เปลี่ยนขนส่งสาธารณะเป็น EV คืออะไร และทำไมต้องทำตอนนี้
การเปลี่ยนขนส่งสาธารณะเป็น EV คือการปรับรถโดยสาร รถแท็กซี่ รถจักรยานยนต์รับจ้าง รถบรรทุก และยานพาหนะให้บริการประชาชนจากการใช้น้ำมันเชื้อเพลิงไปใช้มอเตอร์ไฟฟ้าและแบตเตอรี่ เพื่อลดการใช้น้ำมัน ลดมลพิษทางอากาศ ลดเสียงรบกวน และลดต้นทุนการเดินทางของผู้ประกอบการและผู้โดยสาร ผ่านการสนับสนุนจากภาครัฐทั้งด้านงบประมาณและมาตรการเชิงโครงสร้าง
หัวใจของแผนนี้คือการประกาศชัดเจนว่าจะเปลี่ยนรถสาธารณะและรถบริการประชาชน 7 กลุ่มหลักไปสู่ยานยนต์ไฟฟ้า เพื่อหนีความผันผวนของราคาน้ำมันและลดการพึ่งพาเครื่องยนต์สันดาปที่ปล่อยคาร์บอนไดออกไซด์สูง การกำหนดเป้าหมายรถกว่า 6.5 แสนคันจึงไม่ใช่แค่โครงการเทคโนโลยีใหม่ แต่เป็นการพลิกทิศทางแผนพลังงานไทย ที่ลากภาระค่าน้ำมันของประชาชนมานานเกินไป
ประเด็นสำคัญคือรัฐบาลเลือกจะใช้โครงการนี้ลดการใช้น้ำมันและภาระค่าเดินทางแทนการทุ่มงบไปกับโครงสร้างพื้นฐานรูปแบบเดิม และเปิดให้ผู้ประกอบการเข้าร่วมอย่างสมัครใจมากกว่าจะบังคับ การตัดสินใจครั้งนี้จึงเป็นบททดสอบว่าระบบขนส่งสาธารณะ EV จะเป็นของทุกคนหรือเป็นของผู้เล่นรายใหญ่ไม่กี่รายเท่านั้น
7 กลุ่มรถสาธารณะเป้าหมาย และความหมายต่อแผนพลังงานไทย
กระทรวงคมนาคมระบุชัดว่ามี 7 กลุ่มรถสาธารณะและรถให้บริการประชาชนที่เป็นเป้าหมายหลักของการเปลี่ยนเป็นยานยนต์ไฟฟ้า รวมแล้วกว่า 6.5 แสนคัน นี่คือการวางหมากครั้งใหญ่ในแผนพลังงานไทย เพราะแตะทั้งระบบตั้งแต่รถแท็กซี่ รถจักรยานยนต์รับจ้าง ไปจนถึงรถบรรทุกขนส่ง
- รถแท็กซี่และรถรับจ้างผ่านระบบอิเล็กทรอนิกส์ 29,905 คัน
- รถจักรยานยนต์สาธารณะ 68,491 คัน และรถสามล้อรับจ้าง 15,834 คัน
- รถโดยสารประจำทาง 12,976 คัน และไม่ประจำทาง 11,105 คัน
- รถรับส่งนักเรียน 4,829 คัน และรถบรรทุกขนส่ง 497,134 คัน
การดึงกลุ่มรถเหล่านี้เข้าสู่ระบบขนส่งสาธารณะ EV หมายถึงการสร้างดีมานด์ไฟฟ้าขนาดใหญ่และการวางโครงสร้างพื้นฐานชาร์จไฟทั่วเมืองและเมืองรอง เมื่อรัฐยืนยันว่าโครงการนี้มุ่งลดการใช้น้ำมันและยกระดับความปลอดภัยของรถที่ปัจจุบันมีสภาพเก่าและเสี่ยงต่อผู้โดยสาร ก็เท่ากับยอมรับว่าปัญหาเดิมถูกปล่อยทิ้งไว้นานเกินไป การเร่งเปลี่ยนผ่านตอนนี้จึงไม่ใช่ทางเลือก แต่เป็นการไล่ตามความล่าช้า
รถเมล์ไฟฟ้า 1,520 คันของ ขสมก. จุดพลิกเกมต้นทุนและบริการ
แม้รถ ขสมก. จะไม่ถูกนับรวมในโครงการ 7 กลุ่ม แต่การเปลี่ยนรถโดยสารของ ขสมก. เป็นรถเมล์ไฟฟ้า 1,520 คัน กลับเป็นจิ๊กซอว์สำคัญที่สุดชิ้นหนึ่งของการปฏิรูปขนส่งสาธารณะ EV รัฐได้จัดงบปกติให้ ขสมก. จัดหารถใหม่ชุดนี้และวางแผนจะเปลี่ยนเป็นระบบไฟฟ้าทั้งฝูงในขั้นต่อไป
