ซินโครตรอนคืออะไร และทำไมต้องสนใจเครื่อง 3 GeV
เทคโนโลยีซินโครตรอนคือโครงสร้างพื้นฐานวิทยาศาสตร์ที่ใช้เครื่องเร่งอนุภาคสร้างแสงพลังงานสูงสำหรับศึกษาวัสดุและโครงสร้างสารในระดับละเอียดมาก ตั้งแต่วัสดุศาสตร์ พลังงาน การแพทย์ ไปจนถึงโบราณคดี ช่วยให้นักวิจัยและภาคอุตสาหกรรมเข้าใจการเปลี่ยนแปลงของวัสดุ กระบวนการผลิต และคุณสมบัติของสาร เพื่อออกแบบเทคโนโลยีและผลิตภัณฑ์ใหม่อย่างแม่นยำ ลดเวลาในการวิจัยและพัฒนา และต่อยอดสู่นวัตกรรมเชิงพาณิชย์ในอุตสาหกรรมเป้าหมายหลากหลายสาขา หัวใจของบทวิเคราะห์นี้คือ เครื่องกำเนิดแสงซินโครตรอน 3 GeV ที่ถูกออกแบบให้เป็นเครื่องกำเนิดแสงที่ใหญ่ที่สุดในภูมิภาคอาเซียน และเพิ่มขีดความสามารถเมื่อเทียบกับเครื่องปัจจุบันระดับ 1.2 GeV การยกระดับพลังงานไม่ใช่แค่เรื่องเทคนิค แต่คือการลงทุนในวิจัยแสง Deep Tech เพื่อสร้าง Growth Engine ใหม่ให้เศรษฐกิจ สอดคล้องกับเป้าหมายก้าวสู่ประเทศรายได้สูงที่ ศ.ดร.ยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ ย้ำว่า “การผลิตแบบเดิมไม่เพียงพออีกต่อไป”
วิจัยแสง Deep Tech: จากแบตเตอรี่ EV ถึงชิปและการแพทย์
จุดแข็งของเทคโนโลยีซินโครตรอนคือการทำให้ “มองเห็นสิ่งที่ตาเปล่ามองไม่เห็น” ในระดับอะตอมของวัสดุที่กำลังทำงานอยู่จริง นี่คือฐานสำคัญของวิจัยแสง Deep Tech ที่ ศ.ดร.ยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ ผลักดันให้ใช้เพื่อสร้างเทคโนโลยีใหม่ ไม่ใช่แค่ตีพิมพ์งานวิจัย ในอุตสาหกรรมยานยนต์ไฟฟ้าและแบตเตอรี่ แสงซินโครตรอนช่วยศึกษาการเปลี่ยนแปลงของวัสดุในแบตเตอรี่ระหว่างการชาร์จและคายประจุ ทำให้ออกแบบวัสดุขั้นสูงที่มีสมรรถนะและอายุการใช้งานดีกว่าเดิม ด้านเซมิคอนดักเตอร์และอิเล็กทรอนิกส์ เครื่อง 3 GeV จะช่วยวิเคราะห์โครงสร้างและปัญหาในกระบวนการผลิตชิป ซึ่งเป็นโจทย์สำคัญในการสร้างอุตสาหกรรมชิปและเซมิคอนดักเตอร์ที่มีมูลค่าสูง กระทรวงด้านอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรมมองเทคโนโลยีนี้เป็นฐานต่อยอด Growth Engines ตั้งแต่ชิปและเซมิคอนดักเตอร์ AI แบตเตอรี่ EV การแพทย์และยา เทคโนโลยีอวกาศ และวัสดุศาสตร์ขั้นสูง นั่นหมายถึงซินโครตรอนไม่ใช่ห้องทดลองเฉพาะกลุ่ม แต่เป็นโครงสร้างพื้นฐานวิทยาศาสตร์ที่เชื่อมตรงสู่เศรษฐกิจจริง
โครงสร้างพื้นฐานวิทยาศาสตร์ในวังจันทร์วัลเลย์และ EECi
การตั้งเครื่องกำเนิดแสงซินโครตรอน 3 GeV ในพื้นที่วังจันทร์วัลเลย์ไม่ใช่แค่การเลือกที่ดิน แต่คือการออกแบบเมืองวิทยาศาสตร์ให้เป็นศูนย์วิจัยอาเซียนด้านนวัตกรรมขั้นสูง โครงการนี้เชื่อมกับแพลตฟอร์มวิจัยและนวัตกรรมอย่าง BIOPOLIS ARIPOLIS FOOD INNOPOLIS และ SPACE INNOPOLIS ที่รองรับการวิจัย การทดสอบ และการต่อยอดเชิงพาณิชย์โดยตรง ก่อนหน้านี้ สถาบันวิจัยแสงซินโครตรอนทำข้อตกลงใช้พื้นที่กับ ปตท. และสถาบันวิทยสิริเมธี เพื่อพัฒนาเครื่อง 3 GeV และอาคารปฏิบัติการในวังจันทร์วัลเลย์ รวมพื้นที่ประมาณ 88 ไร่ นี่คือการสร้างโครงสร้างพื้นฐานความรู้ของเมือง ดึงนักวิจัย บุคลากรทักษะสูง ภาคอุตสาหกรรม และธุรกิจเทคโนโลยีให้มารวมตัวในพื้นที่เดียว แนวคิดสำคัญคือการยกระดับจากการผลิตจำนวนมากไปสู่การแข่งขันด้วยนวัตกรรม ใช้โครงสร้างพื้นฐานวิทยาศาสตร์เชื่อมต่อวิทยาศาสตร์ อุตสาหกรรม และเมืองให้กลายเป็นระบบนิเวศที่มีชีวิต ไม่ใช่โครงการแยกส่วน
