อักเสบเยื่อหุ้มหัวใจคืออะไร ทำไมเจ็บหน้าอกแปลบถึงต้องระวัง
อักเสบเยื่อหุ้มหัวใจ หรือโรคเยื่อหุ้มหัวใจอักเสบ คือภาวะที่ถุงบาง ๆ รอบหัวใจที่เรียกว่าเยื่อหุ้มหัวใจเกิดการบวมและอักเสบ ทำให้ชั้นเยื่อหุ้มหัวใจเสียดสีกันขณะหัวใจเต้น ผู้ป่วยจึงรู้สึกเจ็บแปลบหน้าอกโดยเฉพาะเวลาหายใจเข้าลึก ไอ หรือนอนราบ ภาวะนี้บางรายอาจทุเลาเองเมื่อการอักเสบไม่รุนแรง แต่หากปล่อยไว้อาจนำไปสู่ภาวะแทรกซ้อนที่เป็นอันตรายต่อหัวใจได้
มุมมองสำคัญคือ อาการเจ็บหน้าอกที่เกี่ยวกับเยื่อหุ้มหัวใจอักเสบมักเป็นแบบเจ็บแปลบเหมือนถูกทิ่มแทง ไม่ใช่ตื้อแน่นอย่างเดียว และมักสัมพันธ์กับท่าทาง เช่น แย่ลงเมื่อหายใจลึกหรือนอนหงาย แต่ดีขึ้นเมื่อโน้มตัวไปข้างหน้าหรือนั่งขึ้น การสังเกตลักษณะเจ็บแบบนี้ช่วยให้คุณตัดสินใจได้เร็วขึ้นว่าควรรีบไปพบแพทย์ ไม่ควรรอให้ปวดหายเอง เพราะการวินิจฉัยและรักษาเร็วมีผลโดยตรงต่อโอกาสรอดและคุณภาพชีวิตระยะยาวของคุณ
กลไกการเจ็บหน้าอกจากเยื่อหุ้มหัวใจอักเสบ แตกต่างจากโรคหัวใจชนิดอื่นอย่างไร
หัวใจของเราถูกโอบล้อมด้วยถุงบาง ๆ คือเยื่อหุ้มหัวใจ ซึ่งประกอบด้วยสองชั้นมีน้ำหล่อลื่นอยู่ระหว่างกลาง เมื่อเกิดอักเสบเยื่อหุ้มหัวใจ ผิวชั้นเยื่อจะบวม แห้ง และหยาบ การเคลื่อนไหวของหัวใจจึงทำให้ชั้นเยื่อเสียดสีกัน เกิดเป็นอาการเจ็บแปลบหน้าอกแบบยิงเป็นระยะที่หลายคนตกใจคิดว่าเป็นหัวใจวายทันที
ความต่างที่มักถูกมองข้ามคือ เจ็บจากเยื่อหุ้มหัวใจมักสัมพันธ์ชัดกับการหายใจและการเปลี่ยนท่า เช่น เจ็บมากขึ้นเมื่อหายใจเข้าลึก ไอ หรือเมื่อนอนหงาย แต่ดีขึ้นเมื่อโน้มตัวไปข้างหน้าหรือนั่งขึ้น ในขณะที่โรคกล้ามเนื้อหัวใจตายมักเจ็บแน่นต่อเนื่องไม่ค่อยเปลี่ยนตามท่าทาง ถึงอย่างนั้น การแยกโรคด้วยตัวเองเป็นเรื่องเสี่ยง เพราะอาการเยื่อหุ้มหัวใจอักเสบอาจคล้ายโรคหัวใจและโรคปอดอื่น ๆ จึงต้องอาศัยการซักประวัติ ตรวจร่างกาย และการตรวจเฉพาะทางโดยแพทย์เพื่อให้ได้คำตอบที่ถูกต้อง
สาเหตุของเยื่อหุ้มหัวใจอักเสบ มากกว่าการติดเชื้อธรรมดา
หลายคนคิดว่าเยื่อหุ้มหัวใจอักเสบเกิดจากหวัดหรือไวรัสเท่านั้น แต่ความจริงสาเหตุของอาการเยื่อหุ้มหัวใจมีความหลากหลาย ตั้งแต่การติดเชื้อไวรัส แบคทีเรีย เชื้อรา หรือปรสิต อุบัติเหตุหน้าอกจากการชนกับพวงมาลัยรถ ถูกยิงหรือถูกแทง ไปจนถึงผลข้างเคียงจากการผ่าตัดหัวใจหรือภาวะกล้ามเนื้อหัวใจตายที่ทำให้เนื้อหัวใจเสียหายแล้วลามไปสู่เยื่อหุ้มหัวใจอักเสบได้
