อย่ารอดูอาการ เมื่อสงสัยสโตรก
โรคหลอดเลือดสมองคือภาวะที่หลอดเลือดซึ่งนำเลือดไปเลี้ยงสมองตีบ อุดตัน หรือแตก จนสมองได้รับเลือดและออกซิเจนไม่เพียงพอ และเนื้อสมองเริ่มเสียหาย สโตรกจึงไม่ใช่อาการที่ควรรอให้หายเอง แต่เป็นเหตุฉุกเฉินที่ทุกนาทีมีความหมาย ข้อมูลกระทรวงสาธารณสุขระบุว่า ปี 2568 มีผู้ป่วยสะสม 362,506 คน และในปี 2567 มีผู้เสียชีวิต 38,698 คน ตัวเลขนี้ชี้ชัดว่าความรู้เรื่องสัญญาณเตือนสโตรกและการตัดสินใจขอความช่วยเหลือมีความสำคัญต่อทุกครอบครัว อาการโรคหลอดเลือดสมองอาจทำให้แขนขาอ่อนแรงหรือเป็นอัมพาต พูดและมองเห็นผิดปกติ หรือเสียการทรงตัว โดยความรุนแรงขึ้นกับตำแหน่งและระดับความเสียหายของสมอง อย่ารอให้มีอาการครบทุกข้อ เพราะพบเพียงข้อเดียวก็ต้องรีบลงมือ
ขนาดของปัญหาไม่ได้จำกัดอยู่แค่ผู้ที่มีอาการเรื้อรังหรือดูป่วยชัดเจน ข้อมูลอีกชุดระบุว่าในปี 2567 มีผู้ป่วยสะสม 363,688 คน และในปี 2566 มีผู้เสียชีวิต 37,947 คน ตัวเลขต่างกันตามปีและชุดข้อมูล แต่ทั้งสองชุดย้ำตรงกันว่าสโตรกสร้างภาระหนักทั้งด้านการเสียชีวิตและความพิการ การไปถึงโรงพยาบาลเร็วเปิดโอกาสให้ทีมแพทย์ประเมินและรักษาได้ทันเวลา จึงไม่ควรเสียช่วงสำคัญไปกับการคาดเดาว่าอาการจะดีขึ้นหรือไม่

หลัก BEFAST จำให้ครบ แล้วสังเกตอาการที่เกิดฉับพลัน
หลัก BEFAST ช่วยให้คนทั่วไปจำสัญญาณเตือนสโตรกได้เป็นขั้น โดยให้สังเกตความผิดปกติที่เกิดขึ้นอย่างฉับพลัน ไม่ว่าจะเกิดกับตัวเองหรือคนใกล้ชิด อาการอาจเริ่มเพียงจุดเดียว อย่าตัดสินจากความรุนแรงในตอนแรก
- B — Balance: เสียการทรงตัว วิงเวียน หรือเดินเซขึ้นมาทันที
- E — Eyes: ตามัว เห็นภาพซ้อน หรือมองไม่เห็นฉับพลัน
- F — Face: หน้าเบี้ยวหรือมุมปากตก ยิ้มแล้วใบหน้าสองข้างไม่เท่ากัน
- A — Arm: แขนหรือขาอ่อนแรงหรือชา โดยเฉพาะอาการที่เกิดกับร่างกายข้างเดียว
- S — Speech: พูดไม่ชัด พูดไม่ออก หรือฟังคำพูดแล้วไม่เข้าใจ
- T — Time: ถึงเวลาขอความช่วยเหลือ โทร 1669 และรีบนำส่งโรงพยาบาล
แม้ผู้มีอาการยังยกแขนได้บ้าง หรืออาการหายไปเอง ก็ไม่ใช่เหตุผลให้รอดูต่อ เพราะความผิดปกติชั่วคราวอาจเป็นสัญญาณเตือนที่ต้องให้แพทย์ประเมิน บันทึกเวลาที่เริ่มมีอาการ หรือเวลาล่าสุดที่ทราบว่ายังไม่มีอาการ เพื่อให้ทีมรักษาใช้ประกอบการตัดสินใจ

