โรคไตเรื้อรังในมุม CRM ทำไมการคิดแยกโรคถึงทำให้คนตายเพิ่ม
โรคไตเรื้อรังคือภาวะที่การทำงานของไตลดลงต่อเนื่องเป็นระยะเวลานาน เกิดจากหลายปัจจัยเสี่ยงร่วมกัน เช่น เบาหวาน ความดันโลหิตสูง และความผิดปกติของเมตาบอลิซึม ส่งผลให้ไตสูญเสียความสามารถในการกรองของเสีย ควบคุมสมดุลน้ำ เกลือแร่ และฮอร์โมนสำคัญ ทำให้ร่างกายทั้งระบบค่อยๆ เสื่อมลงพร้อมกันโดยที่ผู้ป่วยมักไม่รู้ตัว คนจำนวนมากยังมองว่าโรคไตเรื้อรัง เบาหวาน และโรคหัวใจเป็นคนละเรื่อง ไปพบแพทย์คนละแผนก และรับยาแบบไม่มองภาพรวม ทั้งที่งานด้าน CRM โรคร่วมชี้ชัดว่าโรคเหล่านี้เป็นเครือข่ายเดียวกัน มีปัจจัยเสี่ยงร่วมกันและส่งผลกระทบต่อกันจนกลายเป็นภาวะโรคร่วมหลายโรคที่ถาโถมระบบสาธารณสุขและชีวิตผู้ป่วยอย่างรุนแรง เมื่อหลายโรคเกิดพร้อมกัน ความเสี่ยงเสียชีวิตเพิ่มขึ้นถึง 43% จากการติดตามคนไทยกว่า 87,000 คนเป็นเวลา 15 ปี หากยังดื้อคิดแบบแยกโรค เรากำลังปล่อยให้ระเบิดเวลาสุขภาพเดินหน้าต่อไปโดยไร้การจัดการ
เบาหวานและไต ความดันโลหิตสูง และหัวใจ คือห่วงโซ่เดียวกันใน CRM
แนวคิด CRM โรคร่วม หรือกลุ่มโรคหัวใจ ไต และเมตาบอลิซึม บอกเราตรงๆ ว่าเบาหวานและไต ความดันโลหิตสูง และโรคหัวใจไม่ใช่เส้นทางป่วยคนละเส้น แต่เป็นทางด่วนที่เชื่อมกันหมด American Heart Association อธิบายกลุ่มนี้ในชื่อ Cardiovascular Kidney Metabolic Syndrome ว่าเป็นความเชื่อมโยงระหว่างโรคหัวใจและหลอดเลือด โรคไต และความผิดปกติด้านเมตาบอลิซึม เช่น โรคอ้วนและเบาหวานชนิดที่ 2 โดยความสัมพันธ์ไม่ได้เกิดทางเดียว แต่ส่งผลซึ่งกันและกันได้ เบาหวานทำให้ไตเสื่อมเร็วขึ้น ขณะที่เมื่อไตทำงานลดลง ความเสี่ยงโรคหัวใจและหลอดเลือดก็เพิ่มตามไปด้วย รายงาน CRM ระบุว่า ผู้ป่วยเบาหวานมีโอกาสเป็นโรคไตเรื้อรังสูงกว่าคนทั่วไปเกือบสองเท่า และเมื่อเบาหวาน ความดันโลหิตสูง และไตเสื่อมอยู่ในร่างเดียวกัน หัวใจก็ต้องทำงานหนักขึ้น ระบบเลือดเสียสมดุล จนกลายเป็นวงจรโรคร่วมที่ดึงคุณภาพชีวิตลงอย่างรวดเร็ว
โรคไตเรื้อรัง ภัยเงียบที่ซ่อนอยู่ในคนมากกว่า 1 ใน 4 แต่แทบไม่มีใครรู้ตัว
ตัวเลขของโรคไตเรื้อรังสะท้อนชัดว่าปัญหาไม่ได้อยู่ที่จำนวนผู้ป่วยอย่างเดียว แต่อยู่ที่ความเงียบของโรค คนมากถึงหนึ่งในสี่ของประชากรมีภาวะไตเรื้อรัง แต่มีเพียงร้อยละประมาณ 1.9 ถึง 3.5 ที่ทราบว่าตนเองป่วย นั่นหมายความว่าส่วนใหญ่ใช้ชีวิตประจำวันโดยไม่รู้ว่าการกินเค็มจัด การไม่คุมเบาหวานหรือความดันโลหิตสูงกำลังทำลายไตไปทีละน้อย ข้อมูลสะสมของโรคไตเรื้อรังบอกว่ามีผู้ป่วยกว่า 