ใช้ AI ค้นพบสิ่งใหม่ ไม่ใช่แค่ทำงานเร็วขึ้น
ยุทธศาสตร์ AI คือแนวทางใช้ปัญญาประดิษฐ์ควบคู่การพัฒนาคน งานวิจัย และอุตสาหกรรม เพื่อเปลี่ยนความรู้กับทรัพยากรที่มีอยู่ให้เป็นนวัตกรรมและโอกาสทางเศรษฐกิจที่คนในประเทศสร้างได้เอง แนวทางนี้มีน้ำหนักมากกว่าการนำเครื่องมือใหม่มาเพิ่มความเร็วในการทำงาน เพราะโจทย์สำคัญคือใครจะเป็นผู้กำหนดและสร้างเทคโนโลยีในอนาคต เมื่อวันที่ 14 พฤศจิกายน 2026 ดร. ยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม กล่าวถึงแนวทางดังกล่าวในการสัมมนาหอการค้าทั่วประเทศครั้งที่ 44 โดยเสนอให้ใช้ AI เป็นเครื่องยนต์เศรษฐกิจใหม่ และขยับจากการคาดการณ์ไปสู่การค้นพบและสร้างนวัตกรรม นี่คือทิศทางที่ควรเลือก หากต้องการให้เศรษฐกิจดิจิทัลสร้างมูลค่าในประเทศ ไม่ใช่เพิ่มเพียงการพึ่งพาเครื่องมือจากภายนอก AI จึงควรเชื่อมความรู้หลายสาขาและช่วยตั้งโจทย์วิจัยใหม่ ตั้งแต่การค้นหาสารจากสมุนไพร การออกแบบวัสดุ ไปจนถึงการวิจัยอาหารและการแพทย์เฉพาะบุคคล แต่การเข้าถึงเทคโนโลยีที่ไม่เท่ากันอาจทำให้ผู้ใช้ AI ก่อนยิ่งได้เปรียบ ขณะที่ธุรกิจและแรงงานที่ตามไม่ทันถูกทิ้งไว้ข้างหลัง
ทักษะ AI ต้องเชื่อมกับงานและการเรียนรู้ตลอดชีวิต
การขยายทักษะ AI จะมีความหมายก็ต่อเมื่อคนทั่วไปนำไปใช้กับงานจริงได้ ไม่ใช่จำกัดอยู่กับผู้เชี่ยวชาญ กระทรวง อว. วางกรอบพัฒนากำลังคน 4 ด้าน ได้แก่ ความรู้พื้นฐานด้าน AI สำหรับประชาชน การเตรียมคนให้พร้อมต่ออุตสาหกรรม การสร้างบุคลากรที่พัฒนาเทคโนโลยีได้ และการผลิตผู้เชี่ยวชาญเทคโนโลยีขั้นแนวหน้า การแบ่งระดับเช่นนี้ช่วยให้การเรียนรู้ไม่หยุดอยู่ที่การใช้เครื่องมือ แต่เปิดทางให้คนบางส่วนก้าวไปสร้างเทคโนโลยีด้วย โครงการ Skill Bridge มุ่งเชื่อมแรงงานจากอุตสาหกรรมที่ชะลอตัวไปสู่งานในอุตสาหกรรมที่เติบโต ผ่านความร่วมมือระหว่างหน่วยงานรัฐ สถาบันการศึกษา และภาคเอกชน ส่วนระบบเทียบโอนทักษะเปิดโอกาสให้นำประสบการณ์ทำงานหรือการเรียนออนไลน์ไปประเมินตามมาตรฐาน และอาจต่อยอดเป็นวุฒิการศึกษาได้ ประโยชน์ที่จับต้องได้คือคนที่ออกจากระบบการศึกษาหรืออยากเปลี่ยนสายงานไม่จำเป็นต้องเริ่มต้นใหม่ทั้งหมด อย่างไรก็ดี การมีหลักสูตรยังไม่รับประกันว่าจะเกิดการเปลี่ยนอาชีพจริง คุณภาพการฝึก การเข้าถึงอุปกรณ์ และการจับคู่กับตำแหน่งงานต้องเดินไปพร้อมกัน มิฉะนั้นทักษะที่เรียนมาอาจไม่ช่วยให้แรงงานคว้าโอกาสใหม่ได้