พบอาการให้โทร 1669 อย่าขับรถพาไปเอง
เมื่อพบอาการตามหลัก BEFAST แม้เพียงข้อเดียว ให้โทร 1669 ทันทีและแจ้งว่ากำลังสงสัยโรคหลอดเลือดสมอง พร้อมบอกอาการและเวลาที่เริ่มเป็น การโทร 1669 สโตรกช่วยให้ทีมฉุกเฉินประสานการนำส่งโรงพยาบาลที่เหมาะสมได้รวดเร็วกว่าเสียเวลาเดินทางหรือรอดูอาการเอง ระหว่างรอ ให้ผู้ป่วยอยู่ในที่ปลอดภัยและเฝ้าสังเกตอาการ จดเวลาที่เริ่มผิดปกติ หรือเวลาสุดท้ายที่เห็นว่ายังเป็นปกติไว้บอกแพทย์ อย่ารอให้หน้าเบี้ยว แขนอ่อนแรง และพูดไม่ชัดเกิดพร้อมกัน เพราะสัญญาณเพียงอย่างเดียวก็เพียงพอให้ขอความช่วยเหลือแล้ว
เวลาเป็นเงื่อนไขสำคัญของการรักษา ผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองชนิดขาดเลือดที่เข้าเกณฑ์บางรายต้องได้รับยาละลายลิ่มเลือดภายใน 4.5 ชั่วโมงนับจากเริ่มมีอาการ แต่การจะเลือกวิธีรักษาได้ต้องผ่านการตรวจประเมินก่อน การไปโรงพยาบาลเร็วไม่ได้รับประกันผลลัพธ์แบบใดแบบหนึ่ง แต่ช่วยไม่ให้พลาดโอกาสที่อาจมีอยู่ และลดเวลาที่สมองขาดเลือดโดยไม่จำเป็น

คนที่ดูแข็งแรงก็เสี่ยงได้ หากมีหัวใจเต้นผิดจังหวะ
การไม่มีโรคประจำตัวที่รู้มาก่อนไม่ได้แปลว่าปลอดภัยจากสโตรก ความเสี่ยงหนึ่งที่อาจถูกมองข้ามคือภาวะหัวใจห้องบนสั่นพลิ้ว ซึ่งเป็นหัวใจเต้นผิดจังหวะชนิดหนึ่ง เมื่อหัวใจห้องบนบีบตัวได้ไม่เต็มที่ เลือดอาจคั่งและก่อตัวเป็นลิ่มเลือด หากลิ่มเลือดหลุดไปอุดหลอดเลือดที่เลี้ยงสมอง สมองบริเวณนั้นก็ขาดเลือดและออกซิเจน ที่น่ากังวลคือบางคนไม่มีอาการใจสั่นหรือความผิดปกติที่สังเกตได้ชัด แต่ยังมีความเสี่ยงอยู่ การมองว่าตัวเองแข็งแรงจึงไม่ควรกลายเป็นเหตุให้ละเลยสัญญาณเตือน
หากมีอาการใจสั่นหรือรู้สึกว่าหัวใจเต้นไม่สม่ำเสมอเป็น ๆ หาย ๆ ควรพบแพทย์เพื่อหาสาเหตุ ไม่ควรรอให้เกิดอาการทางสมองก่อนจึงค่อยสนใจสุขภาพหัวใจ ขณะเดียวกัน ทุกคนควรรู้หลัก BEFAST และเตรียมพร้อมโทร 1669 เพราะเมื่อสโตรกเกิดขึ้น การตัดสินใจเร็วอาจเป็นจุดต่างระหว่างการได้เข้าสู่การรักษาทันท่วงทีกับการเสียโอกาสนั้น







