ทักษะต้องเดินคู่โครงสร้างพื้นฐาน
ทักษะ AI คือความสามารถในการเข้าใจ เลือกใช้ และประยุกต์ปัญญาประดิษฐ์ให้เหมาะกับงาน โดยรู้เท่าทันข้อจำกัดและผลกระทบ เพื่อเปลี่ยนความรู้ทางเทคโนโลยีให้เป็นผลิตภาพและประโยชน์ที่คนทำงานกับผู้บริโภคสัมผัสได้จริง แนวคิดนี้สำคัญกว่าการเร่งจัดหาเครื่องมือโดยไม่มีเป้าหมาย ในการประชุมเศรษฐกิจช่วงต้นเดือนพฤศจิกายน 2569 ธนินท์ เจียรวนนท์เสนอเพิ่มขีดความสามารถแข่งขันด้วยการพัฒนาคนควบคู่การเตรียมพลังงานและการจัดการน้ำ เพื่อยกระดับการผลิตและเกษตร[ ข้อเสนอนี้ตรงประเด็น เพราะ AI หรือหุ่นยนต์จะเพิ่มผลผลิตได้ไม่เต็มที่หากไฟฟ้าและน้ำไม่พร้อม หรือแรงงานใช้ระบบไม่เป็น ซีพีมองการใช้หุ่นยนต์ในเกษตร อาหาร ค้าปลีก และศูนย์กระจายสินค้า เพื่อเพิ่มความแม่นยำและลดข้อผิดพลาด พร้อมให้พนักงานเรียนรู้ AI กับงานจริง เป้าหมายจึงไม่ใช่การนำเทคโนโลยีมาแทนคนอย่างเดียว แต่ต้องสร้างงานใหม่และทำให้ผู้บริโภคได้สินค้าคุณภาพดีขึ้นในต้นทุนที่ลดลง
กำลังคน AI ต้องมีหลายระดับ
การสร้างกำลังคน AI ไม่ควรถูกจำกัดไว้ที่วิศวกรหรือผู้เรียนสายคอมพิวเตอร์ ดร.เทพชัย ทรัพย์นิธิ นายกสมาคมปัญญาประดิษฐ์ประเทศไทย เสนอกรอบพัฒนาคนสามกลุ่ม ได้แก่ ผู้ใช้ที่ต้องมีความรู้พื้นฐาน ผู้ประกอบวิชาชีพที่นำ AI ไปใช้ในสาขาอย่างกฎหมาย ความมั่นคงไซเบอร์ และสุขภาพ ตลอดจนนักพัฒนาและนักวิจัยที่สร้างเทคโนโลยี[ แนวทางนี้สอดคล้องกับความจริงในที่ทำงาน เพราะผู้กำหนดโจทย์และผู้ใช้ต้องเข้าใจเครื่องมือพอที่จะตัดสินว่าเหมาะกับปัญหาหรือไม่ โครงการพัฒนากำลังคนที่เริ่มในปี 2021 ขยายจากการฝึกวิศวกร นักพัฒนา และนักวิจัย ไปสู่ระบบนิเวศที่มีนักนวัตกรรมร่วมแก้ปัญหา จำนวนผู้ลงทะเบียนเพิ่มจากราว 3,000 คนในปีแรก เป็น 5,000 คนในปีถัดมา และเกิน 10,000 คนต่อปีในเวลาต่อมา โดยเกิดผลงานมากกว่า 200 โครงการ[ นี่เป็นสัญญาณที่ดี แต่จำนวนผู้เข้าอบรมจะมีความหมายก็ต่อเมื่อโครงการตอบโจทย์ผู้ใช้และนำไปใช้ได้จริง
อีกฐานสำคัญคือ LLM ภาษาไทย ซึ่งควรพัฒนาด้วยโมเดลพื้นฐานแบบเปิดและข้อมูลภาษาไทย พร้อมความร่วมมือระหว่างมหาวิทยาลัย นักวิจัย และสมาคมปัญญาประดิษฐ์ประเทศไทย[ การมีเครื่องมือที่เข้าใจภาษาและบริบทการทำงานในประเทศจะช่วยให้คนทั่วไปกับธุรกิจเข้าถึง AI ได้สะดวกขึ้น แต่โมเดลภาษาเพียงอย่างเดียวไม่สร้างเศรษฐกิจดิจิทัล หากขาดข้อมูลที่เหมาะสม งานวิจัย และผู้เชี่ยวชาญที่นำไปแก้ปัญหาจริง
