ความล่าช้าที่คิดเป็นต้นทุนของโอกาส
AI ภาครัฐ คือการใช้ปัญญาประดิษฐ์ช่วยจัดการข้อมูล ตรวจเอกสาร และปรับบริการหรือกระบวนการทำงานของหน่วยงานรัฐให้รวดเร็วขึ้น โดยมีเป้าหมายให้ประชาชนและธุรกิจเข้าถึงบริการได้ดีขึ้น โดยไม่ลดมาตรฐานกำกับดูแล ประเด็นนี้ไม่ใช่เรื่องเทคโนโลยีล้วน ๆ แต่เป็นโจทย์ความสามารถในการแข่งขัน นักลงทุนต่างชาติสนใจลงทุนใน EEC แต่เมื่อเข้าสู่ขั้นตอนจริงกลับต้องรอการอนุมัติและใบอนุญาตจากภาครัฐนานหลายเดือน ดร.นน อัครประเสริฐกุล ผู้เชี่ยวชาญอาวุโสจากดีป้า กล่าวถึงปัญหานี้ในงานสัมมนา EEC Never Stops: Driving the Future of Smart & Green Cities เมื่อเทียบกับขั้นตอนบางประเภทในเวียดนามที่ใช้เวลา 15 วัน หรือระบบ e-Citizen ของเอสโตเนียที่ทำธุรกรรมบางอย่างได้ภายใน 4 ชั่วโมง ช่องว่างด้านเวลายิ่งเห็นชัดว่าไทยเสี่ยงเสียโอกาสให้คู่แข่ง การรอไม่ได้กระทบแค่แผนธุรกิจ แต่ทำให้โรงงานยังเปิดไม่ได้ งานยังไม่เกิด เงินลงทุนยังไม่หมุนเวียน และประชาชนต้องรอรายได้ที่ควรเกิดจากโครงการเหล่านั้นด้วย

AI ช่วยย่นงานได้ แต่ไม่ได้ลบขั้นตอนที่ไม่จำเป็นแทนรัฐ
ข้อเสนอของดีป้าคือใช้ AI ตรวจเอกสาร วิเคราะห์ข้อมูล และลดงานซ้ำ เพื่อเร่งการอนุมัติโครงการโดยไม่ทำให้การตรวจสอบอ่อนลง ตัวอย่างที่ดร.นนยกขึ้นมาคือการสร้างแบบจำลองสามมิติสำหรับนำเสนอโครงการแก่นักลงทุน งานที่หากเดินตามกระบวนการจัดจ้างภาครัฐอาจกินเวลาราว 2 ปี แต่การทดลองทำด้วยเครื่องมือดิจิทัลใช้เพียง 2 ชั่วโมง ตัวอย่างนี้ชี้ให้เห็นศักยภาพของเทคโนโลยี แต่ก็เตือนว่าการลดเวลางานหนึ่งชิ้นไม่เท่ากับการแก้ระบบอนุมัติทั้งระบบ หากกฎบังคับให้เอกสารชุดเดิมผ่านหลายหน่วยงาน หรือไม่มีกรอบเวลาตัดสินใจที่ชัดเจน AI ก็อาจเร่งได้เพียงบางช่วง รัฐจึงควรทบทวนว่าขั้นตอนไหนจำเป็น ขั้นตอนไหนซ้ำซ้อน และข้อมูลใดใช้ร่วมกันได้ การลดขั้นตอนราชการที่ได้ผลต้องออกแบบกระบวนการใหม่ ไม่ใช่เพียงนำเครื่องมือใหม่ไปวางบนระเบียบเดิม

นวัตกรรมภาครัฐต้องวัดผลและมองไปข้างหน้า
ในเวที Policy Innovation Exchange 6 ผู้แทน OECD Arnault Prêtet เสนอให้รัฐเพิ่มขีดความสามารถด้านนวัตกรรมภาครัฐ ใช้ AI และข้อมูลเชิงคาดการณ์ พร้อมเปิดให้ประชาชนและภาคธุรกิจมีส่วนร่วม แนวทางดังกล่าวครอบคลุมการสร้างวัฒนธรรมและภาวะผู้นำที่สนับสนุนนวัตกรรม การพัฒนาทักษะบุคลากร การร่วมมือกับผู้ใช้บริการ การทดลองนโยบายโดยอาศัยหลักฐาน และการขยายผลสิ่งที่พิสูจน์แล้วว่าใช้ได้ อีกเครื่องมือคือการคาดการณ์อนาคต หรือ foresight ซึ่งช่วยให้หน่วยงานอ่านสัญญาณความเปลี่ยนแปลงและเตรียมรับมือก่อนปัญหาเกิด แทนที่จะรอให้เกิดวิกฤตแล้วค่อยแก้ แต่จำนวนระบบหรือโครงการทดลองไม่ใช่ตัวชี้วัดความสำเร็จที่พอเพียง รัฐต้องแสดงให้ได้ว่าบริการเร็วขึ้น เป็นธรรมขึ้น และสร้างประโยชน์ต่อประชาชนกับธุรกิจอย่างไร นี่คือหัวใจของการใช้นวัตกรรมภาครัฐ: เทคโนโลยีต้องตอบโจทย์ผลลัพธ์ ไม่ใช่กลายเป็นโครงการเพิ่มอีกชั้น
ปลดล็อกการลงทุนต้องทำพร้อมกันทั้งเทคโนโลยีและกติกา
การเร่งอนุมัติไม่ควรหมายถึงการยกเลิกการตรวจสอบ เพราะกฎยังจำเป็นต่อการป้องกันความเสี่ยง แต่การคงมาตรฐานไม่ใช่ข้ออ้างให้ทุกเรื่องใช้เวลาหลายเดือน รัฐควรกำหนดกรอบเวลาที่ตรวจสอบได้ ลดการขอข้อมูลซ้ำ เปิดสถานะคำขอให้ผู้ลงทุนติดตาม และทบทวนกฎที่ไม่สอดคล้องกับการทำงานจริง ควบคู่กับการใช้ AI โดยมีคนรับผิดชอบการตัดสินใจและช่องทางอุทธรณ์ที่ชัดเจน โจทย์นี้ยิ่งสำคัญเมื่อโครงการลงทุนมีกรอบดำเนินธุรกิจยาวนาน นักลงทุนต้องการทั้งความเร็วและกฎที่คาดการณ์ได้ ส่วนโครงการ Thailand Digital Valley ในศรีราชามีอาคารก่อสร้างคืบหน้าเกือบ 100% โดยงานที่เหลือส่วนใหญ่เป็นการปรับภูมิทัศน์และพื้นที่โดยรอบ ขณะเดียวกัน ประเทศไทยอยู่ระหว่างการทบทวนเชิงเทคนิคเพื่อเข้าเป็นสมาชิก OECD หลังผ่านการประเมินเบื้องต้นในเดือนธันวาคม 2568 ความคืบหน้าจะมีความหมายก็ต่อเมื่อมาตรฐานถูกนำไปปฏิบัติอย่างต่อเนื่อง ข้อสรุปคือ AI ลดเวลาบางงานได้มาก แต่ไม่อาจแทนการตัดสินใจเชิงนโยบายที่ต้องแก้กฎและความซ้ำซ้อน หากไทยต้องการรักษาโอกาสลงทุนและเร่งให้การจ้างงานเกิดขึ้นจริง ต้องทำให้ระบบดิจิทัล กติกาชัดเจน และกระบวนการที่รับผิดชอบเดินไปด้วยกัน