ยังมีสาเหตุที่มักถูกมองข้าม เช่น การได้รับรังสีรักษาที่หน้าอกจากมะเร็งเต้านม มะเร็งปอด หรือมะเร็งต่อมน้ำเหลือง ภาวะไตล้มเหลว ยาและสารพิษ รวมถึงโรคภูมิคุ้มกันทำลายตัวเองอย่างโรคข้ออักเสบรูมาตอยด์ โรค SLE โรคหนังแข็ง และโรคลำไส้ใหญ่อักเสบเรื้อรังชนิดเป็นแผลหรือโรคโครห์น ในทางปฏิบัติ แพทย์ยอมรับว่า การหาสาเหตุแน่ชัดอาจทำได้ยากและบางครั้งไม่จำเป็นเท่าการดูว่าอาการตอบสนองต่อการรักษาด้วยยาแก้อักเสบเช่นแอสไพรินหรือไอบูโพรเฟนหรือไม่ การโฟกัสที่การตอบสนองต่อยาเป็นแนวทางที่ช่วยให้รักษาได้ทันเวลาแม้ยังไม่ทราบเชื้อก่อโรค
อาการเยื่อหุ้มหัวใจที่ควรจับตา และจุดที่ต้องรีบพบแพทย์
อาการเยื่อหุ้มหัวใจที่พบบ่อยที่สุดคือเจ็บหน้าอก โดยเฉพาะแบบเจ็บแปลบเหมือนถูกทิ่มแทง หรือบางรายเจ็บตื้อเหมือนมีแรงกดที่หน้าอก ผู้ป่วยมักเจ็บบริเวณกระดูกหน้าอกหรือหน้าอกด้านซ้าย ร้าวไปไหล่ซ้ายและคอ เจ็บหนักขึ้นเมื่อไอ หายใจเข้าลึก ๆ หรือนอนหงาย และทุเลาเมื่อโน้มตัวไปข้างหน้าหรือนั่งขึ้น ร่วมกับอาจมีไอ อ่อนเพลีย มีไข้ต่ำ ใจสั่น ขาและท้องบวม และหายใจไม่ทันเมื่อนอนหงาย
จุดตัดสินใจที่สำคัญคือ หากคุณมีอาการเจ็บหน้าอกไม่ว่าจะลักษณะใด ไม่ควรเดาเองว่าเป็นเครียด กรดไหลย้อน หรือกล้ามเนื้ออักเสบ เพราะอาการเยื่อหุ้มหัวใจอักเสบคล้ายโรคหัวใจและโรคปอดอื่น ๆ การพบแพทย์เพื่อรับการตรวจวินิจฉัยอย่างละเอียดเป็นสิ่งจำเป็น ไม่ใช่ทางเลือก การชะลอพบแพทย์อาจทำให้โรคลุกลามไปสู่ภาวะน้ำในช่องเยื่อหุ้มหัวใจมากผิดปกติ เยื่อหุ้มหัวใจอักเสบและบีบรัด หรือภาวะบีบรัดหัวใจที่ทำให้หัวใจสูบฉีดเลือดได้น้อยลง ความดันโลหิตตก และอาจเป็นอันตรายถึงชีวิต ซึ่งต้องได้รับการรักษาแบบฉุกเฉิน
การรักษาโรคหัวใจจากเยื่อหุ้มหัวใจอักเสบ เส้นทางสู่การฟื้นตัวที่ปลอดภัย
เมื่อแพทย์สงสัยเยื่อหุ้มหัวใจอักเสบ ขั้นตอนเริ่มจากการซักประวัติและตรวจร่างกาย รวมถึงการใช้หูฟังตรวจเสียงเสียดสีของเยื่อหุ้มหัวใจเฉพาะโรค จากนั้นอาจต้องมีการตรวจเพิ่มเติมเช่นคลื่นไฟฟ้าหัวใจ การตรวจคลื่นเสียงสะท้อนหัวใจ และการตรวจเลือด เพื่อยืนยันการวินิจฉัยและประเมินภาวะแทรกซ้อน การรักษาโรคหัวใจที่เกิดจากเยื่อหุ้มหัวใจอักเสบจึงไม่ใช่แค่ให้ยาแก้ปวด แต่เป็นกระบวนการประเมินสาเหตุและความรุนแรงอย่างรอบด้าน
แนวทางรักษาหลักประกอบด้วยยาแก้ปวดและยาแก้อักเสบเช่นไอบูโพรเฟนหรือแอสไพริน รวมถึงยา Colchicine เพื่อลดการอักเสบและลดโอกาสกลับมาเป็นซ้ำ ในรายที่มีการติดเชื้อหรือโรคภูมิคุ้มกันผิดปกติอาจต้องใช้ยาจำเพาะเพิ่มเติม และหากเกิดภาวะน้ำในช่องเยื่อหุ้มหัวใจมากหรือเยื่อหุ้มหัวใจอักเสบและบีบรัด อาจต้องมีการเจาะระบายน้ำหรือผ่าตัดถุงหุ้มหัวใจ ซึ่งเป็นกรณีที่พบไม่บ่อยนัก วาทะสำคัญที่ควรจำคือ "การรักษาเยื่อหุ้มหัวใจอักเสบอย่างทันท่วงทีโดยทั่วไปทำให้หายได้สมบูรณ์ และการปฏิบัติตามแผนการรักษาอย่างเคร่งครัดช่วยลดโอกาสที่โรคจะกลับมาเป็นซ้ำ"