สะพานจากการเรียนสู่ตำแหน่งงาน
ทักษะใหม่จะเปลี่ยนชีวิตคนได้เมื่อมีทางไปสู่งาน ไม่ใช่จบที่ใบรับรอง แนวทาง Skill Bridge ที่รองนายกรัฐมนตรีทำร่วมกับกระทรวงการคลัง ใช้หลักสูตรมหาวิทยาลัยช่วยแรงงานจากอุตสาหกรรมที่ชะลอตัวพัฒนาทักษะเพื่อย้ายสู่อุตสาหกรรมที่เติบโต ขณะที่แผนที่ทักษะแห่งอนาคตเปิดโอกาสให้คนทำงานและผู้เรียนออนไลน์นำความรู้ไปประเมินเทียบมาตรฐาน และอาจต่อยอดสู่ปริญญาได้[ วิธีนี้ช่วยให้ผู้ที่ออกจากระบบการศึกษากลับมาเรียน และให้คนเปลี่ยนสายงานใช้ประสบการณ์ทำงานเป็นทุนตั้งต้น เรื่องนี้ยิ่งเร่งด่วนเมื่อสังคมสูงวัยทำให้แรงงานมีจำกัด และ AI มีบทบาทเพิ่มผลิตภาพ แต่การฝึกอบรมต้องผูกกับตำแหน่งงานที่นายจ้างต้องการ พร้อมมีเวลาฝึก เครื่องมือ และโอกาสทดลองใช้ในสถานประกอบการ มิฉะนั้นคนอาจมีทักษะเพิ่มแต่ยังหางานใหม่ไม่ได้ จุดชี้ขาดจึงอยู่ที่การประสานมหาวิทยาลัย รัฐ และธุรกิจ ให้หลักสูตรสอดคล้องกับงานจริง และรับรองทักษะที่คนสะสมจากประสบการณ์ได้อย่างยุติธรรม
จากงานวิจัยสู่มูลค่าทางเศรษฐกิจ
การสร้างเทคโนโลยีเองต้องมีพื้นที่ให้ทดลอง ไม่ใช่พึ่งการซื้อเครื่องมือสำเร็จรูปตลอดไป ข้อเสนอของยศชนันให้มหาวิทยาลัยเป็นแกนกลางระบบนิเวศนวัตกรรม เปิดพื้นที่ทำต้นแบบและให้ผู้ประกอบการใช้ห้องแล็บหรือเครื่องมือในเวลาว่าง จึงเป็นทางเชื่อมระหว่างงานวิจัยกับธุรกิจที่ควรทำให้เกิดผลต่อเนื่อง[ ตัวอย่างแนวทางวิจัยคือใช้ AI ค้นหาสารจากสมุนไพร พัฒนาวัสดุจากทรัพยากรในประเทศ และให้หุ่นยนต์ช่วยทดสอบวัสดุ ซึ่งอาจต่อยอดเป็นผลิตภัณฑ์ใหม่หากมีผู้ใช้และตลาดรองรับ แผนพัฒนาดาวเทียมเพิ่ม 18 ดวงเป็นอีกโอกาสให้สตาร์ตอัปและผู้ประกอบการร่วมพัฒนาเทคโนโลยีและใช้ข้อมูล[ ขณะที่แผนซูเปอร์คอมพิวเตอร์ LANTA ระยะถัดไปจะจัดซื้อเฉพาะส่วนที่ยังพัฒนาเองไม่ได้ โดยตั้งเป้าให้รุ่นที่สามสร้างได้เองทั้งหมด[ ทิศทางนี้มีคุณค่าเมื่อเปิดให้คนไทยเรียนรู้จากการลงมือทำและสร้างธุรกิจต่อยอด ไม่ใช่เพียงเพิ่มรายการโครงการ ข้อสรุปคือการพัฒนาคน การลงทุนพลังงานและน้ำ การสร้าง LLM ภาษาไทย และการเปิดโครงสร้างพื้นฐานวิจัยต้องเดินเป็นแผนเดียวกัน รัฐและธุรกิจควรวัดผลจากผลิตภาพ งานใหม่ และนวัตกรรมที่มีผู้ใช้จริง หากเชื่อมการเรียนรู้เข้ากับโอกาสทางเศรษฐกิจได้ AI ก็จะเป็นเครื่องมือเพิ่มศักยภาพของคน ไม่ใช่เทคโนโลยีที่คนทำงานต้องวิ่งไล่ตาม