มหาวิทยาลัยควรเปิดแล็บให้ธุรกิจเริ่มต้น
มหาวิทยาลัยไม่ควรเป็นเพียงผู้สอนหรือผลิตงานวิจัย แต่ควรเป็นพื้นที่ให้แนวคิดถูกทดลองจนกลายเป็นต้นแบบที่ตลาดใช้ได้ ข้อเสนอให้เปิดห้องปฏิบัติการและเครื่องมือที่ว่างแก่ผู้ประกอบการและสตาร์ตอัปจึงตอบโจทย์ช่องว่างสำคัญระหว่างงานวิจัยกับการตั้งธุรกิจ หากเชื่อมพื้นที่ทดลองเข้ากับอุทยานวิทยาศาสตร์และนักลงทุน ผู้จบการศึกษาที่มีแนวคิดตั้งบริษัทก็มีทางทดสอบผลิตภัณฑ์โดยไม่ต้องสร้างโครงสร้างพื้นฐานทุกอย่างเอง มหาวิทยาลัยยังช่วยให้สตาร์ตอัปเข้าถึงนักวิจัยและความรู้เฉพาะทาง ซึ่งสำคัญต่อธุรกิจเทคโนโลยีที่ต้องใช้เวลาพัฒนานานกว่าธุรกิจทั่วไป แต่การเปิดประตูห้องแล็บอย่างเดียวไม่พอ ต้องมีกติกาใช้เครื่องมือที่ชัดเจน การดูแลทรัพย์สินทางปัญญา และผู้เชี่ยวชาญช่วยแปลงผลทดลองเป็นสินค้า มิฉะนั้นพื้นที่ที่ตั้งใจให้ทดลองอาจกลายเป็นเพียงทรัพยากรที่มีอยู่แต่ใช้ยาก เป้าหมายที่ควรวัดจึงไม่ใช่จำนวนโครงการทดลองเท่านั้น แต่รวมถึงการเกิดธุรกิจและงานทักษะสูงที่เชื่อมโยงกับชุมชนด้วย
DeepTech และชิปคือบททดสอบความทะเยอทะยาน
เป้าหมายด้านเทคโนโลยี DeepTech คือขยับจากฐานรับจ้างผลิตไปสู่การสร้างองค์ความรู้ วิจัย และพัฒนาเทคโนโลยีเอง โดยให้ความสำคัญกับเซมิคอนดักเตอร์ รวมถึงแผงวงจรและการประกอบชิ้นส่วนอิเล็กทรอนิกส์ เพื่อสร้างฐานผลิตและงานวิจัยในประเทศ นี่เป็นเป้าหมายที่จำเป็น แต่จะสำเร็จได้ต่อเมื่อพัฒนาคน โครงสร้างพื้นฐาน และผู้ประกอบการในห่วงโซ่อุปทานพร้อมกัน แผนดาวเทียม 18 ดวงเป็นอีกช่องทางให้ธุรกิจและสตาร์ตอัปในประเทศเข้าร่วม ตั้งแต่การพัฒนาไปจนถึงการรับถ่ายทอดเทคโนโลยี ซื้อสิทธิใช้งาน และร่วมลงทุนกับต่างประเทศในส่วนที่ยังทำเองไม่ได้ ด้านวิทยาศาสตร์ โครงการซินโครตรอนขนาด 3 GeV กำลังจะเริ่มเดินหน้า และอาจช่วยศึกษาวัสดุเพื่อนำไปพัฒนาผลิตภัณฑ์จากวัตถุดิบในประเทศ อย่างไรก็ตาม การลงทุนในอุตสาหกรรมขั้นสูงต้องมีความต่อเนื่องและเปิดพื้นที่ให้นักวิจัยเรียนรู้จากความล้มเหลว หากไม่เร่งปรับตัว วงจรเทคโนโลยีที่เปลี่ยนเร็วอาจทำให้โอกาสไหลไปหาผู้ที่เข้าถึง AI และทุนก่อน พร้อมขยายช่องว่างทางเศรษฐกิจจากรูปแบบ K-Shape ไปสู่ I-Shape ยุทธศาสตร์นี้จึงควรถูกตัดสินด้วยผลลัพธ์ว่าใครได้ทักษะ ใครสร้างเทคโนโลยี และรายได้ใหม่กระจายไปถึงใครบ้าง






