พันธมิตรที่ไม่ใช่แค่สองชาติ แต่คือเครื่องมือออกแบบอาเซียนยุคใหม่
หัวข้อบทความนี้คือการวิเคราะห์ความร่วมมือเชิงยุทธศาสตร์ระหว่างผู้นำสองชาติในอาเซียนที่ใช้เวทีหารือระดับสูงเพื่อกำหนดวาระระยะยาวของภูมิภาค เน้นพลังงาน เทคโนโลยีดิจิทัล AI และความมั่นคงทางอาหาร เพื่อสร้างภูมิภาคที่ยืดหยุ่น แข่งขันได้ และเชื่อมโยงกันมากขึ้นในระยะหลายปีข้างหน้า โดยมองความร่วมมือทวิภาคีไม่ใช่จุดจบ แต่เป็นเครื่องมือขับเคลื่อนประชาคมอาเซียนให้เดินไปในทิศทางเดียวกันอย่างต่อเนื่องภายใต้ผู้นำที่สลับกันรับตำแหน่งประธานอาเซียน การประชุม Thailand–Singapore Leaders’ Retreat ครั้งที่ 5 จัดขึ้นที่กรุงเทพมหานครเมื่อวันที่ 2 กันยายน โดยเป็นการพบกันระหว่างนายอนุทิน ชาญวีรกูล และนายลอว์เรนซ์ หว่อง เพื่อหารือวาระอาเซียน การค้า การลงทุน และความมั่นคงอาหาร การกลับมาของรูปแบบการหารือนี้ในรอบ 11 ปีสะท้อนว่าพันธมิตรทวิภาคีกำลังถูกยกระดับให้กลายเป็นกลไกออกแบบอนาคตอาเซียน ไม่ใช่แค่การถ่ายรูปและออกแถลงการณ์ร่วม
จากพร้อมเพย์–เพย์นาวถึงเศรษฐกิจดิจิทัลและ AI ที่เป็นวาระของทั้งภูมิภาค
จุดเปลี่ยนสำคัญของความร่วมมือ ASEAN ที่กำลังเห็นเป็นรูปธรรมคือการต่อยอดความสำเร็จของระบบเชื่อมโยงการชำระเงินข้ามประเทศระหว่าง PromptPay และ PayNow ที่เปิดใช้ตั้งแต่ปี 2564 ไปสู่การเชื่อมโยงกับประเทศอื่นภายใต้มาตรฐานเดียวกัน นี่ไม่ใช่แค่เรื่องฟินเทค แต่คือการวางโครงสร้างเศรษฐกิจดิจิทัลร่วมกันทั้งภูมิภาค ถ้าระบบจ่ายเงินพูดภาษาเดียวกัน การค้า การท่องเที่ยว และบริการข้ามแดนในอาเซียนจะไหลลื่นกว่าที่เคย ผลจาก Leaders’ Retreat ผู้นำเห็นโอกาสขยายความร่วมมือเศรษฐกิจดิจิทัลและ AI ไปสู่ภาคการผลิต สาธารณสุข และการท่องเที่ยว พร้อมย้ำการแลกเปลี่ยนองค์ความรู้ด้านการใช้ AI อย่างปลอดภัยและมีความรับผิดชอบ คำกล่าวของนายลอว์เรนซ์ หว่องว่า "เรามีความเชื่อมั่นอย่างเต็มเปี่ยมต่อเศรษฐกิจไทย" เป็นสัญญาณว่าการลงทุนด้านเซมิคอนดักเตอร์ เศรษฐกิจสีเขียว และเศรษฐกิจดิจิทัลกำลังถูกมองในมิติภูมิภาคมากกว่ามิติชาติเดียว
ความมั่นคงอาหารและพลังงาน กลายเป็นเส้นเลือดใหญ่ของการเชื่อมโยงภูมิภาค
ในโลกที่ภูมิรัฐศาสตร์ผันผวน วาระ พลังงาน AI อาหาร ไม่ใช่เพียงหัวข้อสวยหรู แต่คือเส้นเลือดของความอยู่รอดภูมิภาคไทยประกาศจุดยืนชัดเจนใน Leaders’ Retreat ว่าต้องการเป็นพันธมิตรความมั่นคงทางอาหาร โดยใช้บทบาทประเทศผู้ผลิตอาหารเชื่อมกับศักยภาพของสิงคโปร์ในฐานะศูนย์กลางโลจิสติกส์และการค้า การจัดสรรข้าวจำนวน 100,000 ตันในช่วงเวลา 5 ปีให้สิงคโปร์ไม่ใช่แค่ดีลการค้า แต่คือสัญญาประกันเสถียรภาพของห่วงโซ่อุปทานอาหารระดับภูมิภาค ด้านพลังงาน