8 ล้านคน คิดเป็นร้อยละ 17.6 ของประชากร และมีผู้ป่วยไตวายระยะสุดท้ายกว่า 80,000 ราย ส่งผลให้ติดอันดับ 1 ใน 5 ของประเทศที่มีอัตราการเกิดโรคไตสูงที่สุดในโลก ขณะเดียวกัน ความเหลื่อมล้ำด้านบุคลากรเฉพาะทางทำให้ผู้ป่วยในบางภูมิภาคเข้าถึงอายุรแพทย์โรคไตได้ยากมาก สุดท้ายจึงเข้าสู่ระบบรักษาในระยะท้ายที่ต้องฟอกไตหรือรอล้างไตแบบสิ้นหวัง ทั้งที่ควรจะมีโอกาสป้องกันโรคไตเรื้อรังตั้งแต่เริ่มต้น
เมื่อ CRM โรคร่วมทำให้ความเสี่ยงตายพุ่ง การป้องกันโรคไตต้องเริ่มจากการคุมทั้งระบบ
สิ่งที่น่ากังวลไม่ใช่แค่จำนวนคนป่วยโรคไตเรื้อรัง แต่คือการที่โรคไต เบาหวาน ความดันโลหิตสูง และโรคหัวใจมักอยู่ร่วมกันในคนๆ เดียวจนกลายเป็น CRM โรคร่วม งานวิจัยในคนไทยกว่า 87,151 คนที่ติดตามยาว 15 ปี พบว่าผู้ที่มีโรคเรื้อรังหลายโรคร่วมกันมีความเสี่ยงเสียชีวิตเพิ่มขึ้นถึง 43% เมื่อเทียบกับคนที่เป็นโรคเดี่ยว ความเสี่ยงที่แท้จริงจึงไม่ได้มาจากโรคใดโรคหนึ่ง แต่มาจากการปล่อยให้หลายโรคส่งผลต่อกันและกันโดยไม่จัดการร่วมกัน แนวทางระดับสากลสำหรับผู้ป่วยเบาหวานที่มีโรคไตเรื้อรังจึงเน้นการลดทั้งการเสื่อมของไตและความเสี่ยงหัวใจและหลอดเลือดควบคู่กัน ไม่ใช่รักษาไตแบบไม่มองหัวใจ หรือคุมน้ำตาลในเลือดโดยไม่สนใจค่าการทำงานของไต การป้องกันโรคไตจึงต้องหมายถึงการป้องกันทั้งเบาหวานและโรคหัวใจด้วย การจัดการปัจจัยเสี่ยงทั้งระบบเป็นเรื่องของชีวิต ไม่ใช่แค่ตัวเลขผลตรวจ
บทสรุป CRM โรคร่วม สัญญาณเตือนให้เราหยุดคิดแบบแยกโรคและเริ่มดูแลไตด้วยมุมมองทั้งร่างกาย
ภาพรวมของ CRM โรคร่วมบอกเราว่า การจัดการโรคไตเรื้อรังแบบคิดถึงไตอย่างเดียวเป็นกลยุทธ์ที่ล้มเหลวตั้งแต่ต้น โรคหัวใจและหลอดเลือดเป็นสาเหตุการเสียชีวิตอันดับหนึ่ง คิดเป็นร้อยละ 23 ของการเสียชีวิตทั้งหมด เบาหวานส่งผลต่อคนมากกว่า 6 ล้านคน ความดันโลหิตสูงพบในผู้ใหญ่ร้อยละ 25.7 และโรคไตเรื้อรังพบในคนมากถึงหนึ่งในสี่ พร้อมความไม่รู้ตัวของผู้ป่วยกว่า 90% ในบางพื้นที่ ทั้งหมดนี้คือภาพเดียวกัน ไม่ใช่สี่ปัญหาแยกกัน หากเรายังยึดติดกับการพบแพทย์คนละแผนก รับยาแบบไม่สื่อสารกัน ระยะต่อไประบบสุขภาพจะรับภาระไม่ไหว ขณะที่ผู้ป่วยจะเข้าสู่ไตวายระยะสุดท้ายมากขึ้นเรื่อยๆ การป้องกันโรคไตจึงเริ่มจากการยอมรับว่าเบาหวานและไต ความดันโลหิตสูง และหัวใจเป็นห่วงโซ่เดียวกัน ต้องถูกจัดการทั้งในระดับบุคคล ครอบครัว และระบบ โดยวางไตเป็นศูนย์กลางที่สะท้อนสุขภาพทั้งร่างกาย ไม่ใช่อวัยวะที่ถูกนึกถึงเฉพาะตอนจะต้องฟอกไต