ผู้อำนวยการ ขสมก. ระบุว่าล็อตแรกจำนวน 500 คันจะพร้อมให้บริการในเดือนมีนาคม 2570 และรับมอบครบ 1,520 คันภายในเดือนพฤษภาคม 2570 โดยแบ่งรับ 500 คันในเดือนเมษายน และอีก 520 คันในเดือนพฤษภาคม นี่ไม่ใช่แค่การเปลี่ยนรถเก่าเป็นรถใหม่ แต่เป็นการรื้อระบบบริหารจัดการเดินรถทั้งชุดเพื่อลดต้นทุนค่าซ่อมบำรุงและเชื้อเพลิงลงอย่างมีนัยสำคัญ
คำกล่าวที่ควรถูกจดจำคือ "การจัดหารถเมล์ไฟฟ้าเข้ามาช่วยเสริมประสิทธิภาพการลดต้นทุนขององค์กรอย่างมีนัยสำคัญ" เพราะแปลว่าหากรถเมล์ไฟฟ้าล้มเหลว ขสมก. จะไม่มีข้ออ้างเรื่องต้นทุนอีกต่อไป และหากสำเร็จ สังคมย่อมมีสิทธิ์เรียกร้องบริการที่ตรงเวลา สะอาด และปลอดภัยมากขึ้น
โครงสร้างพื้นฐานชาร์จไฟ และบททดสอบความพร้อมของระบบ
รถเมล์ไฟฟ้าเดินไม่ได้ถ้าไม่มีโครงสร้างพื้นฐานชาร์จไฟที่ไว้วางใจได้ ขสมก. จึงเร่งพัฒนาอู่จอดและสถานีชาร์จ 12 แห่ง โดยเริ่มนำร่อง 3 อู่หลัก ได้แก่ อู่เชียงราก อู่เคหะสมุทรปราการ และสถานีคลองบางไผ่ สถานีชาร์จถูกออกแบบให้ชาร์จประมาณ 3 ชั่วโมงต่อคัน ช่วงเวลา 22.00 ถึง 04.00 น เพื่อถนอมแบตเตอรี่และลดผลกระทบต่อความปลอดภัย
การวางแผนให้รถเมล์ไฟฟ้าวิ่งได้ไม่น้อยกว่า 200 กิโลเมตรต่อการชาร์จหนึ่งครั้งในสภาพการจราจรติดขัด เป็นการประกาศความมั่นใจว่าระบบนี้สามารถรองรับเส้นทางเขตเมืองและย่านธุรกิจได้จริง อย่างไรก็ตาม โครงสร้างพื้นฐานนี้จะสำเร็จหรือไม่ขึ้นกับความร่วมมือของการไฟฟ้า ท้องถิ่น และการบำรุงรักษาระยะยาว หากจุดชาร์จเสียบ่อยหรือบริหารไม่ดี ความเชื่อมั่นต่อขนส่งสาธารณะ EV จะพังลงอย่างรวดเร็ว
ในเชิงความปลอดภัย รถเมล์ไฟฟ้ารุ่นใหม่ถูกออกแบบให้มีโครงสร้างน้ำหนักเบาแต่แข็งแรง มีกล้อง CCTV ระบบ GPS และทางหนีไฟ 3 จุด พร้อมย้ายแบตเตอรี่ขึ้นไปบนหลังคาเพื่อหลีกเลี่ยงน้ำท่วมและความร้อน นี่คือมาตรฐานที่รถโดยสารใช้น้ำมันควรมีมานาน การที่เรามาเริ่มทำเพราะมี EV จึงสะท้อนว่าปฏิรูปที่แพงที่สุดคือการเลื่อนแล้วเลื่อนอีก
บทสรุป: จากรถใช้น้ำมันสู่ขนส่งสาธารณะ EV จะหยุดแค่เปลี่ยนรถหรือเปลี่ยนระบบจริง
โครงการเปลี่ยนรถสาธารณะ 7 กลุ่มเป็น EV พร้อมกับการปูทางรถเมล์ไฟฟ้า 1,520 คันของ ขสมก. คือโอกาสทองในการลดการใช้น้ำมัน ยกเลิกข้ออ้างเรื่องรถเก่า และลากระบบขนส่งเข้ามาอยู่ในแผนพลังงานไทยยุคใหม่ หากดำเนินการตามแผน กระทรวงคมนาคมยืนยันว่าจะช่วยลดการใช้น้ำมันและภาระค่าใช้จ่ายของประชาชน พร้อมลดการพึ่งพาการนำเข้าน้ำมัน
แต่คำถามสำคัญคือ รัฐจะกล้าขยายมาตรการเหล่านี้ไปสู่การควบคุมคุณภาพบริการ ค่าตั๋ว และการเชื่อมต่อระบบอื่นหรือไม่ ถ้าเปลี่ยนแค่รถแต่ไม่เปลี่ยนวิธีคิด ขนส่งสาธารณะ EV ก็อาจกลายเป็นเพียงของเล่นใหม่ที่เผาเงินประชาชนโดยไม่คืนประโยชน์ตามที่สัญญา ในทางกลับกัน หากรัฐ ผู้ประกอบการ และประชาชนร่วมกันจับตาและผลักดันให้แผนนี้เดินตามเป้าหมาย EV อาจเป็นจุดเริ่มต้นของระบบขนส่งสาธารณะที่คนอยากใช้ ไม่ใช่ต้องจำใจใช้
