหม่

บทเรียนสำหรับเมือง: ถ้าเศษวัสดุยังมีชีวิต ระบบก่อสร้างก็เปลี่ยนได้

ในภาพใหญ่ โครงการนี้อาจไม่ใหญ่ในเชิงปริมาณ แต่มีน้ำหนักในเชิงสัญลักษณ์อย่างมาก เพราะมันชี้ให้เห็นว่าระบบก่อสร้าง งานนิทรรศการ และการจัดการพื้นที่สาธารณะสามารถเชื่อมกันผ่านแนวคิดเดียวคือการทำให้ “วัสดุมีชีวิตต่อ” การมีส่วนร่วมของทั้งภาคธุรกิจ หน่วยงานรัฐ และนักออกแบบ แสดงให้เห็นว่าการอัปไซเคิลวัสดุไม่ใช่เรื่องของฝ่ายใดฝ่ายหนึ่ง แต่เป็นความรับผิดชอบร่วม

หากเมืองต้องการเปลี่ยนผ่านสู่เศรษฐกิจหมุนเวียน การทำให้ Circular Design เป็นมาตรฐานใหม่ของการออกแบบบูท งานก่อสร้างชั่วคราว และเฟอร์นิเจอร์สาธารณะคือจุดเริ่มต้นที่เป็นไปได้ การตั้งคำถามว่า “วันเก็บงานเราทำอะไรกับวัสดุเหล่านี้” ควรจะสำคัญไม่แพ้วันเปิดงาน และกรณีของจระเข้คือคำตอบที่ชัดว่าระบบเดิมเปลี่ยนได้ หากเรายอมออกแบบเพื่อวัฏจักร ไม่ใช่เพื่อครั้งเดียวแล้วจบ