ดีมานด์เกือบสี่เท่าบีบให้อาเซียนมองหาพลังงานฐาน
โรงไฟฟ้า SMR คือโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ที่ใช้เครื่องปฏิกรณ์แบบโมดูลาร์ขนาดเล็ก ออกแบบให้ติดตั้งเป็นหน่วยและขยายกำลังผลิตไฟฟ้าได้ตามความต้องการ จึงอาจเหมาะกับระบบไฟฟ้าที่ไม่ใหญ่พอรองรับโรงไฟฟ้าขนาดใหญ่และต้องการพลังงานสะอาดที่จ่ายได้ต่อเนื่อง
ประเด็นนี้ไม่ใช่เรื่องไกลตัว เมื่อศูนย์ข้อมูล ปัญญาประดิษฐ์ และอุตสาหกรรมเซมิคอนดักเตอร์ขยายฐานเข้ามาในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ความต้องการไฟฟ้าฐานที่มั่นคงจึงเพิ่มขึ้นพร้อมกับโจทย์ลดคาร์บอน การประชุมเชิงปฏิบัติการระดับภูมิภาคว่าด้วยการขยายการใช้ SMR และรูปแบบการเงิน จัดขึ้นโดยสำนักงานปรมาณูเพื่อสันติร่วมกับทบวงการพลังงานปรมาณูระหว่างประเทศและกระทรวงพลังงานสหรัฐฯ เพื่อแลกเปลี่ยนทิศทางเทคโนโลยีและการลงทุน
ข้อมูลแนวโน้มพลังงานอาเซียนฉบับที่ 9 ประเมินว่าความต้องการพลังงานของภูมิภาคจะเพิ่มเกือบ 4 เท่าภายในปี 2060 และกำลังผลิตนิวเคลียร์อาจอยู่ที่ 19.3–32 กิกะวัตต์ ตัวเลขนี้ทำให้พลังงานนิวเคลียร์อาเซียนมีสถานะเป็นทางเลือกเชิงยุทธศาสตร์ ไม่ใช่เพียงเทคโนโลยีทดลอง แต่การคาดการณ์กำลังผลิตไม่ใช่คำรับรองว่าโครงการจะเกิดขึ้นจริง
แผนความร่วมมือด้านพลังงานอาเซียนช่วงปี 2026–2030 วางพลังงานนิวเคลียร์พลเรือนไว้เป็นหนึ่งในเสาหลัก โดยเน้นความมั่นคงทางพลังงาน การสื่อสารกับสาธารณชน และความร่วมมือระดับภูมิภาคกับนานาชาติ จุดยืนนี้ถูกทาง แต่ความสำเร็จจะขึ้นกับการเปลี่ยนเป้าหมายร่วมให้เป็นกติกาและมาตรฐานที่ใช้ได้จริง

SMR มีประโยชน์ต่อระบบไฟฟ้า แต่ไม่ใช่ทางลัด
เหตุผลที่ SMR ได้รับความสนใจคือขนาดอาจเข้ากับโครงข่ายไฟฟ้าของหลายประเทศในภูมิภาค และช่วยลดความจำเป็นในการขยายสายส่งครั้งใหญ่ อีกทั้งจ่ายไฟฟ้าและความร้อนให้ศูนย์ข้อมูล การผลิตไฮโดรเจนสีเขียว และอุตสาหกรรมปิโตรเคมีได้โดยตรง สำหรับประชาชน ประโยชน์ที่ควรจับตาคือความมั่นคงของระบบและการรองรับกิจกรรมเศรษฐกิจที่ต้องใช้ไฟต่อเนื่อง ไม่ใช่คำสัญญาว่าค่าไฟจะลดลงโดยอัตโนมัติ
การมีเงินลงทุนเริ่มต้นต่อหน่วยต่ำกว่าโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ขนาดใหญ่ตามแนวคิดของ SMR อาจช่วยลดความเสี่ยงของการเริ่มโครงการแรก แต่ไม่ได้ลบโจทย์ต้นทุนตลอดอายุโรงไฟฟ้า การกำกับดูแล การจัดการเชื้อเพลิงและกาก ตลอดจนการเตรียมพร้อมรับเหตุฉุกเฉิน ประเทศที่รีบประกาศเป้าหมายโดยไม่เปิดเผยข้อจำกัดเหล่านี้อาจสร้างความกังวลมากกว่าความเชื่อมั่น
อาเซียนจึงควรเดินหน้าในฐานะภูมิภาค ไม่ใช่แข่งกันประกาศตัวเลขเพียงอย่างเดียว รายงานแนวโน้มพลังงานอาเซียนเสนอแนวทางเตรียมความพร้อมหลายด้าน ขณะที่การปรับประสานมาตรฐานใบอนุญาตและความร่วมมือทางเทคนิคข้ามพรมแดนจะช่วยลดความซ้ำซ้อน อย่างไรก็ตาม มาตรฐานร่วมต้องไม่กลายเป็นการลดระดับความเข้มงวดด้านความปลอดภัย

