ความต้องการไฟฟ้าทำให้นิวเคลียร์กลับมาอยู่บนโต๊ะ
โรงไฟฟ้า SMR คือโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ที่ใช้เครื่องปฏิกรณ์ขนาดเล็กซึ่งออกแบบเป็นโมดูล ผลิตกำลังไฟฟ้าได้ยืดหยุ่นกว่าโรงไฟฟ้าขนาดใหญ่ และเหมาะกับโครงข่ายไฟฟ้าหรือพื้นที่ที่มีข้อจำกัดด้านการเชื่อมต่อ
เหตุผลที่อาเซียนเร่งพิจารณาเทคโนโลยีนี้ไม่ใช่กระแสชั่วคราว แต่เป็นแรงกดดันจากความต้องการพลังงานที่คาดว่าจะเพิ่มขึ้นเกือบ 4 เท่าภายในปี 2060 ขณะเดียวกัน การขยายตัวของศูนย์ข้อมูล ปัญญาประดิษฐ์ และอุตสาหกรรมเซมิคอนดักเตอร์ยิ่งเพิ่มความต้องการไฟฟ้าที่จ่ายได้ต่อเนื่อง แผนปฏิบัติการความร่วมมือด้านพลังงานอาเซียนช่วงปี 2026–2030 จึงยกพลังงานนิวเคลียร์พลเรือนเป็นหนึ่งในเสาหลัก ทั้งเพื่อความมั่นคงทางพลังงานและการลดคาร์บอน
การประชุมเชิงปฏิบัติการระดับภูมิภาคว่าด้วยการขยายการใช้ SMR และรูปแบบเงินทุน จัดขึ้นโดยความร่วมมือของสำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ ทบวงการพลังงานปรมาณูระหว่างประเทศ และกระทรวงพลังงานสหรัฐฯ เวทีนี้สะท้อนว่าการคุยเรื่องนิวเคลียร์กำลังขยับจากคำถามว่าจะใช้หรือไม่ ไปสู่คำถามว่าจะกำกับดูแล สร้างความเข้าใจ และแบ่งความเสี่ยงร่วมกันอย่างไร

ตัวเลขระดับภูมิภาคสูง แต่เส้นทางแต่ละประเทศไม่เหมือนกัน
แบบจำลองแนวโน้มพลังงานอาเซียนประเมินกำลังผลิตไฟฟ้านิวเคลียร์ในภูมิภาคไว้ที่ 19.3–32 กิกะวัตต์ ตัวเลขนี้บอกถึงขนาดโอกาส แต่ไม่ควรถูกอ่านเป็นคำมั่นว่าจะสร้างได้ตามเป้า เพราะแต่ละประเทศมีข้อจำกัดด้านโครงข่าย กฎหมาย เงินทุน และการยอมรับของประชาชนต่างกัน
เวียดนามวางเป้ากำลังผลิตนิวเคลียร์ 4,000–6,400 เมกะวัตต์ในช่วงปี 2030–2035 และตั้งเป้าสัดส่วน 6–8% ของการผลิตไฟฟ้าภายในปี 2050 ส่วนอินโดนีเซียกำหนดเป้าหมาย 500 เมกะวัตต์ไฟฟ้าภายในปี 2033 ขณะที่ข้อมูลอีกชุดระบุแผนระยะยาวของอินโดนีเซียที่มุ่งไปถึง 10 กิกะวัตต์ภายในปี 2040 จึงควรแยกเป้าหมายแต่ละช่วงเวลาและฐานข้อมูลให้ชัด ไม่เหมารวมเป็นกำหนดการเดียว
ฟิลิปปินส์ตั้งเป้า 1,200 เมกะวัตต์ภายในปี 2032 เพิ่มเป็น 2,400 เมกะวัตต์ในปี 2035 และ 4,800 เมกะวัตต์ในปี 2050 โดยภาคเอกชนเริ่มศึกษาความเป็นไปได้ด้วย ส่วนสิงคโปร์เน้นองค์ความรู้ การเงิน และการนำเข้าไฟฟ้า มากกว่าการตั้งโรงไฟฟ้าบนเกาะ ขณะที่มาเลเซียเลื่อนเป้าหมายออกไปหลังปี 2035 และเมียนมากับลาวศึกษาปฏิกรณ์ขนาดเล็กมากผ่านความร่วมมือทวิภาคี

ประโยชน์ของ SMR มีจริง แต่ต้องไม่มองข้ามโจทย์ความปลอดภัย
