สโตรกไม่ใช่เรื่องไกลตัวของคนวัยทำงาน
โรคหลอดเลือดสมองคือภาวะที่หลอดเลือดซึ่งไปเลี้ยงสมองตีบ อุดตัน หรือแตก จนเลือดและออกซิเจนไปเลี้ยงสมองไม่เพียงพอและเซลล์สมองเสียหาย โรคนี้เป็นเหตุฉุกเฉินที่อาจเปลี่ยนชีวิตได้ภายในเวลาอันสั้น จึงไม่ควรรอให้เห็นอาการรุนแรงก่อนค่อยขอความช่วยเหลือ
ข้อมูลกระทรวงสาธารณสุขที่รายงานไว้ระบุว่า มีผู้ป่วยสะสม 363,688 คนในปี 2567 และผู้เสียชีวิต 37,947 คนในปี 2566 ขณะที่ข้อมูลปี 2568 รายงานผู้ป่วยสะสม 362,506 คน และผู้เสียชีวิต 38,698 คนในปี 2567 ตัวเลขต่างปีเหล่านี้ย้ำภาระโรคที่ยังสูง ไม่ควรอ่านเป็นการเปรียบเทียบแนวโน้มตรง ๆ ส่วนวัยทำงานก็ไม่ควรคิดว่าตนปลอดภัย เพราะมีรายงานว่าสโตรกในคนอายุน้อยเพิ่มขึ้น 5–7 เท่า
สโตรกมีทั้งชนิดหลอดเลือดตีบหรืออุดตัน ซึ่งพบประมาณ 80% และชนิดหลอดเลือดแตก ซึ่งพบประมาณ 20% อาการที่เห็นอาจคล้ายกัน แต่แนวทางรักษาต่างกัน จึงไม่ควรวินิจฉัยเองหรือให้ยากันเอง หากเกิดอาการผิดปกติให้รีบติดต่อบริการฉุกเฉิน

จำอาการบีฟาสต์ และอย่ารอดูอาการ
สัญญาณเตือนสโตรกอาจเกิดเพียงข้อเดียวและแตกต่างกันตามบริเวณสมองที่ได้รับผลกระทบ หลักอาการบีฟาสต์ช่วยให้สังเกตได้เป็นระบบ โดยตัวอักษรทีเตือนว่าเวลาเป็นสิ่งสำคัญ เมื่อสงสัยให้โทร 1669 และรีบนำส่งโรงพยาบาล ไม่ควรรอให้อาการหายหรือรอถึงเช้า เพราะการรักษาที่รวดเร็วช่วยลดความเสียหายและโอกาสพิการได้
- บี หมายถึงเสียการทรงตัวฉับพลัน วิงเวียน หรือเดินเซ
- อี หมายถึงตามัว เห็นภาพซ้อน หรือมองไม่เห็นฉับพลัน
- เอฟ หมายถึงหน้าเบี้ยวหรือมุมปากตก
- เอ หมายถึงแขนหรือขาอ่อนแรงหรือชาข้างใดข้างหนึ่ง
- เอส หมายถึงพูดไม่ชัด พูดไม่ออก หรือฟังคำพูดแล้วไม่เข้าใจ
- ที หมายถึงเวลา โทร 1669 และรีบนำส่งโรงพยาบาล
แม้พบอาการเพียงอย่างเดียว หรืออาการดีขึ้นแล้ว ก็ยังควรไปโรงพยาบาลโดยเร็ว เพราะอาจเป็นภาวะสมองขาดเลือดชั่วคราวซึ่งเตือนถึงความเสี่ยงสโตรก การบอกเวลาที่เริ่มมีอาการแก่เจ้าหน้าที่และไม่ขับรถพาผู้ป่วยไปเองหากเรียกรถฉุกเฉินได้ ช่วยให้การประเมินและส่งต่อทำได้รวดเร็วขึ้น

ลดความเสี่ยงด้วยการดูแลหัวใจและโรคประจำตัว
การป้องกันโรคหลอดเลือดสมองไม่ใช่เรื่องทำครั้งเดียวแล้วจบ แต่เป็นการดูแลปัจจัยเสี่ยงต่อเนื่อง โดยเฉพาะความดันโลหิต เบาหวาน และไขมันในเลือด ควรพบแพทย์และรับประทานยาตามคำสั่งอย่างสม่ำเสมอ ไม่หยุดหรือปรับยาเอง การดูแลหัวใจก็สำคัญ เพราะหัวใจเต้นผิดจังหวะอาจสัมพันธ์กับลิ่มเลือดที่เดินทางไปอุดตันหลอดเลือดสมองได้
พฤติกรรมในชีวิตประจำวันเป็นส่วนที่ลงมือปรับได้ เลือกอาหารที่ดีต่อสุขภาพ ลดอาหารหวานจัด มันจัด เค็มจัด และรสจัด ออกกำลังกายอย่างน้อย 30 นาทีต่อวัน หรือสะสมให้ได้ 150 นาทีต่อสัปดาห์ ควบคุมน้ำหนัก งดบุหรี่และสุรา พักผ่อนให้พอ และตรวจสุขภาพอย่างน้อยปีละครั้ง
วัยทำงานเสี่ยงสโตรกได้เมื่อการสูบบุหรี่ ดื่มแอลกอฮอล์ โรคหัวใจ หรือปัจจัยเสี่ยงที่ควบคุมไม่ดีสะสมร่วมกัน การไม่มีอาการวันนี้ไม่ได้แปลว่าความเสี่ยงหมดไป การติดตามโรคประจำตัวและปรึกษาแพทย์เมื่อมีอาการผิดปกติจึงสำคัญกว่าการฝากความหวังไว้กับสุขภาพที่รู้สึกว่าแข็งแรง

ทุกคนใกล้ตัวเป็นฮีโร่รับมือสโตรกได้
แนวคิดสโตรกฮีโร่ตั้งอยู่บนเรื่องเรียบง่ายแต่มีผลจริง คือคนที่อยู่ใกล้ผู้ป่วยต้องจำสัญญาณได้และลงมือขอความช่วยเหลือ ไม่ปล่อยให้ผู้ป่วยรอดูอาการลำพัง โครงการตั้งเป้าสร้างเครือข่ายความรู้ให้ครอบคลุม 1 ล้านคน เริ่มพัฒนาแกนนำจากอาสาสมัครสาธารณสุขและบุคลากรทางการแพทย์ ก่อนขยายความรู้ไปสู่ประชาชนและโรงเรียน
บทบาทนี้เหมาะกับเพื่อนร่วมงาน สมาชิกครอบครัว ครู และนักเรียน เพราะผู้ป่วยอาจสังเกตอาการตัวเองไม่ทันหรือสื่อสารได้ลำบาก คนใกล้ชิดควรจำอาการบีฟาสต์ โทร 1669 จดเวลาที่เริ่มผิดปกติ และช่วยประสานการส่งต่อ แทนการให้กินยาหรือรอให้ดีขึ้นเอง
การเรียนรู้ครอบคลุมตั้งแต่การสังเกตและรับมือก่อนถึงโรงพยาบาล การประเมินรักษาในโรงพยาบาล ไปจนถึงการฟื้นฟูและป้องกันการเกิดซ้ำ บทสรุปจึงชัดเจน: จำอาการให้ขึ้นใจ คุมโรคประจำตัว ดูแลหัวใจ และเมื่อสงสัยให้โทร 1669 ทันที เพราะการรออาจพรากโอกาสรักษาที่ผู้ป่วยควรได้รับ