ไทยเป็นผู้ตามที่มีฐานอุตสาหกรรม แต่ต้องพิสูจน์ความพร้อม
ยุทธศาสตร์พลังงานไทยวางประเทศไว้ในกลุ่มผู้ตามที่รวดเร็ว หรือ Fast-Follower ซึ่งมีฐานอุตสาหกรรมแข็งแกร่ง นี่เป็นจุดเริ่มต้นที่มีเหตุผล เพราะการเรียนรู้จากโครงการและมาตรฐานที่พัฒนาไปก่อนอาจลดความเสี่ยงจากการเป็นผู้บุกเบิก แต่คำว่า Fast-Follower จะมีความหมายก็ต่อเมื่อไทยสร้างบุคลากร ระบบกำกับดูแล และห่วงโซ่อุปทานที่ผ่านมาตรฐานนิวเคลียร์ได้จริง
ร่างแผนพัฒนากำลังผลิตไฟฟ้าของไทยระบุเป้าหมาย SMR ขนาด 300 เมกะวัตต์จำนวน 2 เครื่องภายในปี 2037 และเปิดเพดานกำลังผลิตสูงสุด 9 กิกะวัตต์ภายในปี 2050 ตัวเลขนี้เป็นทิศทางในร่างแผน ไม่ใช่กำลังผลิตที่เกิดขึ้นแล้ว ไทยยังมีความร่วมมือด้านเทคโนโลยีกับต่างประเทศ และหน่วยงานกำกับดูแลระบุแนวทางเตรียมสถาปัตยกรรมความปลอดภัยให้สอดคล้องมาตรฐานสากล
บทเรียนจากเพื่อนบ้านย้ำว่าไม่มีสูตรเดียว เวียดนามตั้งเป้ากำลังผลิตนิวเคลียร์ 4,000–6,400 เมกะวัตต์ในช่วงปี 2030–2035 ส่วนประเทศหมู่เกาะมีโจทย์ระบบสายส่งและพื้นที่แตกต่างจากไทย ไทยจึงไม่ควรลอกเป้าหมายของใคร แต่ควรใช้ฐานอุตสาหกรรมเป็นข้อได้เปรียบ พร้อมทดสอบว่าผู้ผลิตในประเทศจะยกระดับชิ้นส่วนและกระบวนการผลิตให้ผ่านเกณฑ์ความปลอดภัยได้เพียงใด

จาก Fast-Follower สู่ผู้นำ ต้องเริ่มที่ความไว้วางใจ
การเปลี่ยนจากผู้ตามที่รวดเร็วสู่ศูนย์กลางพลังงานสะอาดของภูมิภาคไม่ควรวัดจากจำนวนเครื่องปฏิกรณ์ที่ประกาศไว้ แต่ต้องวัดจากความสามารถในการกำกับดูแลอย่างโปร่งใส การพัฒนาคน และการทำให้ประชาชนมีส่วนร่วมก่อนตัดสินใจเลือกพื้นที่หรือเทคโนโลยี หากสังคมไม่เชื่อมั่น ความพร้อมทางอุตสาหกรรมก็ไม่อาจทำให้โครงการเดินหน้าอย่างยั่งยืน
ขั้นต่อไปที่ควรเร่งคือการผลักดันกรอบใบอนุญาต SMR ระดับภูมิภาค เพื่อให้หน่วยงานกำกับดูแลแลกเปลี่ยนข้อมูลและแนวปฏิบัติ โดยไม่ลดทอนอำนาจตัดสินใจของแต่ละประเทศ ไทยควรตั้งศูนย์เรียนรู้ด้านการกำกับดูแลเพื่อสื่อสารกับประชาชนอย่างต่อเนื่อง และศึกษาความเป็นไปได้ในการปรับใช้พื้นที่โรงไฟฟ้าถ่านหินหรือก๊าซที่หมดอายุสำหรับ SMR โดยต้องผ่านการประเมินด้านความปลอดภัย สิ่งแวดล้อม และการยอมรับของชุมชน
อาเซียนมีเหตุผลรองรับการวางนิวเคลียร์ไว้ในยุทธศาสตร์พลังงานระยะยาว แต่กรอบกำลังผลิต 19.3–32 กิกะวัตต์ยังเป็นภาพคาดการณ์ ไม่ใช่ข้อสรุปว่า SMR คือคำตอบเดียว ส่วนไทยมีโอกาสก้าวพ้นบทบาทผู้ตาม หากทำให้ความปลอดภัยมาก่อนความเร็ว เปิดเผยข้อมูล และเปลี่ยนความร่วมมือกับภูมิภาคให้เป็นมาตรฐานที่ตรวจสอบได้ นั่นต่างหากคือพื้นฐานของการเป็นผู้นำ