จุดเด่นของ SMR คือขนาดที่อาจเข้ากับโครงข่ายไฟฟ้าขนาดเล็กของบางประเทศ โดยไม่ต้องขยายสายส่งครั้งใหญ่ทุกแห่ง และยังจ่ายไฟฟ้าหรือความร้อนให้ศูนย์ข้อมูล การผลิตไฮโดรเจนสีเขียว และอุตสาหกรรมปิโตรเคมีได้ ประโยชน์เหล่านี้มีความหมายต่อผู้ใช้ทั่วไปทางอ้อม เพราะไฟฟ้าที่มั่นคงช่วยพยุงบริการดิจิทัลและการผลิตที่พึ่งพาพลังงานต่อเนื่อง
อย่างไรก็ดี นิวเคลียร์ไม่ใช่ทางลัดที่ตัดโจทย์อื่นทิ้งได้ พลังงานหมุนเวียนและก๊าซธรรมชาติเพียงอย่างเดียวอาจไม่รับประกันเสถียรภาพของระบบตลอด 24 ชั่วโมง แต่ SMR ก็ต้องผ่านการพิสูจน์ความปลอดภัย การกำกับดูแล การจัดการกาก และการสื่อสารกับประชาชนอย่างโปร่งใส แผนระดับอาเซียนจึงควรให้น้ำหนักทั้งความมั่นคงทางพลังงาน การสร้างความเข้าใจสาธารณะ และความร่วมมือข้ามประเทศ ไม่ใช่เร่งนับจำนวนโครงการเพียงอย่างเดียว
ความร่วมมือด้านมาตรฐานมีความสำคัญเป็นพิเศษ เพราะการอนุญาตที่ต่างกันมากย่อมทำให้การแลกเปลี่ยนความรู้และการตรวจสอบร่วมกันยากขึ้น หากอาเซียนต้องการให้พลังงานนิวเคลียร์อาเซียนเป็นส่วนหนึ่งของพลังงานสะอาดอาเซียนอย่างน่าเชื่อถือ ความปลอดภัยและความไว้วางใจต้องมาก่อนความเร็วในการประกาศเป้าหมาย
ไทยควรเปลี่ยนฐานอุตสาหกรรมให้เป็นบทบาทนำ
ไทยมีโอกาสขยับจากผู้ตามที่เคลื่อนไหวเร็วไปสู่ผู้กำหนดมาตรฐานและศูนย์กลางพลังงานสะอาดของภูมิภาค แต่การตั้งเป้าหมายกำลังผลิตอย่างเดียวไม่พอ ร่างแผนพัฒนากำลังผลิตไฟฟ้าระบุ SMR ขนาด 300 เมกะวัตต์ 2 เครื่องภายในปี 2037 และเปิดเพดานเป้าหมายระยะยาวถึง 9 กิกะวัตต์ภายในปี 2050 ตัวเลขนี้ควรเป็นจุดเริ่มต้นของการถกเถียงสาธารณะ ไม่ใช่ข้อสรุปว่าความพร้อมทางเทคนิคและสังคมเกิดขึ้นแล้ว
ข้อได้เปรียบที่ควรใช้ให้คุ้มคือฐานอุตสาหกรรมไทย ทั้งเหล็กกล้า ชิ้นส่วนยานยนต์ขั้นสูง และอิเล็กทรอนิกส์ ซึ่งอาจพัฒนาสู่ห่วงโซ่อุปทานที่รองรับมาตรฐานนิวเคลียร์ได้ ยุทธศาสตร์พลังงานไทยจึงควรลงทุนกับทักษะ มาตรฐาน และระบบกำกับดูแล ควบคู่กับการพิจารณาบรรจุนิวเคลียร์และ SMR ในเกณฑ์การเงินสีเขียว รวมถึงศึกษาการปรับใช้พื้นที่โรงไฟฟ้าถ่านหินหรือก๊าซที่หมดอายุ
ขั้นต่อไปที่ควรเร่งคือยกระดับสายส่งและสมาร์ตกริด พร้อมผลักดันกรอบใบอนุญาตระดับภูมิภาค และใช้บทบาทประธานเครือข่ายหน่วยงานกำกับดูแลความปลอดภัยทางนิวเคลียร์อาเซียนในปี 2028 สร้างความร่วมมือที่ตรวจสอบได้ บทสรุปคือ SMR อาจช่วยตอบโจทย์ไฟฟ้าสะอาดที่จ่ายได้ต่อเนื่อง แต่ไทยจะเป็นผู้นำได้ก็ต่อเมื่อพิสูจน์ความปลอดภัย สร้างความไว้วางใจ และทำให้ห่วงโซ่อุตสาหกรรมกับโครงข่ายพร้อมจริง