จากเครื่องวิจัยสู่อุตสาหกรรมและผู้ประกอบการหน้าใหม่
หากมองซินโครตรอนเป็นแค่เครื่องมือวิจัยพื้นฐาน เราจะพลาดโอกาสเศรษฐกิจครั้งใหญ่ ศ.ดร.ยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ ย้ำชัดว่า ซินโครตรอนต้องเป็นฟันเฟืองสร้างโอกาสทางธุรกิจ และ Growth Engine ให้กับอุตสาหกรรมใหม่ๆ ผลักดันให้เกิดบริษัทเทคโนโลยีและผู้ประกอบการหน้าใหม่ พร้อมดึง Talent กลับมาพัฒนาประเทศ เครื่อง 3 GeV ถูกวางให้เปิดให้ภาคอุตสาหกรรม สตาร์ทอัพ และนักวิจัยเข้าถึงได้ และสามารถนำข้อมูลจากการทดลองมาประมวลผลร่วมกับเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ เพื่อช่วยวิเคราะห์โจทย์อุตสาหกรรมและลดระยะเวลาการวิจัยและพัฒนา นี่คือการออกแบบโครงสร้างพื้นฐานวิทยาศาสตร์ให้บริการธุรกิจ ไม่ใช่ปิดอยู่หลังรั้วมหาวิทยาลัย ในทางปฏิบัติ ผู้ผลิตแบตเตอรี่ EV ผู้พัฒนาชิป ผู้ประกอบการอาหารและการแพทย์ จะมีศูนย์ข้อมูลเชิงลึกเพื่อใช้ทดลองและปรับผลิตภัณฑ์อย่างต่อเนื่อง ทำให้ผู้ใช้ทั่วไปได้สินค้าที่ปลอดภัย มีประสิทธิภาพ และตอบโจทย์การใช้ชีวิตมากขึ้น แม้คนทั่วไปอาจไม่เคยเห็นเครื่องซินโครตรอน แต่ผลลัพธ์จากการวิจัยจะอยู่ในรถที่ใช้ ยาที่กิน และอาหารที่บริโภคทุกวัน
ก้าวต่อไปของศูนย์วิจัยอาเซียนและความท้าทายที่ต้องจับตา
ตามแผน เครื่องกำเนิดแสงซินโครตรอน 3 GeV ที่วังจันทร์วัลเลย์ตั้งเป้าเปิดให้บริการในเดือนกรกฎาคม 2577 หากเดินหน้าได้ตามกำหนด ศูนย์วิจัยอาเซียนแห่งนี้จะรองรับโจทย์ตั้งแต่การพัฒนาวัสดุ แบตเตอรี่ ชิป พลังงาน อาหาร การแพทย์ ไปจนถึงโบราณคดีและสิ่งแวดล้อม พร้อมต่อยอดสู่การเป็นฐานเทคโนโลยีซินโครตรอนระดับภูมิภาค กระทรวงด้านอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรมมุ่งสร้างระบบนิเวศที่เชื่อมโยงวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี การวิจัย และภาคอุตสาหกรรมเข้าด้วยกัน โดยใช้วิทยาศาสตร์เชิงลึกเป็นฐานในการค้นพบองค์ความรู้ใหม่และสร้างเม็ดเงินใหม่ในระบบเศรษฐกิจ แต่ความสำเร็จจะเกิดขึ้นได้ก็ต่อเมื่อมีการพัฒนาคน การเปิดกว้างให้อุตสาหกรรมเข้าถึง และการผลักดันให้ผลวิจัยไปสู่ผลิตภัณฑ์จริง ข้อสรุปสำคัญคือ เครื่อง 3 GeV ไม่ใช่คำตอบสุดท้าย หากแต่เป็นจุดเริ่มต้นของการเปลี่ยนบทบาทจากผู้ใช้เทคโนโลยีไปสู่ผู้สร้างเทคโนโลยี และถ้าศูนย์วิจัยอาเซียนนี้เดินเกมวิจัยแสง Deep Tech ได้เต็มที่ จะเป็นหมุดหมายสำคัญในการขยับจากเศรษฐกิจแรงงานไปสู่เศรษฐกิจความรู้และนวัตกรรม