ทั้งสองฝ่ายเห็นพ้องจะร่วมผลักดันการเชื่อมโยงระบบพลังงานและโครงข่ายไฟฟ้าอาเซียน ASEAN Power Grid พร้อมการซื้อขายคาร์บอนเครดิตเพื่อให้เป้าหมายสีเขียวที่พูดกันมานานกลายเป็นโครงการจับต้องได้ เมื่อไฟฟ้าไหลข้ามพรมแดนได้อย่างมีประสิทธิภาพ ภูมิภาคจะมีภูมิคุ้มกันต่อวิกฤตราคาพลังงาน และสามารถใช้ทรัพยากรของกันและกันได้ดีกว่าเดิม นี่คือการเชื่อมโยงภูมิภาคที่ลงไปถึงระดับสายไฟและเมล็ดข้าว ไม่ใช่แค่ระดับถ้อยคำในแถลงการณ์
วาระต่อเนื่องประธานอาเซียน 2570–2571 เกมยาวที่เปลี่ยนธรรมชาติการเมืองภูมิภาค
สิ่งที่น่าสนใจที่สุดจากการประชุมครั้งนี้ คือการที่ผู้นำเห็นตรงกันว่าจะร่วมจัดทำวาระการทำงานระยะหลายปีสำหรับอาเซียน เพื่อสร้างความต่อเนื่องของนโยบาย ก่อนที่สิงคโปร์จะรับตำแหน่งประธานอาเซียนในปี 2570 และไทยในปี 2571 นี่เป็นการยอมรับอย่างเปิดเผยว่าปัญหาใหญ่ของภูมิภาค เช่น ความมั่นคงทางอาหารและพลังงาน เศรษฐกิจดิจิทัลและ AI และการเชื่อมโยงทางกายภาพและดิจิทัล ไม่สามารถแก้ได้ภายในวาระหนึ่งปีของประธานอาเซียน การวางเกมยาวร่วมกันทำให้ตำแหน่งประธานอาเซียนกลายเป็นโครงการต่อเนื่อง ไม่ใช่การแข่งขันอวดผลงานรายปี โฆษกประจำสำนักนายกรัฐมนตรีระบุว่าผลประโยชน์ที่คาดหวังคืออาเซียนที่เข้มแข็ง ยืดหยุ่น และรับมือความเปลี่ยนแปลงของเศรษฐกิจและภูมิรัฐศาสตร์โลกได้ดีขึ้น รวมถึงโครงการที่เพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันและโอกาสทางเศรษฐกิจของทั้งภูมิภาค หากวาระต่อเนื่องนี้เดินหน้าได้จริง จะเปลี่ยนธรรมชาติของความร่วมมือ ASEAN จากกรอบที่ขับเคลื่อนด้วยเอกสาร มาเป็นความร่วมมือที่ขับเคลื่อนด้วยโครงการระยะยาว
ข้อสรุป วาระยุคใหม่ที่วัดผลได้จากไฟที่ไม่ดับและอาหารที่ไม่ขาด
เมื่อมองภาพรวม ความร่วมมือระหว่างสองผู้นำในครั้งนี้แสดงให้เห็นชัดว่าการทูตทวิภาคีถูกใช้เป็นคันโยกเพื่อปรับทิศทางอาเซียน ไม่ใช่เพียงเพื่อแก้ปัญหาระหว่างสองฝ่าย การต่อยอด PromptPay–PayNow เศรษฐกิจดิจิทัลและ AI การสร้างพันธมิตรความมั่นคงทางอาหาร และการผลักดัน ASEAN Power Grid คือชุดวาระที่ผูกโยงกันด้วยเป้าหมายเดียว คือทำให้อาเซียนเชื่อมโยงกันแน่นขึ้น แข่งขันได้มากขึ้น และพึ่งพาตัวเองได้มากขึ้นในโลกที่ไม่แน่นอน บททดสอบว่าจะสำเร็จหรือไม่ไม่ได้อยู่ที่จำนวนเอกสารที่ลงนาม แต่อยู่ที่ว่าในอีกไม่กี่ปีข้างหน้า เมื่อเปลี่ยนผ่านประธานอาเซียน 2570–2571 ประชาชนในภูมิภาคจะเห็นไฟที่มั่นคงขึ้น ระบบจ่ายเงินที่เชื่อมโยงกันดีขึ้น และอาหารที่ไม่ขาดช่วงในภาวะวิกฤตหรือไม่ ถ้าคำตอบคือใช่ วาระร่วมระยะยาวนี้จะกลายเป็นตัวอย่างว่าการเมืองภูมิภาคสามารถคิดเป็นเกมยาว และวัดผลได้จากชีวิตจริงของผู้คน ไม่ใช่เพียงจากถ้อยคำในที่ประชุม
