ผลสอบ PISA 2025 คืออะไร และทำไมการดีดตัวครั้งนี้จึงสำคัญ
ผลสอบ PISA 2025 คือการประเมินสมรรถนะนักเรียนอายุ 15 ปีในสามด้านหลัก ได้แก่ การอ่าน คณิตศาสตร์ และวิทยาศาสตร์ เพื่อดูว่าพวกเขานำความรู้ไปใช้แก้ปัญหาในชีวิตจริงได้แค่ไหนในมาตรฐานเดียวกันทั่วโลก การทดสอบนี้จึงไม่ได้วัดเพียงการจำเนื้อหาตามหลักสูตร แต่สะท้อนคุณภาพระบบการเรียนรู้ ทักษะคิดวิเคราะห์ และความพร้อมของเยาวชนต่อโลกการทำงานและสังคมยุคดิจิทัล ที่เปลี่ยนเร็วและแข่งขันสูง สิ่งที่ควรถูกพูดถึงในข่าวผลสอบ PISA 2025 ไม่ใช่แค่วลีว่า “คะแนนเด็กไทยพุ่ง” แต่คือความจริงที่ว่าระบบซึ่งถดถอยยาวนานเริ่มแสดงสัญญาณฟื้นตัว หลังจากคะแนนต่ำต่อเนื่องและกระทบภาพลักษณ์คุณภาพการศึกษาและความสามารถในการแข่งขันของประเทศมานาน การดีดตัวครั้งนี้จึงเป็นจุดเปลี่ยนเชิงสัญญาณมากกว่าชัยชนะสำเร็จรูป เพราะมันบอกว่า การลงทุนด้านการเรียนรู้เริ่มมีดอกผล แต่ยังอยู่ในระดับที่ต้องระวังไม่ให้เป็นเพียง “รีบาวด์รอบเดียว” ที่ดับไปพร้อมกระแสข่าว
คะแนนเด็กไทยขยับขึ้นครบสามวิชา แต่ยังไต่อันดับอย่างเชื่องช้า
ตัวเลขผลสอบ PISA 2025 ชี้ชัดว่าคะแนนเด็กไทยเพิ่มขึ้นพร้อมกันทั้งสามด้านหลัก วิทยาศาสตร์จาก 409 เป็น 432 คะแนน เพิ่มขึ้น 23 คะแนนหรือราวร้อยละ 5.7 คณิตศาสตร์จาก 394 เป็น 407 เพิ่มขึ้น 13 คะแนน หรือร้อยละ 3.2 และการอ่านจาก 379 เป็น 392 เพิ่มขึ้น 13 คะแนนหรือร้อยละ 3.4 ข้อมูลเชิงอ้างอิงระบุว่าไทยเป็นหนึ่งใน 8 ประเทศที่คะแนนเฉลี่ยทั้งสามด้านเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ถือเป็นคำยืนยันว่าการพัฒนาครั้งนี้ไม่ใช่ความบังเอิญของการสอบปีเดียว ด้านการจัดอันดับ ไทยขยับจากอันดับ 58 ในรอบปี 2022 ขึ้นมาอยู่ที่อันดับ 53 ในปีล่าสุด เป็นการไต่ขึ้นที่สะท้อนการฟื้นตัว แต่ก็ยังอยู่ช่วงกลางล่างของตาราง เมื่อมองร่วมกับคะแนนด้านการแก้ปัญหาเชิงคำนวณที่ได้ 476 คะแนน เทียบกับค่าเฉลี่ย OECD ที่ 500 คะแนน จะเห็นว่าคะแนนเด็กไทยแม้ดีขึ้น แต่ยังต่ำกว่ากลุ่มประเทศพัฒนาแล้วทุกด้าน ความสำเร็จจึงเป็นเพียงสัญญาณเริ่มต้นที่ต้องต่อยอด ไม่ใช่ข้ออ้างให้ระบบหยุดปรับตัว
เมื่อความเหลื่อมล้ำฉายชัดจากผลคะแนนเด็กฐานะดีและโรงเรียนพิเศษ
