Trusted Connector นิยามใหม่ของบทบาทภูมิภาค
ศูนย์กลางอาเซียนด้านพลังงาน AI และอาหาร คือบทบาทของภูมิภาคที่มุ่งเชื่อมโยงทรัพยากร เทคโนโลยี และตลาดของประเทศสมาชิกให้กลายเป็นโครงสร้างร่วม เพื่อรับมือภูมิรัฐศาสตร์ เศรษฐกิจดิจิทัล และความมั่นคงทางอาหาร โดยเน้นการวางวาระต่อเนื่อง การเชื่อมระบบโครงสร้างพื้นฐาน และการเป็นคู่ค้าและคู่ลงทุนที่ได้รับความไว้วางใจจากทั้งภายในและภายนอกอาเซียน แก่นของภาพใหม่นี้คือแนวคิด Trusted Connector ซึ่งถูกผลักดันผ่านเวทีหารือระดับภูมิภาคและการปาฐกถาในงานประชุมเศรษฐกิจสำคัญ เมื่อวันที่ 3 กันยายน 2569 ดร เอกนิติ นิติทัณฑ์ประภาศ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง ได้ชี้ว่าภูมิรัฐศาสตร์ AI สภาพภูมิอากาศ และโครงสร้างประชากรใหม่ กำลังบังคับให้ภูมิภาคต้องเปิดรับการลงทุนในพื้นที่ที่ปลอดภัยและมีเสถียรภาพ พร้อมเชื่อมจุดแข็งกันเองให้เหนียวแน่นยิ่งขึ้น แนวทางนี้ไม่ใช่การถอยหนีโลก แต่คือการออกแบบความยืดหยุ่นแบบเชื่อมต่อ ซึ่งเป็นเงื่อนไขสำคัญของการเป็นศูนย์กลางอาเซียนยุคใหม่
จากเวที Leaders’ Retreat สู่ประธานอาเซียน 2570
การวางตัวเป็นศูนย์กลางอาเซียนไม่ได้เกิดจากคำประกาศ หากดูจากการประชุม Leaders’ Retreat ครั้งที่ 5 เมื่อวันที่ 2 กันยายนที่ผ่านมา ซึ่งเป็นการกลับมาหารือระดับสูงสุดในรอบกว่าทศวรรษ ระหว่างนายอนุทิน ชาญวีรกูล กับนายลอว์เรนซ์ หว่อง ผู้นำสิงคโปร์ ทั้งสองฝ่ายใช้เวทีนี้จัดระเบียบวาระอาเซียนใหม่ ตั้งแต่การค้า การลงทุน ไปจนถึงสันติภาพในเมียนมาและความสัมพันธ์กับกัมพูชา โดยลอว์เรนซ์ หว่องถึงขั้นระบุว่า ความสัมพันธ์ทวิภาคีอยู่ในจุดยอดเยี่ยมและตั้งอยู่บนความไว้วางใจทางเศรษฐกิจ หัวใจที่น่าสนใจคือการมองไกลเกินกรอบปีเดียว ทั้งสองประเทศเห็นพ้องร่วมจัดทำวาระการทำงานระยะหลายปีสำหรับประชาคมอาเซียน สอดรับกับการที่สิงคโปร์จะรับตำแหน่งประธานอาเซียน 2570 และส่งไม้ต่อให้ประธานอาเซียน 2571 ต่อเนื่องกัน นี่คือการบอกอย่างชัดเจนว่า ศูนย์กลางอาเซียนจะถูกออกแบบผ่านผู้นำที่มีวิสัยทัศน์ร่วม และพร้อมเดินบนเส้นทางเดียวกันอย่างน้อยสองปี
พลังงาน AI อาหาร เสาหลักวาระร่วมระยะยาว
หากมองในเชิงยุทธศาสตร์ การรับตำแหน่งประธานอาเซียน 2570 ต่อด้วย 2571 จะวัดความสามารถในการเปลี่ยนคำว่า “ศูนย์กลาง” ให้กลายเป็นโครงสร้างจริง เสาหลักของวาระที่ทั้งสองประเทศวางร่วมกันคือ พลังงาน AI และความมั่นคงทางอาหาร ซึ่งถูกออกแบบให้เกื้อหนุนกันแบบบูรณาการ ด้านพลังงาน แผนเชื่อมโยงระบบไฟฟ้าภูมิภาคและโครงการ ASEAN Power Grid ไม่ใช่เพียงการลดต้นทุน แต่คือเครื่องมือสำคัญในการรองรับการลงทุนใหม่ โดยเฉพาะอุตสาหกรรม AI และดาต้าเซ็นเตอร์ที่ต้องการไฟฟ้ามหาศาล และต้องการแหล่งพลังงานสะอาดเพื่อสอดคล้องเป้าลดคาร์บอน ดร เอกนิติเตือนชัดว่า นโยบายสภาพภูมิอากาศแยกจากนโยบายเศรษฐกิจไม่ได้อีกต่อไป ขณะเดียวกัน เสาหลักด้านอาหารก็ถูกใช้พยุงความเสี่ยงภูมิอากาศ โดยวางแผนจัดสรรข้าวจำนวน 100,000 ตันในช่วง 5 ปีให้แก่สิงคโปร์ สร้างระบบสำรองอาหารที่มีสัญญายาวและความไว้วางใจสูง
เศรษฐกิจดิจิทัล การชำระเงิน และความเชื่อมั่นนักลงทุน
ศูนย์กลางอาเซียนที่น่าเชื่อถือในยุคใหม่ต้องมีโครงสร้างเศรษฐกิจดิจิทัลที่จับต้องได้ ไม่ใช่เพียงการพูดถึง AI ในเชิงทฤษฎี ตัวอย่างสำคัญคือระบบชำระเงินข้ามประเทศ PromptPay–PayNow ที่เปิดใช้ตั้งแต่ปี 2564 และประสบความสำเร็จจนกลายเป็นต้นแบบสำหรับการเชื่อมโยงระบบชำระเงินของประเทศอื่นในภูมิภาคภายใต้มาตรฐานเดียวกัน ความร่วมมือทางฟินเทคนี้กำลังถูกต่อยอดไปสู่การเชื่อมโยงโลจิสติกส์และการแลกเปลี่ยนองค์ความรู้ด้านการใช้ AI อย่างปลอดภัยและมีความรับผิดชอบ ทั้งในภาคผลิต สาธารณสุข และการท่องเที่ยว ในทางการเมือง เศรษฐกิจดิจิทัลจึงไม่ใช่แค่อุตสาหกรรมใหม่ แต่เป็นภาษาของความเชื่อมั่น นักลงทุนต่างชาติอ่านสัญญาณจากการที่พันธมิตรอาเซียนสามารถออกแบบระบบชำระเงินร่วม วางโครงสร้างข้อมูล และเชื่อมโยงตลาดได้จริง ไม่ใช่เพียงแผนบนกระดาษ นี่คือการยืนยันบทบาท Trusted Connector ว่าไม่ใช่คำขวัญ แต่คือความสามารถในการทำให้การเชื่อมโยงเกิดขึ้นจริงในระดับธุรกรรมและโครงสร้างพื้นฐาน
ศูนย์กลางอาเซียนต้องมากกว่าคำประกาศ
เมื่อมองภาพรวม พันธมิตรอาเซียนกำลังวาดบทบาทศูนย์กลางผ่านสามชั้นสำคัญ ชั้นแรกคือมุมมองเศรษฐกิจใหม่ที่ยอมรับความจริงว่าภูมิรัฐศาสตร์ AI สภาพภูมิอากาศ และสังคมสูงวัยจะเปลี่ยนโครงสร้างการค้าและการลงทุนอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ ดร เอกนิติชี้ว่าทางออกจึงต้องผสมสามแนวทางคือ เสถียรภาพวันนี้ เปลี่ยนผ่านทันที และลงทุนเพื่ออนาคต ชั้นที่สองคือการออกแบบวาระประธานอาเซียน 2570 และ 2571 ให้ต่อเนื่องกัน โดยใช้เสาหลักพลังงาน AI และอาหารเคลื่อนทั้งภูมิภาคไปพร้อมกัน ชั้นที่สามคือการแปลงแนวคิดเป็นระบบจริง ตั้งแต่ข้อตกลงจัดสรรข้าว 100,000 ตันให้คู่ค้าในช่วงห้าปี ไปจนถึงโครงข่ายพลังงานและระบบชำระเงินดิจิทัลข้ามพรมแดน คำถามสำคัญจากนี้คือ ผู้นำอาเซียนจะรักษาความต่อเนื่องของวาระและความไว้วางใจได้นานแค่ไหน หากทำได้ ศูนย์กลางอาเซียนจะไม่ใช่แค่จุดบนแผนที่ แต่คือโครงสร้างเชื่อมต่อที่มีทั้งเสถียรภาพและความยืดหยุ่น พร้อมรับแรงกระแทกครั้งต่อไปของโลก
