โรงพยาบาลชั้นนำเปิดศูนย์ดูแลสมองก่อนเสื่อม รับมือสังคมสูงวัย

ดูแลสมองก่อนเสื่อมคืออะไร และทำไมถึงสำคัญสำหรับผู้สูงอายุ

ดูแลสมองก่อนเสื่อม คือแนวคิดและแนวทางการดูแลสุขภาพสมองเชิงรุกที่เริ่มตั้งแต่ก่อนมีอาการสมองเสื่อม โดยมุ่งคัดกรองความผิดปกติเล็กน้อยของการรู้คิด ประเมินปัจจัยเสี่ยง สร้างเสริมพฤติกรรมสุขภาพที่ดี และใช้บริการทางการแพทย์เชิงป้องกัน เพื่อยืดระยะเวลาที่สมองยังแข็งแรง ลดโอกาสเกิดโรคอัลไซเมอร์และโรคสมองเสื่อมอื่นๆ พร้อมเสริมคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุให้สามารถใช้ชีวิตได้อย่างเป็นอิสระนานที่สุด ประเด็นสำคัญคือ การดูแลสมองก่อนเสื่อมไม่ใช่เรื่องฟุ่มเฟือย แต่กำลังกลายเป็น “ความจำเป็นใหม่” ในยุคสังคมสูงวัย เมื่อจำนวนผู้สูงอายุเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง ภาระโรคสมองเสื่อมย่อมตามมา ทั้งต่อครอบครัว ระบบบริการสุขภาพ และเศรษฐกิจ การขยับจากการรอรักษาเมื่อป่วย ไปสู่การป้องกันตั้งแต่เนิ่นๆ จึงเป็นการลงทุนด้านสุขภาพที่ฉลาดสำหรับทั้งตัวบุคคลและสังคมโดยรวม

ศิริราช–แพทย์ ม.อ. กับเกมยาวด้าน Wellness และ Healthy Aging

ท่ามกลางสังคมสูงวัยที่กำลังเดินหน้าเข้าสู่ระดับสูงสุด สองโรงเรียนแพทย์ชั้นนำคือคณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาลและคณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ เลือกเดินเกมยาวด้านงานวิจัย โดยลงนาม MOU ร่วมกันเมื่อวันที่ 31 สิงหาคม 2569 เพื่อพัฒนาศักยภาพบุคลากรและสร้างหลักฐานเชิงประจักษ์สำหรับการขับเคลื่อนนโยบายสุขภาพ จุดเน้นคือการวิจัยด้าน Wellness และ Healthy Aging ให้ตอบโจทย์สังคมสูงวัยอย่างแท้จริง ความร่วมมือนี้ไม่ได้ตั้งใจให้ผลงานวิจัยอยู่แค่บนชั้นหนังสือ แต่ต้องไปถึงระดับออกแบบระบบบริการสุขภาพเชิงรุก การป้องกันโรค และการส่งเสริมคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุ มุมมองที่น่าสนใจคือ ทั้งสองสถาบันกำลังใช้ข้อมูลสุขภาพเชิงลึกเป็นหลักฐานเพื่อผลักดันนโยบายในระดับประเทศ นั่นหมายความว่า การดูแลสมองก่อนเสื่อมในอนาคตอาจไม่ใช่บริการเสริมของโรงพยาบาลสูงวัย แต่กลายเป็นมาตรฐานใหม่ของระบบสุขภาพโดยรวม

สมิติเวช ศรีนครินทร์–เอไซ ขยับสู่ Brain Health Care แบบเชิงรุก

อีกด้านหนึ่ง โรงพยาบาลสมิติเวช ศรีนครินทร์เลือกยกระดับตัวเองในฐานะโรงพยาบาลสูงวัย ด้วยแนวคิด Age-Friendly Hospital และโมเดล Age-Friendly Health Systems ระดับสูงสุด เพื่อให้การดูแลผู้สูงอายุมีความปลอดภัย คุณภาพ และสม่ำเสมอ จุดเปลี่ยนสำคัญคือการลงนามความร่วมมือทางวิชาการกับบริษัท เอไซ (ประเทศไทย) มาร์เก็ตติ้ง จำกัด และผู้เชี่ยวชาญด้านจิตเวชศาสตร์ผู้สูงอายุ เพื่อพัฒนาแนวทาง Brain Health Care เชิงรุก ภายใต้ MOU นี้ ทั้งสองฝ่ายจะร่วมกันสร้างโปรแกรม “Brain Training & Fitness Program” ในรูปแบบ Hybrid ผสมผสานการดูแลทางคลินิกกับเครื่องมือติดตามผลทางดิจิทัล พร้อมจัดกิจกรรมให้ความรู้เกี่ยวกับภาวะการรู้คิดบกพร่องเล็กน้อย หรือ MCI ซึ่งมักถูกมองข้ามเพราะผู้ป่วยยังใช้ชีวิตประจำวันได้ตามปกติ หากมองเชิงยุทธศาสตร์ นี่คือการขยับขอบเขตโรงพยาบาลจากพื้นที่รักษา เมื่อเจ็บป่วย ไปสู่พื้นที่ดูแลสมองก่อนเสื่อมและออกแบบ Healthy Aging ให้เกิดขึ้นจริงในชีวิตประจำวันของผู้สูงอายุ