ด้านสว่างของผลสอบ PISA 2025 คือภาพรวมคะแนนเด็กไทยที่ดีขึ้น แต่ด้านมืดคือช่องว่างระหว่างกลุ่มโรงเรียนและฐานะนักเรียนที่ยังถ่างออกอย่างน่ากังวล การวิเคราะห์ตามกลุ่มโรงเรียนพบว่า โรงเรียนเน้นวิทยาศาสตร์มีคะแนนเฉลี่ยทุกด้านสูงกว่าค่าเฉลี่ย OECD และใกล้เคียงกลุ่มระบบการศึกษาชั้นนำ ขณะที่โรงเรียนสาธิตมีคะแนนวิทยาศาสตร์และคณิตศาสตร์สูงกว่าค่าเฉลี่ย OECD และคะแนนการอ่านใกล้เคียงค่าเฉลี่ยดังกล่าว ตรงกันข้าม กลุ่มโรงเรียนอื่นทุกสังกัดยังมีคะแนนเฉลี่ยทุกด้านต่ำกว่าค่าเฉลี่ย OECD พร้อมกันนั้น ผลวิเคราะห์ยังชี้ว่าประเทศยังมีช่องว่างคะแนนเฉลี่ยระหว่างนักเรียนกลุ่มคะแนนสูงกับกลุ่มคะแนนต่ำที่กว้างมาก ซึ่งสะท้อนการศึกษาเหลื่อมล้ำที่ต้องได้รับการแก้ไขอย่างจริงจัง แม้มีข่าวดีว่าเด็กกลุ่มยากจนบางส่วนทำคะแนนในระดับสูงและมีจำนวนนักเรียนที่มีสมรรถนะตั้งแต่ระดับพื้นฐานขึ้นไปเพิ่มขึ้นทั้งด้านวิทยาศาสตร์ คณิตศาสตร์ และการอ่าน แต่ข้อเท็จจริงเชิงโครงสร้างยังชัดว่า เด็กที่อยู่ในโรงเรียนพิเศษหรือมีทรัพยากรพร้อม ยังคงทิ้งห่างเพื่อนรุ่นเดียวกันในระบบโรงเรียนทั่วไปอย่างมาก การสอบระดับนานาชาติครั้งนี้จึงกลายเป็นกระจกสะท้อนว่า การศึกษาเหลื่อมล้ำไม่ใช่ประเด็นนามธรรม แต่ปรากฏให้เห็นเป็นคะแนนจริงบนหน้ากระดาษสอบ
จากข้อมูลสู่การเปลี่ยนโครงสร้าง ปฏิรูปการศึกษาให้แต้มต่อถึงเด็กทุกคน
สัญญาณบวกจากผลสอบ PISA 2025 จะมีความหมายก็ต่อเมื่อถูกแปลงเป็นการปฏิรูปการศึกษาที่แตะโครงสร้าง ไม่ใช่เพียงโครงการระยะสั้น รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงศึกษาธิการย้ำว่า ผลการประเมินครั้งนี้จะถูกใช้เป็นข้อมูลกำหนดนโยบายด้านการศึกษา และเตือนว่าคะแนนที่เพิ่มขึ้น “ไม่ใช่เหตุผลให้เราหยุดพัฒนา แต่ต้องใช้เป็นแรงส่งในการยกระดับคุณภาพการเรียนรู้ให้เร็วขึ้น เข้มข้นขึ้น และเข้าถึงเด็กทุกคนอย่างเท่าเทียม” แนวทางปฏิบัติควรเน้นอย่างน้อยสามด้าน หนึ่ง พัฒนาการอ่านและการคิดวิเคราะห์ให้เป็นฐานของทุกวิชา เพราะด้านการอ่านยังเป็นโจทย์ใหญ่ของระบบ และส่งผลต่อสมรรถนะอื่นโดยตรง สอง ยกระดับคุณภาพครูและการจัดการเรียนรู้ให้เน้นสมรรถนะ ใช้โจทย์ชีวิตจริงมากกว่าการท่องจำ สาม หนุนทรัพยากรโรงเรียนรัฐ โรงเรียนต่างจังหวัด และโรงเรียนขยายโอกาสให้พร้อมทั้งด้านบุคลากร เทคโนโลยี และสภาพแวดล้อมการเรียนรู้ เพื่อหดช่องว่างระหว่างโรงเรียนทั่วไปกับโรงเรียนเน้นวิทยาศาสตร์และโรงเรียนสาธิต หากนโยบายยังปล่อยให้กลุ่มโรงเรียนและเด็กฐานะดีวิ่งนำโดยไม่มีการเติมแต้มต่อให้เด็กกลุ่มอื่น ผลสอบในอนาคตอาจดีขึ้นเฉลี่ย แต่จะยิ่งตอกย้ำว่า การศึกษาเหลื่อมล้ำคือปัญหาโครงสร้างที่เราไม่ยอมแก้ให้เด็ดขาด