จากการคัดกรองถึง PET Scan: ศูนย์ดูแลสมองก่อนเสื่อมในโรงพยาบาลสูงวัย

ประเด็นที่ผู้สูงอายุและครอบครัวต้องจับตา คือศูนย์ดูแลสมองก่อนเสื่อมไม่ได้มีแค่แบบฝึกสมอง แต่เป็นระบบดูแลครบวงจร สมิติเวช ศรีนครินทร์นำองค์ความรู้ด้านการดูแลผู้ป่วยสมองเสื่อมจาก National Center for Geriatrics and Gerontology และด้านกายภาพบำบัด กิจกรรมบำบัดจาก Aijinkai Rehabilitation Hospital ประเทศญี่ปุ่นมาใช้ ร่วมกับทีมแพทย์สหสาขา ทั้งอายุรแพทย์ผู้สูงอายุ แพทย์ด้านสมองและระบบประสาท จิตแพทย์ผู้สูงอายุ นักกายภาพ นักกิจกรรมบำบัด และนักโภชนาการ เพื่อประเมินและวางแผนดูแลแบบองค์รวม นอกจากนี้ ยังมีช่องทาง Fast Track สำหรับการตรวจยืนยันโปรตีนอะไมลอยด์ด้วย PET Scan ร่วมกับศูนย์ไซโคลตรอนและเพทสแกนแห่งชาติ ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของกระบวนการประเมินโรคอัลไซเมอร์ ช่วยให้ผู้สูงอายุเข้าถึงการตรวจได้รวดเร็วและลดเวลาในการรอคิว แนวทางนี้สะท้อนว่าการป้องกันอัลไซเมอร์ไม่ได้หมายถึงการ “เดา” ความเสี่ยง แต่ใช้ข้อมูลทางสมองที่ชัดเจน เพื่อวางแผนดูแลแบบเฉพาะบุคคล

ก้าวต่อไปของ Healthy Aging: เมื่อโรงแรม คลินิก และโรงพยาบาลจับมือกัน

เมื่อกระแสดูแลสมองก่อนเสื่อมและ Healthy Aging ขยับจากงานวิจัยสู่บริการจริงในโรงพยาบาลสูงวัย คำถามต่อไปคือ การดูแลเหล่านี้จะฝังอยู่ในชีวิตประจำวันอย่างไร แนวโน้มที่เริ่มเห็นคือการผสานบริการสุขภาพเชิงป้องกันเข้ากับการพักผ่อน เช่น โรงแรมที่มีโปรแกรม Wellness การฝึกสมอง เมนูอาหารสมองดี และคลินิกที่คัดกรอง MCI ก่อนเข้าพัก จากนั้นเชื่อมข้อมูลกลับไปยังทีมแพทย์เพื่อปรับแผน Brain Health Care อย่างต่อเนื่อง หากโรงพยาบาล โรงแรม และคลินิกเอกชนจับมือกันได้จริง ภาพของผู้สูงอายุในอนาคตอาจไม่ใช่คนไข้ที่เดินเข้าออกโรงพยาบาลบ่อยครั้ง แต่เป็นผู้เดินทางท่องเที่ยว ทำกิจกรรม ฝึกสมอง และตรวจสุขภาพเป็นช่วงๆ ภายใต้ระบบติดตามผลดิจิทัล แน่นอนว่าความท้าทายยังมีเรื่องค่าใช้จ่ายและการเข้าถึง แต่ทิศทางโดยรวมชี้ชัดว่า ใครเริ่มดูแลสมองก่อนเสื่อมตั้งแต่วันนี้ ย่อมมีโอกาสสูงกว่าที่จะสูงวัยอย่างมีคุณภาพและมีตัวเลือกชีวิตมากกว่าในวันข้างหน้า